කීර්ති ශ‍්‍රී රාජසිංහ රජු කියන්නෙ වඩිග පරම්පරාවෙන් පත්වුණු දෙවැනි රජතුමා. වැලිවිට සරණංකර සංඝරාජ හිමියන්ගේ ගුරු ඇසුර නිසා මේ රජු බුද්ධ ශාසනයට විශාල සේවයක් කළා. දඹුලූ විහාරෙ එහෙම ප‍්‍රතිසංස්කරණය කළේ මේ කාලෙ තමයි. සමනක්කොඩි නිලමේ ගෙන් පසුව රජුගේ ප‍්‍රධාන මහ අදිකාරම් තනතුර හොබවන ලද්දේ පිළිමතලව්වේ නිලමේ තුමා. ඔහු නුවර කලාවිය නැතිනම් අනුරාධපුර පළාතේ දිසාපති තනතුරත් දරා තිබෙන බව පැහැදිලියි.

කීර්ති ශ‍්‍රී රාජසිංහ රජුගේ කාලයේ දී විශාල කැරැුල්ලක් හටගත්තා. වඩිග රජු බලයෙන් පහකොට සිංහල කුමාරයකු නැවත සිංහාසනයේ තැබීම එහි බලාපොරොත්තුවයි. දෝන කතිරිනා බිසවගේ ඥාති සහෝදරයා වන දෙනවක මායාදුන්නේ කුමරුගේ පරම්පරාවේ මුණුපුරෙක් පහතරටට පැන ගොසින් ලන්දේසීන්ගේ සිත් දිනාගෙන හිටියා. ඔහු ලන්දේසි හමුදාවක් සමග එකතුවෙලා කුරුණෑගල හරහා මහනුවරට සේන්දු වෙන්නට උත්සාහ කළා. ගලගෙදර කපොල්ල තරණය කොට කටුගස්තොට අභිබවා ගියාම මහනුවර යටත් කරගන්න හැකිවන නිසා වර්ෂ 1760 -65 කාලයේ දී මේ පහරදීම සිද්ධ වුණා. නමුත් උඩරට රජුට ශක්තියට හිටි නිලමේවරු නිසා මේ කැරැුල්ල පරාජයට පත් කළා. මහා සංඝයා වහන්සේගේ සහායත් රජුට හිමි වූ නිසා පහසුවෙන් මේ කැරැුල්ල මැඬ පවත්වන්නට හැකි වුණා.

කැරැල්ලෙන් පසු 1766 දී උඩරට රජු ලන්දේසීන් සමග ගිවිසුමකට එළඹුණා. සුප‍්‍රසිද්ධ හඟුරන්කෙත ගිවිසුම යනුවෙන් ප‍්‍රකට වන්නේ එයයි. මේ ගිවිසුම නිසා මුහුදුකරයේ සිට ගව්වක ප‍්‍රමාණයක් තමන්ගේ පාලනයෙන් අත්හරින්නට රජුට සිදු වුණා. උතුරුකරය මෙන්ම නැගෙනහිර ප‍්‍රදේශයත් මෙලෙස අත්හැරීම නිසා උඩරට රාජධානිය හුදකලා වුණා. මේ නිසා ලන්දේසි පාලන සීමාවට යාබදව තිබෙන බොහෝ ප‍්‍රදේශ සන්නද්ධ කරන්නට තීරණයක් ගත් ආකාරය අපට දැක ගන්නට පිළිවන්. මේ කාලයේ ත‍්‍රිකුණාමලයට සහ මඩකලපුවට යාබදව තිබෙන පළාත් අතරින් අනුරාධපුරය නැතිනම් නුවර කලාවිය ප‍්‍රබලයි. කාලිංග මාඝ ආක‍්‍රමණවලින් පස්සෙ මේ පළාත් ජන ශූන්‍ය වුණා. පිළිමතලව්වේ මහ නිලමේ විසින් මෙහෙයවපු ක‍්‍රියාදාමයක් මගින් නැවත මේ පළාත්වල රාජකාරි සඳහා උඩරට ප‍්‍රභූවරු යොදවන්ට තීරණයක් ගත්තා. එ් අනුව මහනුවර පළාතේ සේවයේ යෙදී සිටි බොහෝ රට කෝරලේ ඇත්තන් සේවයෙන් මුදවල නුවරකලාවියේ ගම්බිම් අස්වද්දන්ට සහ ආදායම් එකතු කරන්නට ගම්ප‍්‍රධානීන් බවට පත් කළා. මේ කාලයේ රජරට වන්නිය මුර කළ වන්නි මුදියන්සේවරුත් හිටියා. ඔවුන් මේ අවස්ථාවෙන් ප‍්‍රයෝජන අරගෙන රජරට ගම්වල තමුන්ගේ මිනිසුන් පදිංචි කරන්නට පෙළඹණු බව පේනවා. එ් අනුව හුරුලූ පළාතේ දුටුවෑ තුලානේ ගම් කීපයක්ම මඩකලපුවේ වැසි මරක්කල වානිජයන්ට පවරා දී තිබෙන බවද තුඩපත්වලින් දැක ගත හැකියි.

මෙම ලිපියේ ප‍්‍රධාන කතාවට අදාළ පුංචිරාල නිලමේ සේවය කළේ මහවාසලේ ගබඩාවෙයි. ඔහු පරම්පරාවෙන්ම දක්ෂ වෛද්‍යවරයෙකි. රජුට මෙන්ම නිලමේවරුන්ට වෙදකම් කරමින් කීර්තියට පත් පුංචිරාළ මේ යුගයේ පැතිරුණු වසංගතවලට ද ප‍්‍රතිකාර කොට තිබෙනවා. කෝලය යනුවෙන් හැඳින්වූ ශ්වසන රෝග රාශියක් ඔහුගේ වෙදකම්වලින් සුවපත් වූ බව පැවසෙනවා. වෛද්‍යවරයකු වශයෙන් පමණක් නොව දක්ෂ සටන් ශිල්පියෙකු වූ පුංචිරාල ගබඩා රාජකාරියෙන් මුදවා නුවර කලාවියේ කෝරාළ ලෙසින් පත්කර හරින්නට පිළිමතලව්වේ තීරණය කරගත්තේ මේ නිසයි. මේ කාලය වන විට රට අස්ථාවරයි. ලන්දේසීන් සමග තිබෙන සටන් අපමණයි. මේ නිසා නැගෙනහිර පළාතේ සිට එන ආක‍්‍රමණ වළක්වා ගන්නට ගම්රකින්නට වැඩ පිළිවෙළක් හැදිය යුතුව තිබුණා.

නුවර කලාවිය කියන්නේ නුවර වැව, කලාවැව සහ පදවිය කියන මහා වාරිමාර්ගවලට ආවරණය වන ප‍්‍රදේශයයි. පුංචිරාළ කෝරලේ කරලා පත්කළේ දුටුවෑ තුලානේ කපුගොල්ලෑව කියන ගමටයි. පදවිය වැව ඉස්මත්තේ පූර්ව අනුරාධපුර සමයේ සිට සංවර්ධනය වූ මේ ගම්මානවල තිබෙන ලොකු කුඩා වැව් ගණන ඉතා විශාලයි. මේ වැව්වලට ජලය ලබා දෙන්නට මහා පැරකුම් රජ දවස දී යෝධ ඇළවල් බිහිවුණා. යාන් ඔය එහි ප‍්‍රධාන ජල මූලාශ‍්‍ර යයි. හොරොව්පතානේ සිට පදවිය සහ වාහල්කඩ දක්වා තිබෙන සියලූම වැව් පෝෂණය කරමින් මේ යෝධ ඇළවල් ගලා ගියා. කපුගොල්ලෑව වැවත් එලෙස පෝෂණය වූ මධ්‍යම පරිමාණයේ වැවක්. පුංචිරාළ කෝරලේට රජුගෙන් තුඩපත් ලැබුණා. තුප්පොට්ටියත් සමග ඇඳුම් ලැබුණා. ගබඩා රාජකාරිය අතහැර කපුගොල්ලෑවට ඇවීදින් ගම අස්වද්දලා කුඹුරු සරිකරලා පළාත රැුක්කා. මේ කාලයෙ වැටෙන්නේ ශකවර්ෂයෙන් 1710 නැතිනම් ක‍්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 1788 වැන්නටයි. එ් කාලේ වෙනකොට කීර්තී ශ‍්‍රී රාජසිංහ ඉකුත් වෙලා රාජාධිරාජසිංහ රජකමට පත්වෙලා. පුංචිරාළට ලැබුණු ගමේ කුඹුරු සහ හේන් ගොවිතැනට ඉඩකඩ ලැබුණා. එ් වගේම පැරණි කාලේ පටන් පැවතෙන මහ කැලෑද තිබුණා. නමුත් මේ මහ කැලෑවලට අත නොතියා හේන් ගොවිතැන් කරන්ට පුංචිරාළ සහ ඔහුගේ ඥාතීන් දැන සිටියා. පුංචිරාළට හිටියා පිංහාමි කියා පුත‍්‍රයෙක්.ඔහුගෙන් පස්ස මැණික්රාළ ආදී වශයෙන් වර්තමාන පරම්පරාව දක්වා පැවතෙන වෛද්‍යවරු රාශියක් සිටි බව පේනවා. පුංචිරාළගේ පෙළපත් නාමය වන චන්ද්‍රශේඛර මුදියන්සේ යන නාමය අද දකින්නට නැහැx දෙමළ රෙජිස්තාර්වරු ජනයා ලියාපදිංචි කළේ දෙමළ ක‍්‍රමයටයි. එ් අනුව තමයි උක්කුරාලගේ මුදලිනායක කියන වත්මන් වෛද්‍යවරයා හැඳින්වෙන්නේ. ඔහු කැඩුම් බිඳුම් වෙදකමට වගේම අර්ශස් වෙදකමටත් දක්ෂයි. තමන්ගේ පරම්පරාවේ උරුමය වර්තමානයේ දී විනාශ වී ගිය හැටි ඔහු පවසන්නේ මෙලෙසයි.

‘පුංචිරාළ වෙදනා කියන්නේ අපේ මුත්තා. පරම්පරා හතකට එහායින් නුවර රජවාසලේ ගබඩාවෙ කත්හාල් රාජකාරිය ඉෂ්ට කරන්න බැඳිල හිටිය කියල තමයි කියැවෙන්නෙ. වෙදකම පරම්පරාවෙන් එන නිසා රජ වාසලේ නිලමක්කාරයන්ට වෙදකන් කරලා තිබෙනවා. මහරජුටත් වෙදකන් කරන්න ඇති. රාජාධිරාජසිංහ වඩිග රජ්ජුරුවන් ගේ කාලෙදි එ් කියන්න වර්ෂ 1788 දී පිළිමතලව්වේ මහ නිලමේ තුමා විසින් අපේ මුත්තා ගබඩා රාජකාරියෙන් නිදහස් කරලා තිබෙනවා. එ් දක්ෂ වෙදකමක් කළ නිසා.

ඊට පස්සෙ මේ කාරණය තල්පතක ලියලා අත්සන් කරලා කෝරලේට අයිති ඇඳුම් ආයිත්තම් දීලා නුවරකලාවිය පැත්තෙන් කපුගොල්ලෑව කියන නින්දගම දීලා එහි ආදායම පඬුරු වශයෙන් රජ වාසලට ඔප්පු කරන්ට කියලා කෝරාළ තනතුර පංගාත්තු කරලා පිටත් කරලා තිබෙනවා. එ් නිසා පුංචිරාළ මුත්තා ගමට නායකයා වෙලා කපුගොල්ලෑව වැව යටතේ පමණක් නොව වීරවැව, හල්මිල්ලෑව මරදන්මඩුව වගේ වැව් යටතේ ඉඩම් අස්වද්දලා තමන්ගේ ඥාතීන් සමග සිටි බව පේනවා. පුංචිරාළගෙන් පසු පිංහාමි, පිංහාමි ගෙන් පසු මැණික්රාල, මැණික්රාල ගෙන් පසු රංහාමි. ඊට පස්සෙ මැණික්රාල. අපේ අප්පච්චි උක්කුරාල. මේ සෑම දෙනම වෙදකම් කළා ගමේ වරිග්කාරයන්ට නායකත්වය දෙමින් සිටිය කියල තමයි දැනෙන්නෙ. 1788 දී අප පරම්පරාවට ලැබුණු සන්නස වර්ෂ 1866 දී ඉංග‍්‍රීසි ආණ්ඩුවට පෙන්නල තිබෙනවා. පස්සෙ එහි පිටපතක් අරගෙන දැන් නුවර ලේඛනාගාරයේ තැන්පත් කරලා තිබෙනවා. නමුත් ඉඩම් රාජසන්තක වුණා. නිදහසින් පස්සෙ 1975 දී ගමේ ඉඩම් නිරවුල් කරන්න කියලා කච්චේරියක් තිබ්බා. අපේ අප්පච්චි උක්කුරාළ පැරණි සන්නස ආණ්ඩුවට ඉදිරිපත් කළා. එ්ත් එ්ක පිළිගත්තේ නෑ. අපේ ගමට පරවේණි ඉඩම් වශයෙන් වෙන් කරලා දුන්නෙ අක්කර 140 ක් පමණයි. කපුගොල්ලෑව ගමට තිබෙන සම්පූර්ණ ඉඩම් ප‍්‍රමාණය පමණක් අක්කර 2372 ක්. සන්නසෙන් හිමිවුණු මේ සියලූ ඉඩම්වලින් වැඩි හරියක් ආණ්ඩුවට ගත්තා.’

උක්කුරාල වෙදරාළගේ මුදලිනායක වෙද මහතා වර්තමානයේ පවසන මේ යථාර්ථය රජරට ගම් රාශියකට අත්ව ඇති ඉරණම කියාපාන්නකි. සන්නස් මගින් දුන් බොහෝ ඉඩම් රජයේ අවශේෂ කැලෑ බවට පත් වූ අතර වරින් වර එ්වා පුද්ගලයන්ට බැහැර කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම අන්තවාදීන්ට පවරා දී තිබේ. දුටුවෑ තුලානේ පමණක් ගම් 11 ක් මුස්ලිම් ජනතාවට පවරා දී තිබේ. වර්තමානයේ මේ කැලෑ ඉඩම් පදවිය වන රක්ෂිතයට එක්කර තිබෙන අතර දේශපාලනඥයන් සහ පිටස්තර පුද්ගලයන් වෙත බැහැර කරමින් ඇත. ඵ ක්‍ ක්‍ වැනි ගිවිසුම් මගින් විදේශකයන් සතු කරන්නට උත්සාහ කරනුයේ මෙවැනි පාරම්පරික පරවේණි ඉඩම්ය. මේ තිත්ත ඇත්ත බොහෝ දෙනෙකුට වැටහී නොමැත.

ජේසු සමිඳුන්ගේ අත්තම්මා හෙවත් දේව මෑණියන්ගේ මාතා වූ ශා. ආනාතුමිය කිතුනු ජනතාව අතර බෙහෙවින් ප‍්‍රචලිත සන්තානම් මෑණියෝ යන ආදර නාමයෙනි. සන්තානම් මෑණියන් නමට කැප කළ දෙව්මැඳුරු රාශියක් මෙරට තිබුණ ද සන්තානම් පල්ලිය නමින් ප‍්‍රකටව ඇත්තේ පුත්තලම දිස්ත‍්‍රික්කයේ කල්පිටිය අර්ධද්වීපයේකල්පිටිය පිහිටි සිද්ධස්ථානයයි. එහි වාර්ෂික මංගල උළෙල අගෝස්තු දෙවැනිදාට මෙවර යෙදී තිබේ.

තලවල ශා. ආනා සිද්ධස්ථානයේ ආරම්භය පිළිබඳව මුඛ පරම්පරාගතව පැවතෙන කතා දෙකක් තිබේ. 1867 නිකුත් වූ එවක පුත්තලම ආණ්ඩුවේ උප ඒජන්ත ඩබ්ලිව්. සී. මැක්රෙඞ් මහතාගේ වාර්තාවක් අනුව මෙම සිද්ධස්ථානයේ ආරම්භය 17 වැනි සියවස තරම් ඈතට දිවෙන්නකි. ඒ අනුව පෘතුගීසි ජාතිකයෙක් මෙම වෙරළ තීරයේ ගිමන් නිවා ගනු පිණිස ඇවිද යමින් සිටියදී වෙහෙසට පත්ව තලවිල වත්මන් සිද්ධස්ථානය අසල විසල් රුකක් යට සැතපී ඇත. එම රුක මුල දැල්වෙන ඉටි පහන් දෙකක් මැද ප‍්‍රතිමාවක් තිබෙනු ඔහු සිහිනයෙන් දුටුවේය. අවදිව බලන විට ප‍්‍රතිමාව එතැන තිබිණි. පුදුමයට පත් ඔහු වහා දණ ගසා යදින්නට වූ අතර සන්තානම් මෑණියන් ඔහුට දර්ශනය වී එය තම ප‍්‍රතිමාව බවත් එම ස්ථානයේ දෙව්මැඳුරක් තනවා ප‍්‍රතිමාව එහි වැඩමවන ලෙසත් දැන්වූ බව සඳහන්ය. පෘතුගීසි ජාතිකයා එපරිදි ක‍්‍රියා කළ අතර සන්තානම් පල්ලිය එලෙස බිහි වූ බව පළමු කතාවය. අනතුරුව ද ආනාතුමිය කිහිපවරක් ඔහුට දර්ශනය වූ බවත් ඔහු දෙව්මැඳුර විශාල කිරීමට ක‍්‍රියා කළ බවත් මෙම තොරතුරු එවක සිටි කතෝලික පූජකවරුන්ගෙන් ලබාගත් බවත් උප ඒජන්තවරයා තවදුරටත් සඳහන් කරයි.

දෙවැනි කතාව  හා සම්බන්ධය. 18 සියවස මුල් භාගයේ යුරෝපීය ජාතිකයකුට අයත් වෙළෙඳ බඩු නැවක් තලවිල අසලදී මුහුදුබත් විය. මෙම කුඩා නැව ශා. ආනාතුමිය නමින් කැප කර තිබිණි. නැවෙහි සිටි පිරිස ශා. ආනාතුමියගේ පිහිට පතමින් එතුමියගේ ප‍්‍රතිමාවක් ද රැුගෙන තලවිල වෙරළට පීනූහ. අනතුරුව අද සිද්ධස්ථානය ඇති තැන විසල් රුකක බෙනයක ප‍්‍රතිමාවක් තැබූ ඔවුහූ ප‍්‍රතිමාව ඉදිරිපිට යාච්ඤා කරන්නට වූහ. තමන් බේරාදුන් ආනා මෑණියන් නමින් දෙව්මැඳුරක් ඉදිකිරීමට ද ඔවුහූ ප‍්‍රතිඥා දුන්හ. අනතුරුව ඔවුන් ගාල්ල බලා ගිය අතර මුහුදුබත් නැව බැලීමට පැමිණි අය ගස් බෙනයේ ප‍්‍රතිමාව දැක වන්දනාමාන කිරීමට පටන් ගත්හ. නැවියන් යළි පැමිණ පොරොන්දු වූ පරිදි දෙව්මැඳුර ඉදිකළහ. මෙම ස්ථානයට නැව විනාශ වූ තැන යන අරුත ඇති ‘කප්පල් අඩි’ යන දෙමළ නම අද ද භාවිත කෙරේ.

1943 දී වෙරළ මුහුදු කෑමට ලක්වීමේදී වෙරළේ පොළොව යට තිබූ නැව් කඳක් මතුවිය. එම නැව් කඳ දෙවැනි කතාවට සම්බන්ධ නැව බවට විශ්වාසයක් පවතී.

කවර කතාව සත්‍ය වුව ද මෙම සිද්ධස්ථානයට 17 වැනි සියවස තරම් පැරණි බවට සැක නැත. ආනාතුමියගේ මංගල්‍යය ජූලි 26 ට යෙදෙන නමුදු ඊට පසු එන ඉරිදා අගෝස්තු 02 වැනිදා මෙවර මංගල්‍යය යොදාගෙන ඇත. තලවිලට ඇදෙන ලක්‍ෂ සංඛ්‍යාත වන්දනාකරුවෝ පෘතුගීසි ජාතිකයා හෝ යුරෝපීය නැවියා තිලිණ කළ ශා. ආනා ප‍්‍රතිමාව ඉදිරියේ වැඳ වැටෙමින් යදිනු දැකිය හැකිය.

Due to the Great War, waged for over seven months to capture Colombo, the Fort area was in ruins.

To replace the collapsed rampart, the Dutch built an even smaller rampart. The Dutch abandoned the rampart that was located at Fourth Cross Street in Colombo.

They extended the Beira Lake beyond it up to Kaymans Gate. The Dutch who strengthened the newly built rampart also constructed nine bastions on it.Those bastions were Leiden, Delft, Hoorn, Rotterdam, Kloppenburg, Dan Briel, Amsterdam, Enkhuizen and Middleburg.

A building in the present Navy Headquarters premises is also a construction of the Dutch.This building which was built around 1796 also is found near the Kloppenburg bastion that was one of the bastions in the Old Dutch Fort.

The old rampart gate of the Dutch Fort was located between President’s House premises and Flagstaff Street.Old Dutch bastions such as Dan Briel and Amsterdam had been built in the middle of that rampart. The gate was open at that time to the port’s warehouses. It was constructed around 1676 with stones and plaster of lime.

The largest building that was constructed inside the Dutch Fort was the Dutch Hospital. That was a main hospital built by them to treat their injured soldiers, after they seized the Fort from the Portuguese.There is another bastion between the President’s House premises and Navy Headquarters premises in addition to the Amsterdam bastion.

Its old rampart is in ruins. Its collapse has been prevented by using stones.
The Enkhuizen bastion which is close to the sea on the west is somewhat large. It was located between Flagstaff Street and the Galle Buck Road.

There were a few Dutch ruins close to the Battenberg battery near the breakwater to the north of the harbour. The battery there is not to be seen today.After demolishing a Portuguese building a private residence for the last Dutch Governor Johan Gerard van Angelbeek was built there in 1785.

After the British came to own it in 1804 it was named as Queen’s House, later as King’s House and is being used as the President’s House since 1972.The area covered by the Dutch Fort was about 40 acres.The Fort and the Pettah were separated by a bare stretch of land.In place of the roads built by the Portuguese, the Dutch constructed straight, wide roads. Governors, officials, soldiers and businessmen lived inside the Fort.

The building which belonged to the seminary seen in the map drawn by them for Colombo in 1723 is currently being used as the ‘Dutch Museum’.The Dutch continued to have their sway over Colombo for a period of around 150 years, constructing the Colombo Fort, buildings and roads.

However, the Prince of Orange had issued an order from the city of Kew to the Dutch colonies to prevent the Dutch colonies from falling into the hands of the French Republicans.Through that order it was said that the Dutch should allow the British warships and the British Army to enter areas controlled by the Dutch.

Accordingly, sending a communiqué to Dutch Governor Angelbeek, it was informed to hand over all Dutch possessions to the British.But, the Dutch did not do so. Therefore, the British attacked Trincomalee on 28 and 31 August 1795.Batticaloa on 18 September and Jaffna 10 days later capitulated to the British.
On 11 February 1796 the British forces headed towards Negombo and crossed the Kelani River.

As it was ordered on the 15th that Colombo Fort should surrender, Colombo Fort was handed over to the English after a discussion between the two parties.By that time the Colombo Fort had been under 31 Dutch Governors. On 12 October 1798 Frederick North took over as the first ever British Governor of Ceylon.Colombo Fort expanded as a commercial city during the period of the British. The area which formed the old Pettah, from the YMBA building up to the Gas Works Street Junction, also underwent changes.

The canals that were built by the Portuguese had been closed by putting earth over them during the time of the Dutch.After the lapse of half a century since Ceylon came under the British, Hercules Robinson (Lord Rosmead) who came as the Governor of Ceylon in 1865 decided to demolish the fortifications built by the Dutch for needs of space within the Colombo Fort. Hence, there is no fortifications to be seen today within the Colombo Fort and only a few ruins are there concealed at a few places.

පෘතුගීසීන්ගේ ආගමික ප‍්‍රතිපත්තිය පිළිබඳව විමසීමේ දී ඔවුන් උග‍්‍ර රෝමානු කතෝලික භක්තිකයන් වූ බව පෙනී යයි. කුරුස යුද්ධයෙන් අනතුරුව පෙරදිග ඉස්ලාම් ආගම්හි අධිපත්‍ය විනාශ කළ යුතුය යන අභිලාශයෙන් සහ 1517 දී මාර්ටින් ලූතර් විසින් ආරම්භ කරන ලද ආගමික ප‍්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාපාරය හේතුවෙන් කතෝලික පල්ලියේ අධිපත්‍යය දෙදරවා හරිමින් රෙපරමාදු ආගම ඉස්මතු වීමත් සම`ග කතෝලික ආගම යුරෝපයෙන් පිටතට ඉතා ඉක්මනින් ව්‍යාප්ත කළ යුතුය යන අදහස පාප් වහන්සේ තුළ ඇති විය. මෙසේ යුරෝපයෙන් පිටතට කතෝලික ආගම ව්‍යාප්ත කිරීමේ වගකීම ඒ වන විට යුරෝපයේ බලවත් රාජ්‍යයන් ද්විත්වය වූ පෘතුගාලයට හා ස්පාඤ්ඤයට පවරනු ලැබීය. මෙවැනි පසුබිමක් තුළ ලංකාවට පැමිණි පෘතුගීසීන් හැකි සෑම අවස්ථාවකම කතෝලික ආගම ව්‍යාප්තිය සඳහා උත්සහා ගන්නා ආකාරයක් හඳුනාගත හැකිය.

1498 මැයි 08 වන දින ඉන්දියාවේ කැලිකට් වරායට පැමිණි වස්කෝ ද ගාමා විසින් ප‍්‍රකාශය කළ ‘‘අප ක‍්‍රිස්තු භක්තිකයෝ වම්හ. කුළු බඩු සොයා මෙහි පැමිණියෙමු…’’ යන්න තුළින් පෘතුගීසීන්ගේ යටත් විජීත පිහිටුවිමේ ප‍්‍රධාන අරමුණක් වශයෙන් ආගම ප‍්‍රචාරය කිරීම පැවති බව හඳුනාගත හැකිය. පෘතුගීසීන් විසින් මෙරට අනුගමනය කරන ලද ආගමික ප‍්‍රතිපත්තිය පිළිබඳව විමසීමේදී පෘතුගීසීන්ගේ යටත් විජිත ප‍්‍රතිපත්තිය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය. පෘතුගීසීන්ගේ යටත් විජිත ප‍්‍රතිපත්තිය හැඳින්වීම සඳහා ඉතිහාසඥයන් භාවිතා කරනුයේ ‘කුළුබඩු හා ආගම (ආත්මය) සොයා පැමිණීම’ වශයෙනි. ඒ අනුව ඔවුන්ගේ මූලික අරමුණ බවට පත්ව තිබුණේ ආගම හා ආර්ථික අරමුණු බව ගම්‍ය වේ. ඒ අනුව මෙරට පසුකාලීනව බලය පිහිටුවනු ලබන ලන්දේසීන්ගේ හා ඉංග‍්‍රීසීන්ගේ යටත්විජිත ප‍්‍රතිපත්තියට වඩා ස්විශේෂී වූ ස්ථානයක් ආගමික අංශය කෙරෙහි යොමු වී පැවති බව හඳුනාගත හැකිය. ඒ අනුව මෙම අවධියේ ලාංකේය ස්වදේශීකයන් වූ සිංහල බෞද්ධයන්, ද්‍රවිඩ හින්දූන් හා මුස්ලිම් ඉස්ලාමිකයන් ඔවුන්ගේ ආගමික සතුරන් වූ අතර පෘතුගීසීන් මෙම ආගමිකයන් සිය කතෝලික ආගම සඳහා හරවා ගැනීම සඳහාත් එම ආගම් මර්දනය කිරීම සඳහාත් විවිධ ප‍්‍රතිපත්ති අනුගමනය කරනු ලැබීය. එමෙන්ම නිකලස් පාප් වහන්සේ ප‍්‍රකාශ කර තිබූ ආකාරයට ‘ක‍්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ සතුරන්ට විරුද්ධව ජයග‍්‍රහණය කළ යුතුය’ යන ප‍්‍රකාශයත්, ‘දෙවියන් විසින් උතුමාණන්ට භාර කරන ලද බැටළුවන් ඔහු යටතට ළ`ගා කර ගත යුතුය’ යන ප‍්‍රකාශයත් මත මොවුන් ආගම ප‍්‍රචාර කිරීම සඳහා ඇතැම් අවස්ථාවල ප‍්‍රචණ්ඩකාරී ක‍්‍රියාවන්වල ද නිරතවන බව හඳුනාගත හැකිය.

පෘතුගීසීන්ගේ මෙරට ආගමික ප‍්‍රතිපත්තිය ගැන හැදෑරීමට ඇති ප‍්‍රධාන බාධකය වන්නේ දේශීය මූලාශ‍්‍රවල හි`ග බවයි. එහෙත් පෘතුගීසි මූලාශ‍්‍ර අධ්‍යයනය තුළින් එම තත්වය ම`ග හරවා ගත හැකිය. නමුත් පෘතුගීසීන් තමාට වඩා වෙනස් ජාතියක් මෙන්ම සංස්කෘතික පැවතුම් සහිත පිරිසක් බව පෘතුගීසීන් මෙරටට පැමිණි මුල්ම අවස්ථාවේ දීම දේශීයන් වටහා ගෙන ඇත.

 ක‍්‍රි. ව. 1505. 11. 15 වන දින ලංකාවට පැමිණි පළමු පෘතුගීසි

දූත ගමන වූ දොන් ලොරෙන්සෝ ද අල්මේදා විසින් සිය ලංකා ගමනය සිහිවීම සඳහා කොළඹ වරායේ පිහිටුවන ලද පෘතුගීසි ලාංඡනය සම`ග කුරුසයක සටහනක් ද සඳහන් කොට තිබීම තුළින් අනාගතයේ දී මෙරට කතෝලික ආගම ප‍්‍රචාරය කිරීම සඳහා ඔවුන් තුළ වූ අරමුණ පැහැදිලි වේ. පෘතුගීසීන් එවකට ලක්දිව රජු වූ I. වන ධර්මපරාක‍්‍රමබාහු රජු බැහැදැකීමට කෝට්ටේ නගරය වෙත ඉතා දුර බැහැර මාර්ගයකින් රැගෙන ගිය බව සඳහන් වන අතර මෙසේ රජු බැහැදැකීමෙන් පසු රජුව වෙළෙඳ ගිවිසුමකට කැමති කරවා ගැනීමට හැකි වූ බවත් ලංකාවේ කුරුඳු තොගයක්

ලබාගැනීමට හැකි වූ බවත් පෘතුගීසි වාර්තා තුළ සඳහන් වේ. මෙසේ පෘතුගීසීන්ගේ පැමිණීම ගැන මුස්ලිම්වරු කලබලයට පත් වූ බවත් එම වාර්තා තුළ සඳහන්ව ඇත. එමෙන්ම කොළඹ කොටුවක් ඉදිකිරීම සඳහා පෘතුගීසීන් අවසර පැතූ බව පෘතුගීසි වාර්තාවල සඳහන්ව ඇත. එම බලකොටුවේ කතෝලික දේව ගැතිවරයකු නැවැත්වීමට ද රජුගෙන් අවසර ඉල්ලූ බව සඳහන් වේ. එමෙන්ම මෙම පෘතුගීසීන්ගේ ලංකා ගමනය ගැන ඇසු ගෝවේ ක‍්‍රිස්තියානි පල්ලිවල ගණ්ඨාර නාද කරමින් දෙවියන්ට ස්තුති ස්ත්‍රෝත ගැයූ බව සඳහන්ව ඇත. එයින් පෙනී යන්නේ ලංකාවට පෘතුගීසීන්ගේ පැමිණීම ඔවුන්ට ආගමික වශයෙන් ඉතා වැදගත් සිද්ධියක් වූ බවයි.

මෙම අවධියේ දී ඔවුන් කොළඹ කොටුව ඉදිකිරීමට කටයුතු කරන ලදී. මුල්කාලයේ දී එනම් 1521 දී විජයබා කොල්ලය සිදුවන තුරු පෘතුගීසීන් වෙළෙඳ ප‍්‍රජාවක් වශයෙන් පමණක් කටයුතු කරනු ලැබීය. 1521 න් පසු කෝට්ටේ රාජ්‍ය දේශපාලනික වශයෙන් ව්‍යාකූල ස්වභාවයකට පත්වන අතර එම තත්ත්වය පෘතුගීසීන්ට සිය ආගමික අරමුණු ඉටුකර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය පසුබිම නිර්මාණය කරනු ලැබීය. ඒ අනුව කෝට්ටේ රාජ්‍ය කොටස් ත‍්‍රිත්වයකට බෙදී යෑමත් සම`ග කෝට්ටේ පාලක VII වන බුවනෙකබාහු රජු සීතාවකින් ආරක්ෂා වීම සඳහා පෘතුගීසි උපකාර ලබා ගැනීමට යොමුවිය. එත් සම`ග පෘතුගීසීන්ට කෝට්ටේ රාජ්‍යයට අයත් වූ ප‍්‍රදේශවල කතෝලික ආගම ප‍්‍රචාරය කිරීමට අවශ්‍ය පසුබිම සකස් කරගනු ලැබීය. රජු පෘතුගීසීගෙන් ලබා ගන්නා යුද ආධාර වෙනුවෙන් කුරුඳු බහාර් 300 ක් ගෙවීමට සිදු වූ අතර කතෝලික ආගම ප‍්‍රචාරය කිරීමෙහි කටයුතුවලට ඉඩදීමට සිදුවිය. මෙම අවධියේදී සීතාවක මායාදුන්නේ බලවත්ව නැ`ගී සිටියේය. ඔහු තමන් පෘතුගීසීන්ට විරුද්ධව දේශීය සංස්කෘතියේ ආරක්ෂකයා වශයෙන් පෙනී සිටියේය. එමෙන්ම කැලිකට්හි සැමොරින්ගේ ආධාර ලබා ගැනීමට සීතාවක රජු සමත් විය. 1524 වන විට කොළඹ කොටුවෙන් පෘතුගීසීන් ඉවත්ව සිටි අතර සැමොරින් එම අවස්ථාවේ ලංකාවට පැමිණ කෝට්ටේ සිටි පෘතුගීසි හේවායින් තමාට බාර දෙන ලෙස බුවනෙකබාහු රජුට දැන් වූ නමුත් රජු එය ප‍්‍රතික්ෂේප කළේය. එයින් අනතුරුව පෘතුගීසි හමුදාව හා එක්ව බුවනෙකබාහු රජු සැමොරින්ව පරාජයට පත් කිරීමට සමත් විය. අනතුරුව පෘතුගීසි උපදෙස් පරිදි 1526 දී කෝට්ටේ රාජ්‍යයේ සිටි මුස්ලිම්වරුන්ට තම බල ප‍්‍රදේශයෙන් ඉවත්වන ලෙස නියෝග කළේය. මෙම තත්ත්වයත් සම`ග කෝට්ටේ රාජ්‍ය ක‍්‍රමයෙන් පෘතුගීසි අවනත රාජ්‍යයක තත්ත්වයට පත්වීමේ අවදානමක් මතු විය.

සීතාවක රාජධානියේ බලපෑම වැඩිවන විට බුවනෙකබාහු රජු තවදුරටත් පෘතුගීසීන් වෙත යොමු වන ආකාරයක් හඳුනාගත හැකිය. 1538 දී රයිගම බණ්ඩාරගේ මරණින් පසු රයිගම රාජ්‍යයේ බහුතර ප‍්‍රදේශයක් සීතාවක වෙත ඈ`දා ගැනීම නිසා සීතාවක බලවත් වූ අතර බුවනෙකබාහු තමාගෙන් පසු රජකම සමුද්‍රදේවියගේ හා වීදිය බණ්ඩාරගේ පුත‍්‍රයා වූ ධර්මපාල කුමාරයාට පැවරීමට 1541 වර්ෂයේ දී තීරණය කළ අතර මෙය කෝට්ටේ හා සීතාවක බල අරගලය තවදුරටත් තිව‍්‍ර විය. එම නිසා තමාගෙන් පසු රජකමට පත් වන ධර්මපාල කුමරුට පෘතුගාලයේ අගරජුගේ ආශීර්වාදය ඇති බව පෙන්වීම සඳහා ධර්මපාල කුමරුගේ ස්වරූපයට සෑදු රන් ප‍්‍රතිමාවක් ලිස්බන් නුවරට 1542 දී කටයුතු කරනු ලැබීය.

ඒ අනුව මෙසේ යවන ලද රන් රුව පෘතුගාලයේ III වන දොන් ජුවන් රජු ලවා උත්සවශ‍්‍රීයෙන් ඔටුණු පැළඳවීම සිදු කරන ලද බව සඳහන් වේ. මෙසේ ඔටුණු පැළැන්ඳවීමේ උත්සවයෙන් අනතුරුව ධර්මපාල කුමරුට අධ්‍යාපනය ලබාදීම සඳහා කතෝලික පූජක පිරිසක් ලංකාව එවනු ලැබීය. ඒ අනුව ජෝන්ද විලා ද කොන්දේ පූජකතුමාගේ නායකත්වයෙන්, අන්තෝනියෝ ඩො පද්‍රා ඕ, සීමාඬේ ද කොයිම්බ‍්‍රා, ඉතාලි ජාතික ගොන්සාලෝ ප‍්‍රැන්සිස්කෝ ද මොන්ටේ, ප‍්‍රන්දෝනෙ යන ප‍්‍රැන්සිස්කානු පූජකවරු පස්දෙනා සලප්පු ආරච්චි සම`ග ලංකාවට පැමිණි අතර ඔවුන්ගේ මූලික අරමුණ බවට පත්වූයේ කතෝලික ආගම කෝට්ටේ රාජ්‍ය තුළ ව්‍යාප්ත කරවීමය.

පාප් වහන්සේ විසින් පෘතුගීසීන්ට පවරා දී තිබූ ආකාරයට පෙරදිග කලාපයේ කතෝලික ආගම ව්‍යාප්ත කිරීමේ අරමුණින් මෙම ප‍්‍රැන්සිස්කන් පූජක කණ්ඩායම කටයුතු කරනු ලැබීය. මොවුන්ගේ ප‍්‍රධානතම අරමුණ වුයේ VIII වන බුවනෙකබාහු රජුව කතෝලික භක්තිකයකු බවට පත්කර ගැනීමය. මොවුන් ඒ සඳහා විවිධ උපක‍්‍රම යෙදූ නමුත් එය අසාර්ථක වූ අතර රජු තමාගේ පරම්පරික ආගම වන බුදු දහම අතහැරීම ප‍්‍රතික්ෂේප කළේය. එයට හේතු වූයේ සම්ප‍්‍රදායික පිළිගැනීම අනුව මෙරට සිහසුනහි හිමිකම ඇත්තේ බෞද්ධයකුට පමනක්ය යන මතය හා බුවනෙකබාහු බුදු සමය අත්හැරියොත් එය සීතාවක බලවත් වීමට ප‍්‍රභල හේතුවක් වනු ඇතැ’යි ඔහු අනුමාන කිරීමය. මෙසේ පෘතුගීසීන් විසින් කතෝලික ආගම වැළඳගන්නා ලෙස රජුට බල කළ විට රජු ගෝවේ ප‍්‍රතිරාජ්‍යයාට සිය අකමැත්ත 1545.11.12 මෙසේ ලියා යැවූ බව සඳහන්ව ඇත. එනම්, ‘‘… එබඳු කල්පනාවක් කිසි දිනක මට පහළ වී නැත. ක‍්‍රිස්තියානිකාරයකු වීම මට කළ නොහැක්කකි. මට මා අදහන බුදුන්වහන්සේ මිස අන් දෙවියකු ගැන විශ්වාස කළ නොහැකිය. …’’ වශයෙනි. එහෙත් ඔවුන්ගේ ආගමික ව්‍යාපාර සඳහා බාධා නොකර අනුග‍්‍රහය දැක්වීය. ඇතැම් ප‍්‍රභූවරුන් හා සාමාන්‍ය ජනතාව කතෝලික ආගම වැළඳ ගනු ලැබීය. මෙසේ කතෝලික ආගම වැළඳගත් පිරිස් රජුට බදු නොගෙවා, රජු පැනවූ නීති පවා කඩ කළේය. එමෙන්ම බුවනෙකබාහු රජු බෞද්ධයෙකුව සිටිම සිය ආගම් ප‍්‍රචාර කාර්යට බාධාවක් බව ‘‘… පෘතුගීසීන්ගේ මිත‍්‍රයෙකැ’යි කියන මේ රජු තමයි, අපිට ඉන්න ප‍්‍රධානම හතුරා. …’’ ලෙස මිශනාරීන් පෘතුගාලයට ලියා යැවීය. මෙම තත්ත්වය තුළ ක‍්‍රි. ව. 1550.12.29 දින පෘතුගීසි හේවායෙකුගේ වෙඩි ප‍්‍රහාරයෙන් බුවනෙකබාහු රජු මරණයට පත් විය.

ඔවුගෙන් පසු ධර්මපාල කුමරු රජ වූ අතර ඔහුව කතෝලික ආගම ක‍්‍රි. ව. 1557 දී වැළඳ ගනිමින් දොන් ජුවන් ධර්මපාල/ දොන් ජුවන් පෙරිය බණ්ඩාර (ක‍්‍රි. ව. 1551-1597) වශයෙන් බෞතිස්ම ලැබීය. එත් සම`ග කෝට්ටේ රාජ්‍යයට පැවති ජන ප‍්‍රසාදය ඉවත්ව විය. එමෙන්ම දළදා වහන්සේ සීතාවකට වැඩම වූ හෙයින් කෝට්ටේ රාජ්‍යයට පැවති සාම්ප‍්‍රධායික රාජ්‍ය උරුමය එයින් ඉවත් විය. බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ හා සාමාන්‍ය ජනතාව සීතාවක කෙරෙහි යොමුවීම සීතාවක බල වර්ධනය සඳහා ප‍්‍රභල හේතුවක් විය. මෙයින් පසුව කෝට්ටේ රාජ්‍ය තුළ ශීඝ‍්‍ර වශයෙන් කතෝලික ආගම ව්‍යාප්ත කිරීමට ක‍්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරුන් හැකි විය.

මෙසේ ධර්මපාල කුමරු සිහසුනට පත් වූ අවස්ථාවේ දීම නොරෙඤ්ඤා නැමති පෘතුගීසි විසුරේවරයා කෝට්ටේ නගරයට ආක‍්‍රමණයක් එල්ල කොට එය කොල්ල කෑ අතර එය කේරෝස් පියතුමා පවා විවේචනය කර ඇත. එහෙත් ධර්මපාල රජු පෘතුගීසි රූකඩයක් වීම ඔහුගේ පියා වූ වීදිය බණ්ඩාරගේ ක‍්‍රියා කලාපය නිසා තවකාලීකව බිඳ වැටිණි. ඔහු පෘතුගීසි විරෝධී ව්‍යාපාරයක් ගෙන ගියේය. ඔහු කෝට්ටේ නගරයේ වූ පල්ලි විනාශ කරමින් වැසියන්ට කතෝලික ආගම වැළඳ ගැනීම තහනම් කරනු ලැබීය. නමුත් මායාදුන්නේ හා වීදිය බණ්ඩාර අතර ඇති වූ බල අරගලයේ ප‍්‍රතිඵලයක් වශයෙන් වීදිය බණ්ඩාර පරාජය කිරීමට පෘතුගීසීන්ට හැකි විය. වීදිය බණ්ඩාරගේ ග‍්‍රහණයෙන් ධර්මපාල රජු නිදහස් වීමත් සම`ග ඔහු පෘතුගීසීන් අත නැටවෙන රූකඩයක් බවට පත් විය.

මෙසේ ධර්මපාල රජු කතෝලික ආගම වැළඳ ගැනීමත් සම`ග කෝට්ටේ රාජ්‍ය තුළ සිටි බෞද්ධ ප‍්‍රභූන් ඊට විරුද්ධව කැරළි ඇති කරනු ලැබීය. ඒ අනුව බුද්ධවංශ නමින් මහතෙරුණු කෙනෙකු ප‍්‍රධාන භික්ෂූන් බෞද්ධාගම රැක ගැනීම සඳහා අභීතව සටන් කළේය. සටන මැඬ පවත්වා උන්වහන්සේ ඇතුළු තිස් නමක් එල්ලා මැරීමට

පෘතුගීසීන් කටයුතු කරනු ලැබීය. මෙම අවස්ථාවේ සීතාවක බෞද්ධයන්ගේ ආරක්ෂක රාජ්‍යය වශයෙන් ඉදිරියට පැමිණි හෙයින් බහුතර බෞද්ධයන් පිරිසක් සීතාවකට සංක‍්‍රමණය විය.

සීතාවක හා කෝට්ටේ අතර මහා සටන් මාලාවක් 1557-1562 අතර කාලයේ දී ඇති විය. මෙම සටන්වලදී මායාදුන්නේගේ පුත් ටිකිරි කුමරු (I වන රාජසිංහ) ප‍්‍රභල භූමිකාවක් ඉටු කරනු ලැබීය. පෘතුගීසීන් සීතාවක රාජයේ ප‍්‍රහාර හමුවේ දුර්වල තත්ත්වයට විය. 1562 දී සිදු වූ මුල්ලේරියා සටනින් පෘතුගීසීන්ව අන්ත පරාජයකට ලක් කිරීමට සීතාවක රාජ්‍ය සමත් වී ඇත. නාවික බලයක් සීතාවකට නොවීම නිසා පෘතුගීසීන් මෙරටින් පන්නා දැමීමට හැකියාවක් නොලැබිණ. 1562 – 1565 අතර කාලයේ තව දුරටත් පෘතුගීසීන් හා සීතාවක අතර ගැටුම් ඇති වූ අතර 1565 ජුලි වන විට දී කෝට්ටේ නගර අතහැර දැමීමට පෘතුගීසීන්ට සිදුවිය. එත් සම`ග ධර්මපාල රජු ද කොළඹ කොටුවේ වාසය සඳහා ගිය අතර කෝට්ටේ රාජ්‍ය බිඳ වැටීම සිදුවිය. ධර්මපාල රජු පෘතුගීසීන්ගේ යටතේ අන්ත අසරණ තත්ත්වයට පත් වූ අතර 1577 දී ඔහුව මරා දැමීමට කුමන්ත‍්‍රණ ද ඇති වී ඇත. මෙම අවධියේදී අන්‍ය ආගම් විනාශ කිරීමේ ප‍්‍රතිපත්තිය දිගන් දිගටම ගෙන ගිය අතර කෝට්ටේ නගරය තුළ වූ දළදා මාළිගාව ඇතුළු බෞද්ධ හා හින්දු ආගමික ස්ථාන විනාශ කොට එම ආගමික ස්ථාන සතු වස්තුව කොල්ල කෑමට කටයුතු කළේය. සීතාවක ආක‍්‍රමණ හමුවේ අසරණ තත්ත්වයට පත්ව සිටි පෘතුගීසීන් විටින් විට මුහුදු මාර්ගයෙන් වෙරළබඩ ගම් බිම්වලට ප‍්‍රහාර එල්ල කොට ඒවා කොල්ලකෑමට කටයුතු කළේය. තවද බෞද්ධ හා හින්දු ආගමික ස්ථාන රැසක් ද කොල්ල කෑ අතර කැලණිය, දෙවුන්දර හා මුන්නේශ්වරම් වැනි වැදගත් ආගමික ස්ථාන රැසක් විනාශ කරමින් කොල්ල කෑවේය. එමෙන්ම පෘතුගීසීන්ගේ පාලන සමයේ දී බෞද්ධාගමිකයන්ගේ ප‍්‍රධාන සතුරන් බවට කතෝලිකයන් පත් වූ බවට තොරතුරු හඳුනාගත හැකිය. මෙයින් පෘතුගීසීන්ගේ ආගමික ප‍්‍රතිපත්තියේ වූ අන්‍ය ආගම් නොයිවසීමේ ප‍්‍රතිපත්තිය පෙන්නුම් කරනු ලැබීය.

මෙසේ බෞද්ධ ආගම ඇතුළු දේශීය ආගම් විනාශ කිරීමේ ප‍්‍රතිපත්තිය අනුගමනය කරමින් කතෝලික ආගමහි දියුණුව සඳහා කටයුතු කළේය. ඒ අනුව බෞද්ධාගමික ස්ථාන සතු වූ ගම් බිම් ආදිය රෝමානු කතෝලික ආගමහි දියුණුව සඳහා යෙදවා ඇත. ඒ අනුව 1578.07.01 දින දොන් ජුවන් ධර්මපාල රජු විසින් පහත ආඥාව නිකුත් කරමින් බෞද්ධාගමික ස්ථාන සතු වූ ගම්බිම් කතෝලික ආගමහි දියුණුවට පවරා දී ඇත.

එම ආඥාව දෙස ඉතා සියුම්ව අධ්‍යයනය කරන විට හඳුනාගත හැක්කේ එතෙක් බුදුදහමට කෝට්ටේ රාජ්‍ය තුළ හිමිවී තිබූ ස්ථානය කතෝලික ආගම වෙත යොමු වීම එම`ගින් සිදු වූ බවයි. මෙම තත්ත්වය මත පහතරට ප‍්‍රදේශයේ බුදු සමය සීඝ‍්‍ර පරිහාණියකට ලක් විය. සීතාවක බිඳ වැටීමත් සම`ග එම තත්ත්වය තව දුරටත් වර්ධනය විය. එමෙන්ම මෙම සමයේ සිටි ඇතැම් කතෝලික පියවරු විසින් මුහුදු බඩ ප‍්‍රදේශයේ සිටි බෞද්ධ භික්ෂූන්ව රහසේ වස දී මරණයට පත් කිරීම සිදුකළ බව මන්දාරම් පුවත නැමති දේශීය මූලාශ‍්‍ර ග‍්‍රන්ථය තුළ සඳහන් වේ. ඒ අනුව සදාචාරාත්මක නොවන ක‍්‍රියාවන් ද යොදා ගනිමින් සිය ආගම ප‍්‍රචාරය කිරීම සඳහා පෘතුගීසීන් විසින් කටයුතු කළ බව හඳුනාගත හැකිය.

මෙම පසුබිම මත සීතාවක බෞද්ධයන්ගේ රාජ්‍ය වශයෙන් බලවත්ව නැ`ගී ආ අතර දළදා වහන්සේ සීතාවකට හිමි වීම මෙම තත්ත්වය තව දුරටත් වර්ධනය වීමට හේතු විය. මායාදුන්නේ රජු බෞද්ධාගමට අනුග‍්‍රහය දැක් වූ අතර මෙම තත්වය සීතාවක බල වර්ධනයට හේතු විය.

මේ අතර කොළඹ කොටුවට කොටු වී සිටි ධර්මපාල රජු තමාට VIII වන බුවනෙකබාහු රජුගෙන් උරුම වූ කෝට්ටේ රාජ්‍ය 1583.11.04 වන දින තෑගි ඔප්පුවකින් 1580 දී පෘතුගාලයේ සිහසුනට පත් ස්පාඤ්ඤයේ II වන පිලිප් රජුට පවරා දීමට කටයුතු කරනු ලැබීය. ඒ අනුව පෘතුගීසීන්ට පහතරට බලය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා ධර්මපාල රජු කතෝලික ආගම වැළඳ ගැනීම ප‍්‍රබල වාසියක් විය.

1581 දී මායාදුන්නේ රජු මියගිය අතර I වන රාජසිංහ සීතාවක රජු බවට පත් විය. මෙසේ බලයට පත් වීමෙන් පසු 1587 දී විශාල සේනාවක් රැගෙන කොළඹ කොටුව වැටලා පෘතුගීසීන්ව දැඩි ලෙස දුර්වල කරනු ලැබීය. සීතාවක මායාදුන්නේගේ මරණය පිළිබඳව දේශීය මුලාශ‍්‍රවල සඳහන් වන්නේ I වන රාජසිංහ රජු විසින් ඔහුව මරණයට පත් කළ බවත් රාජසිංහ යනු පීතෘ ඝාතක රජෙකු හැටියට සඳහන් කොට තිබේ. නමුත් මෙම සිද්ධිය ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් පිළිගැනීමට නොහැකි බව දක්වයි. I වන රාජසිංහ විසින් 1582 දී උඩරට රාජ්‍ය ආක‍්‍රමණය කර අතර එම අවස්ථාවේ දී එවකට උඩරට පාලක කරලියැද්දේ බණ්ඩාර සිය දියණිය වූ කුසුමාසන දේවිය හා බැණා වූ යමසිංහ බණ්ඩාර පෘතුගීසි භාරයට යැවිය. මෙම උඩරට ආක‍්‍රමණ අවස්ථාවේ දී වීරසුන්දර බණ්ඩාර රාජසිංහට විශාල උපකාරයක් කළ නමුත් ඔහුව ද ඝාතනය කළේය. ඔහු පුත් කොනප්පු බණ්ඩාර ද පෘතුගීසීන්ගේ පිහිට පැතීය. මෙම අවධියේ දී සීතාවක රාජ්‍ය තුළ අභ්‍යන්තර ගැටුම් ඇති විය. I වන රාජසිංහ රජු ශිව ආගම වැළඳගෙන බුදු සසුනට හිරිහැර කළේය. උඩරට රාජ්‍ය නැවත ස්වාධීන වීමට අවශ්‍යය පසුබිම සකස් විය. 1593 දී සීතාවක රාජසිංහ මියගොස් ඇත. එත් සම`ග සීතාවක රාජධානිය ද බිඳ වැටින. තෑගි ඔප්පුවකින් කෝට්ටේ රාජ්‍ය පෘතුගීසීන්ට පැවරු ධර්මපාල රජු 1597 දී මියගිය අතර එයින් පසුව පහතරට මුහුදු බඩ ප‍්‍රදේශවල පාලන බලය ක‍්‍රමයෙන් තහවුරුකර ගැනීමට පෘතුගීසීන් සමත් විය. එත් සම`ග ස්වදේශීය සංස්කෘතියේ හා බුදු සමයේ ආරක්ෂක රාජ්‍යය වශයෙන් උඩරට රාජ්‍ය නැ`ගී එන ආකාරයක් හඳුනාගත හැකිය. මෙසේ සීතාවක බිඳ වැටීමෙන් පසු පෘතුගීසීන්ගේ ආගමික ප‍්‍රතිපත්තිය තව දුරටත් තිව‍්‍ර විය. ඒ අනුව 1521 සිට 1597 දක්වා වූ කාලයේ කෝට්ටේ රාජ්‍යයේ ව්‍යාකුල ස්වභාවය හමුවේ හැකි සෑම අවස්ථාවකම සිය ආගමික ප‍්‍රතිපත්තිය ඉටුකර ගැනීමට පෘතුගීසීන් උත්සහාගත් අතර 1597 පසු පහතරට ප‍්‍රදේශයේ ඔවුන්ගේ පාලන බලය ස්ථාපිත කිරීමෙන් අනතුරුව ඔවුන්ගේ ආගමික ප‍්‍රතිපත්තිය තව දුරටත් පුළුල්ව ඉදිරියට ගෙන යන ආකාරයක් හඳුනාගත හැකිය.

1586 දී රාජසිංහ රජුගේ බියගම නව යුද මූලස්ථානය ඉදිවීමත් සමඟ පෘතුගීසින්ගේ භීතිය දෙගුණ තෙගුණ විය..දැනටමත් තමන්ගේ සියළු සැපයුම් මාර්ග රාජසිංහ විසින් අවහිර කර තිබීමත්,සංග්‍රාමික වශයෙන් අතිශය වැදගත් ප්‍රදේශයක රාජසිංහගේ ප්‍රධාන ආරක්ෂක මර්මස්ථානයක් ඉදිවීමත් රාජසිංහගෙන් තමන්ට ඇති තර්ජනය සුළුකොට තැකිය නොහැකි බව පෘතුගීසිහු සිතුවේය..

පෘතුගීසි කපිතාන් ද බ්‍රීටෝ වහාම ගෝවේ පිහිට පැතු අතර හැකි පමණ ආහාර පානද, තුවක්කු ,පතොරම් ද,සොල්දාදුවන්ද එවන ලෙස ඉල්ලා යැවීය..මුහුදු සැපයුම් මාර්ග තිබෙන තාක් පෘතුගීසින් මුලුමනින්ම අඩාල කල නොහැකි බව රාජසිංහ වටහා ගෙන තිබිණි..රජුගේ උපදෙස් පරිදි කුඩා යාත්‍රා කිහිපයක් කොළොම්තොට ආසන්න මුහුදේ සැරිසැරුවේය..නමුත් එය සාර්ථක උත්සාහයක් නොවන බව රජුද දැන සිටියේය..

රාජසිංහට මුහුණ දෙන්නේ කෙසේද? කපිතාන් ද බ්‍රීටෝ රැයක් දවාලක් නොමැතිව විසඳුම් සෙව්වේ මේ පිළිතුරක් නැති ගැටලුවටය..
මේ වන විටත් රාජසිංහ ස්වකීය බලව්‍යාප්තියේ උච්චතම අවස්ථාවේ සිටියේය..තම පෘතුගීසි ආධිපත්‍යයේ බලය වර්ග සැතපුම් දෙකක වැනි කුඩා ප්‍රදේශයකට සීමාකර සමස්ත දිවයිනම පාලනය කරන රාජසිංහ නැමති බිහිසුණු චණ්ඩ මාරුතයට උපායශීලී ව මුහුණ නොදුනහොත් තමන්ට එම චණ්ඩමාරුතයට හසුවී තමන් සුණු විසිණු වී යාහැකි බව බ්‍රීටෝ සිතුවේය..මේ නිසාම දිවිබේරාගෙන රටින් පැනයාමට බ්‍රීටෝට සිතුණු වාර අප්‍රමාණය..

රාජසිංහට එදිරිව රාජකීයයන් හා භික්ෂූන් පිරිසක් ගෙන යන රාජ්‍ය විරෝධීකැරැල්ල තමන්ට වාසිදායක ලෙසින් නිමවේ යැයි බ්‍රීටෝ සිතුවත් රාජසිංහ විසින් සාර්ථකව එය මැඩපැවත්වීම හේතුවෙන් තවදුරටත් එවැනි ක්‍රියාවන් කෙරෙහි බලාපොරොත්තු තබාගත නොහැක..කැරැල්ල දලු ලා වැඩෙන අවධියේ පටන් තමන්ගේ කොන්දේසි විරහිත පූර්ණ සහය ඔවුන්ට ලබාදුන්නත් සීතාවක යුධ රහස් කිහිපයක් විනා ඒ හරහා වෙන ගතයුත්තක් බ්‍රීටෝට නොවීය..

සීතාවක යුද රහස් සීතාවක සඟරජු විසින් තමන්ට ලබාදුන් බව රාජසිංහගේ සවනත වැකුණු විට යුද රහස් තබා සඟරජුට සිදුවූයේ කුමක්දැයි යන්නවත් බ්‍රීටෝට දැනගන්නට ලැබුණේ නැත..මේ අතර රාජසිංහගේ ඥාති පුත්‍රයෙකු වූ රයිගම් බණ්ඩාර නම්මවා ගැනීමේ බ්‍රීටෝගේ උත්සාහය බොහෝ දුරට සාර්ථක වෙමින් පැවතිණි..බ්‍රීටෝ හා රයිගම් බණ්ඩාර කුමාරයා අතර ලිපි කිහිපයක්ම හුවමාරු වූ අතර අතිශය වැදගත් තොරතුරු කිහිපයක්ම බ්‍රීටෝට දැනගැනීමට හැකියාව ලැබිණි..

තදන්තරව බ්‍රීටෝගේ පෘතුගීසි නියෝජිත පිරිසක් පඬුරු පාක්කුඩම්ද සහිතව රජු බැහැදැකීමට පැමිණියේය.යෝජනා කෙරැණේ කෙටිකාලීන සටන් විරාමයක් වූ අතර විමතියකට වාගේ රජුද මෙම යෝජනාවට කැමැත්ත පළකලේය.
ඒ අවසරයෙන් බ්‍රීටෝ තමන්ට හැකි පරිදි අහාරපාන, අවි ආයුධ ගෝවෙන් ගෙන්වා ගත්තේය.

සාන්ත ජෝන් බස්තියමේ බිත්ති බඹ 5ක් දක්වා උසට ශක්තිමත්ව බදින ලද අතර ප්‍රකාරයට පිටතින් දිය අගලක්ද කැනවීය..ප්‍රාකාර මුදුනේ මුර කුටි වැඩි වැඩියෙන් ඉදිකරන ලද අතර හැම එකක්ම වාගේ ආයුධවලින් සන්නද්ධ කරන ලදී..බැස්තියමේ සිට වෙරළ දක්වා ශක්තිමත් තාප්පයක් ඉදිකරන ලද අතර අමතර ඇත්ගාලක් ද ඉදිකලේය..

සටන් විරාමය රාජසිංහට අවශ්‍ය විටෙක බිඳදමන්නට හැකි නිසා බ්‍රීටෝ එයට මනාව සූදානම් විය.කොටුව ආරක්ෂා කොටගෙන බියගමටත් රජුගේ අනෙක් කඳවුරු වලටත් එකවර පහරදීමට බ්‍රීටෝ විසින් වහ වහා පිඹුරුපත් සැකසීය.

මේ ලඟම වාගේ රාත්‍රී අහාර ගනිමින් සිටි රාජසිංහ රජු එක්වරම සිහිසුන්ව ඇඳවැටිණි..‍රජු වහා රාජකීය වෙදදුරන්ගේ පරීක්ෂාවට ලක්වූ අතර වස ශරීරගත වී ඇති බව අනාවරණය විය.තවදුරටත් කරුණු සොයාබැලීමේදී ආහාර සමඟ වස මිශ්‍රකොට දී ඇති බව හෙළිදරව් විය..රජු බලවත් සේ රෝගාතුර වු අතර පූර්ණ සුව ලබා යථාතත්වයට පත්වීමට සති කිහිපයක් ගතවිය.

වහ වහාම රජුට වස දීමට කුමන්ත්‍රණය කලේ කවරෙකුද යන්න සොයාබලන්නට විය.මෙම කුමන්ත්‍රණය කිහිපදෙනෙකු හවුල්වී සිදුකරන ලද්දක් බව අනාවරණය වූ අතර රජුගේ ඥාති පුත්‍රයෙකු වූ රයිගම් බණ්ඩාර ඇතුළු පිරිසක් විසින් මෙය සිදුකර ඇතිබවට හෙළිදරව් කරගන්නා ලදී.රයිගම් බණ්ඩාර,කුරාලේ පෙටිර බණ්ඩාර යන අය සමඟ තවත් රාජකීය පිරිසක්ද භික්ෂූවක්ද මෙම කුමන්ත්‍රණය සඳහා සෘජුවම සම්බන්ධ වී තිබූ අතර රයිගම් බණ්ඩාර හා කපිතාන් බ්‍රීටෝ අතර රහස් ලිපි හුවමාරුවක්ද සිදුවී ඇති බව සොයාගන්නා ලදී.

රයිගම් බණ්ඩාරට වහාම රජු ඉදිරියේ පෙනී සිටීමට රාජ ආඥාවක් නිකුත් විය. නියෝගය ලද පසු තමන්ට අත්වන ඉරණම පිළිබඳ හොදින් දැනසිටි රයිගම් බණ්ඩාර වස පානය කොට සිය දිවි නසාගත්තේය..කුමන්ත්‍රණයට හවුල් වූ අනෙක් වැරදිකරුවන්ට මරණ දණ්ඩනය හිමිවිය.

කෙසේ නමුත් මේ කුමන්ත්‍රණය පිටුපස කපිතාන් බ්‍රීටෝ සිටිබව පැහැදිලිවම සනාථ වූ කරුණක් විය.එම අවධියේ යුරෝපයේ ප්‍රසිද්ධව පැවති වස දීමේ ක්‍රමවේදය පෘතුගීසින් මෙහිදීද අනුගමනය කලේය.භුවනෙකබාහුටත්, දොන් ජුවන් ධර්මපාලටත් ඔවුන් මෙම ක්‍රියාවම සිදුකලේය.නමුත් රාජසිංහ මෙන්ම ඔවුන්ද ඉන් දිවිගලවා ගන්නට සමත් විය.

ශ‍්‍රී ලාංකීය ඉතිහාස කථාවත් ලග්ගල ප‍්‍රදේශයත් අතර ඇත්තේ අවියෝජනීය සබ`දතාවයකි. ලක් ඉතිහාසය සියුම්ව ගවේෂණය කිරීමේ පර්යේෂණාත්මක සංස්කෘතියක් මෙරට නොමැත. එබැවින් ඓතිහාසික සංසිද්ධීන් නිරන්තරව අප අතරින් වැළලී යයි.

ඉතිහාසය විමර්ෂණයේදී ලිඛිත මූලාශ‍්‍ර මෙන්ම ජනශ‍්‍රැති සහ ශාන්තිකර්ම ආදී විස්වාසයන් ද ප‍්‍රයෝජනවත්ය. මෙකී ද්විත්ව සාදක මගින් තහවුරු වන කථාවක් අපට ලග්ගල ප‍්‍රදේශයෙන් හමුවිය. ඒ උඩරට රාජධානී සමය පසුබිම් කරගෙනය.

කන්ද උඩරට රාජධානියේ අසහාය කාන්තා චරිත අතර මුල්තැනක් හිමිවන කුලකත කුසුමාසන දේවිය හෙවත් දෝන කතිරිනාය. ඇතැම් විට කමලාසන දේවිය ලෙස ද හැ`දින්වූ ඕ තොමෝ කුසුම් ආස්ථාන දෝන කතිරිනා ලෝකනාථා මහ බිසෝ බණ්ඩාර ලෙසින් පසුව හ`දුන්වා තිබේ.

වසර 33 ක් වැනි ඇයගේ කෙටි ජීවිත කාලය ලක් දෙරණෙහි චිරස්ථිතිය, අභිවෘද්ධිය සහ ශාසනයේ ප‍්‍රබෝධය පිණිස මහෝපකාරී වූවකි. එමෙන්ම නව සිංහල රාජ්‍ය වංශයක ආරම්භය ද සනිටුවහන් කරන්නකි. ඒ බව පෘතුගීසි, ලන්දේසි සහ ස්වදේශික ලිපි ලේඛන රැසකින්ම සනාථ වේ.

පාඨකයාගේ මතකය අලූත් කරනු පිණිස ඇයගේ ජීවන පුවතට අදාළ කරුණු කීපයක් ලූහු`ඩින් දැක්වීම අවැසි වේ.

කුසුම් අස්ථාන නමින් ඕ ඉපිද ඇත්තේ 1580 දී පමණ යැයි සැලකේ. පියා එවකට සෙංකඩගල රාජ්‍යාධිපති කරල්ලියද්දේ බණ්ඩාරය. (1551-1582) තුන්වන ජයවීර නමින් ද හේ හ`දුන්වා ඇත. සෙංකඩගල රාජධානියේ ප‍්‍රථම රජු ලෙස සැලකෙන සේනා සම්මත වික‍්‍රමබාහු (1463 – 1511) කරල්ලියද්දේගේ සීයා වන අතර, පියා 1511-1552 අතර රජකළ දෙවන ජයවීර රජුය.

කුසුමාසන දේවියගේ වැඩිමල් සොයුරිය දෝන මාගරීටාය. ඇය කෝට්ටේ ධර්මපාල කුමරුට 1573 දී විවාහ කර දී තිබේ. සොයුරා 1582 දී ඔවුන් උඩරටින් පලායන විට අතරමගදී වූ ගැටුමකින් මරණයට පත්ව ඇත. කුසුමාසන දේවිය ඔටුන්න හිමි කුමරියක වන්නේ මේ උරුමය අනුවය.

1521 දී සිදුවූ විජයබා කොල්ලය සහ පීතෲ ඝාතනයෙන් පසුව කෝට්ටේ රාජ්‍යය සහෝදරයින් තිදෙනා අතර බෙදී ගියේය. ඒ කෝට්ටේ බුවනෙකබාහුට ද සීතාවක මායාදුන්නේ කුමරුට ද මද්දුම බණ්ඩාර හෙවත් රයිගම් බණ්ඩාරට රයිගම ද වශයෙනි. මේ අනුව එකල සෙංකගඩල ඇතුළුව ලක්දිව රාජ්‍ය පාලන 5 කින් සමන්විතයැයි ඉතිහාස ග‍්‍රන්ථ සනාථ කරයි. පසුව රයිගම් බණ්ඩාර ටික කලෙකින් මියයාමත් සම`ග එකී පාලනය ද සීතාවකට ඈදිණි. ඒ ක‍්‍රි. ව 1538 දීය.

1505 දී මෙරට ගොඩ බට ලොරෙන්සෝ ද අල්මේදා මෙරට පෘතුගීසි පාලනයේ මුල් අඩිතාලම දැමූ තැනැත්තා බව අප කවුරුත් දනී. ලක්දිව ප‍්‍රාදේශීය වශයෙන් බෙදී තිබීමත් ඒ එකිනෙකා අතර පැවති අසමගියත් පෘතුගී‍්‍රසින්ට වාසිදායක විය. ඒ අවසරයෙන් ඔවුහු මෙරට ආර්ථිකය කු`ඵබඩු හරහාත් පාලනය කිතු දහම මුල්කර ගනිමිනුත් සිය`ඵ අහුමු`ඵ කරා ව්‍යාප්ත කළහ. සතුරාගේ සතුරා අප මිතුරාය යන තේමාව ඔවුහු මැනවින් භාවිත කළහ.

කන්ද උඩරට රජ්‍යවෙත ප‍්‍රබලම බලපෑම එල්ලවූයේ මායාදුන්නේ ගේ සීතාවකිනි. එබැවින් ඔවුහු කෝට්ටේ පාර්ශ්වය සමග නිරන්තර සබඳතා පවත්වා ගත්හ.ඒ උදෙසා දෙපස අතර අවාහ විවාහයන් පවා සිදුවිය. කෝට්ටේ ඔටුන්න හිමි කුමාරයා වූ ධර්මපාලයන්ට කරල්ලියද්දේගේ සොයුරිය විවාහ කර දීම එහි එක් අවස්තාවකි. ඇය මියගිය පසු සිය දියණිය වූ දෝන මාගරීටා ඥාතීත්වය නොසලකාම විවාහ කර දුන්නේද රාජ්‍යාරක්‍ෂාව පිණිසමය . එමෙන්ම කරල්ලියද්දේ සිය පියා වූ ජයවීරට එරෙහි වූ අවස්ථාවේ ජයවීර සිය පවුලේ අය සමග සම`ග පලාගියේ ද මායාදුන්න වෙතය. 1581 දී මායාදුන්නේ මියගිය අතර අනුප‍්‍රාප්තිකයා වූයේ රණශූර ඔහු පුත් රාජසිංහය. හෙතෙම 1582 දී සිය බල මු`ඵ කන්ද උඩරට ආක‍්‍රමණයට එවූයේ ජයග‍්‍රහණය උදෙසා සියළු ක‍්‍රමෝපායයන් සැලැස්වීමෙන් අනතුරුවය. ඒහිදී ප‍්‍රබලම කාර්යය සිදුකරන ලද්දේ පේරාදෙණියේ වීරසුන්දර බණ්ඩාර නමැති සෙන්පතියාය.

මෙහි දී කරල්ලියද්දේ රජුට සෙංකඩගල රාජ්‍ය ඇතහැරිමට සිදුවිය. ඒ වන විටත් කිතුදහම වැළ`ද සිටි හෙතෙම ත‍්‍රීකුණාමලයේ පෘතුගී‍්‍රසි බලකොටුව වෙත පලා ගියේ පවුලේ අය ද සමගිනි. ඒ වන විට කුසුමාසන දේවිය සිගිත්තියෙකි. ඇයගේ සොයුරා මරණයට පත්වූයේ ඒ එන අතරවාරයේ වූ ගැටුමකිනි. ඔවුන් සම`ග රජුගේ බෑණනුවන් වූ යමසිංහ බණ්ඩාර කුමරු ද විය.

පසුකළෙක වසූරිය ඇතු`ඵ ලෙඩ රෝග වැළදීමෙන් කරල්ලියද්දේ සහ දේවිය එහිදී මරණයට පත්වූහ. ඊට මත්තෙන් කරල්ලියද්දේ විසින් කුසුමාසන දේවියගේ ආරක්‍ෂාව සහ මතු උඩරට සිහසුනට ඈ පත්කිරීමේ වගකීම පෘතුග‍්‍රීසි බලධාරින්ට පැවරුවේය. ඇය මන්නාරම් බලකොටුවේ විසූ ගේබි‍්‍රයෙල් කොලොස් සහ කතිරිනා ද ආබ්‍රෙව් යුවලේ භාරකාරිත්වය ඇතුව හැදී වැඩුනාය. ඒවන විටත් ඈ දෝන කතිරිනා නමින් ද යමසිංහ බණ්ඩාර දෝන දොන් පිලිප් ලෙසින්ද බෞතීෂ්ම ලැබ සිටියහ.

මද කලෙකින් රාජසිංහගේ පාලනය උඩරැටියන්ට වහකදුරු විය. ඔවුනගේ ඉල්ලීමෙන් පෘතුගී‍්‍රසි ඇසුරේ වැඩුනු යමසිංහ බණ්ඩාරයන් හෙවත් දොන් පිලිප් මාතලේ වාසලකොට්ටේ දී ඔටුනු පළදවා කන්ද උඩර රාජ්‍යත්වයට පත්කරන ලදී. එහිදී ඔහුට සහාය වූයේ කොනප්පු බණ්ඩාර හෙවත් ඔස්ටි‍්‍රයාවේ දොන් ජෝන් නැමැති රණශූරයෙකි. හෙතෙම රාජසිංහයන්ට උඩරට දිනා දීමට සහාය වූ පේරාදෙණියේ වීරසුන්දර බණ්ඩාරගේ පුත‍්‍රයා වූ අතර, රාජසිංහ රජු වීරසුන්දර කෲර ලෙස මරණයට පත්කළ පසුව පෘතුග‍්‍රීසි ඇසුරේ ගෝවේ ද වාසය කර සුරවිරුකම් පෑ එඩිතර අයෙකි.

යමසිංහ බණ්ඩාරයන් හෙවත් දොන් පිලිප් රාජ්‍යත්වයට පත්කොට දින කීපයකින් මරණයට පත්විය. එය කොනප්පු බණ්ඩාර විසින් වස දීමෙන් සිදු වූවක් යැයි ප‍්‍රචලිතය.පෘතුගී‍්‍රසිහු එවිට දොන් පිලිප්ගේ පුත‍්‍රයෙකු රජ කමට නම් කළත් උඩරට ප‍්‍රභූන්ගේ ආශිර්වාද ලත් කොනප්පු බණ්ඩාර පළමුවන විමලධර්මසූරිය නමින් රජකම ලබාගත්තේ උඩරැටියන් ද අමන්දානන්දයට පත්කරමිණි. ඔහුගේ පළමු කාරිය වූයේ පෘතුගීසින් නගරයෙන් පලවාහැරීම හා තමා බෞද්ධයෙක් වූ බව ප‍්‍රකාශ කිරීමය. අස්ගිරි තල්පතේ ඒ බව දැක්වෙන්නේ මෙලෙසය. ”රාජ්‍යවාසී සංඝයා හා රදළවරු රැස්ව උඩකට්ටුවේ සිරිත් ප‍්‍රකාරව ශ‍්‍රී බුද්ධ වර්ෂ දෙදහස් එකසිය පන්තිස් වැන්නෙහි (1592) කොනප්පු බණ්ඩාර කුමරුට විමළධර්ම රජ යැයි නම් තියා සෙන්කඩගල රජ පමුණුවා ගත්තාහ’’ යනුවෙනි.

උඩරටින් ගිලිහී ගිය සිය අභිමානය යළිත් ලබාගැනීමට පෘතුගී‍්‍රසිහු දැවැන්ත සටනක් යලිත් දියත් කරනුයේ ඉන් වසර දෙකකට පසුවය. උඩරට කිරුළ හිමි දෝන කතිරිනා රාජ්‍යත්වයට පත්කිරීම මගින් බලය අත්පත්කර ගැනීම එහි සැලසුම විය. දෝන කතිරිනා හට පෘතුගී‍්‍රසි කුමරෙකු සරණ කර දීම ද එහි යටි අරමුණක් විය.

උතුරු සහ නිරිත දිගින් පැමිණි පෘතුගීසි සහ ලස්කිරිඤ්ඤ (දේශීය) සේනාවන්ට අණදුන්නේ පේදුරු ලෝපේස් ද සූසා නැමැති පෘතුගීසි සෙන්පතියාය. 1594 ජුලි 06 දින මහනුවරට ළ`ගා වූ පිරිසේ දේශීය සෙබ`ඵන් පමණක් 20000 ක් සිටි බව ”පෘතුගීසින් හා ලංකාව” නැමැති පොතේ ස`දහන්ය.

නගරයට ඇතු`ඵ වූ පෘතුගීසි ප‍්‍රමුඛ බලමු`ඵ පළමුව කුමරිය රාජධූරයේ නම් කළහ. මේ වන විට විමළධර්මසූරිය රජු පසුබා ගොස් සිටියහ. දෝන කතිරිනා කුමරිය වටා සිටියේ පෘතුගී‍්‍රසින් වීමත් ඕ පෘතුගීසි කුමරුවකුට පාවාදීමට සැරසෙන බවටත් ආරංචි පැතිර යාමෙන් නුවරුන් කලබල වූහ. මේ අතර, එම වර්ෂයේම ඔක්තෝබර් මාසයේ 06 දින උදාවිය. ලක් ඉතිහාසය සුරක්‍ෂිත කළ දැවැන්ත සටනක් එදින සිදුවිය. එය දන්තුරේ සටන නම් වේ. කල්යල් බැලූ විමලධර්ම සූරිය රජු එල්ලකළ මෙම ප‍්‍රහාරයෙන් පෘතුගීසි බලමු`ඵ සුණුවිසුණු විය. ඉතිරිවූයේ 93 දෙනෙකු පමණකැයි රිබෙයිරෝ දක්වයි. විමලධර්ම සූරිය රජු උපායකින් පෘතුගීසින් යටතේ දේශීය භට පිරිසට නායකත්වය දුන් මනම්පෙරුම මොහොට්ටාල හෙවත් ජයවීර බණ්ඩාරයන් පෘතුගීසින් ලවාම මරණයට පත්කර තිබුණෙන් දේශීය බලමු`ඵ සියල්ල විමලධර්මසූරියට පක්‍ෂවී තිබුණි.

පෘතුග‍්‍රීසි ආරක්‍ෂකයින් දෝන කතිරිනා කුමරිය රැගෙන පලා යමින් සිටියදී නුවර බලනේ දී උඩරට රැකවලූන්ට හසුවූහ.ඇය ජීවග‍්‍රහයෙන් ගෙන රජු හමුවට පමුණුවන ලදී. උඩරට සිංහල බල අධිකාරියේ නීත්‍යානුකූල සංකේතය බ`දු කුසුමාසන දේවිය විමලධර්ම රජු විසින් විවාහ කර ගන්නා ලද අතර ඉන් විමලධර්මසූරිය රජුගේ රාජ්‍යත්වයට තිබූ බලවත් බාධකයක් ද ම`ගහැරුණි.

එය නම් කොනප්පු බණ්ඩාර රාජ්‍යවංශිකයෙකු නොවීය. ඔහු පේරාදෙණියේ ප‍්‍රාදේශීය පාලක පරපුරකින් පැවත එන්නෙකි. ඒ බව එකල උඩරැටියන් අතර පවා සාකච්ඡා වූ බව පෙනේ. ලංකා ඉතිහාසයේ පෘතුගී‍්‍රසි යුගය 97 පිටුව එය සටහන් කරන්නේ.

”පෘතුගීසිහු තමාගේ නුණුවනින් ඒ අඩුවද පුරවා දුන්නෝය” යනුවෙනි.

පෘතුගීසිහු ඉන් කොතරම් කම්පනයට පත්වී ද යත් පෘතුගීසි ලේඛක රිබෙයිරෝ එය දක්වා ඇත්තේ මෙලෙසය. ‘‘දොන් ජොන් ඈ තම අතට පත්වූ විගස සියලූ දෙනාට පෙනෙන පරිදි ඇය ප‍්‍රසිද්ධියේ දූෂණය කළේය. ඉන් ඔටුන්න අරඹයා වූ අභිප‍්‍රාය සාර්ථක කර ගතී.” යනුවෙනි. කෙසේ වුවද එම පොතේ පරිවර්ථක පෝල් ඊ. පීරිස් මහතා එය ප‍්‍රතික්‍ෂේප කරන අතර විමලධර්මසූරිය රජු ගේ ජීවන ප‍්‍රවෘත්තිය ස`දහන් අන් පොත්පත් විස්තර අනුවද එවැන්නක් සිදුවූ බවට වෙනත් සඳහනක් නොමැත .

එවකට 14 වියැති දැරියක වූ කුසුමාසන දේවිය වැඩිමහ`ඵ විමලධර්ම සූරිය රජු හා විවාහය මෙරට ඉතිහාසයේ අතිශය වැදගත් සන්ධිස්ථානයකි. ඉන් ලද ස්ථාවරත්වය 17 සියවසේ ශ‍්‍රී ලංකාව ලද ආගමික, ශාසනික, ආර්ථික හා ස්වෛරීයත්වයේ සියලූ ජයග‍්‍රහණ වලට තුඩු දී තිබේ. 1604 දී මැයි මස 01 දා සිය යුග මෙහෙවර නිමකරන විමලධර්මසූරිය රජු සිය දරු පිරිස සහ රාජ්‍යය ඔහුගේ සු`ඵ මවගේ පුත‍්‍රයා වූ සේනාරත්න හෙවත් සෙනරත් රජුට පවරමින් මිය යන්නේය. 1604 දී රාජ්‍ය පාලනය භාරගත් සෙනරත් රජු 1605 දී සිය අග බිසව ලෙස කුසුමාසන දේවිය පත්කර ගන්නේ රාජ්‍යත්ව හිමිකම පෙර සේම තහවුරු කර ගනිමිනි. ඔහුට ද රාජ්‍යත්වය ස`දහා සහාය වන කුසුමාසන දේවිය ඉන් වසර 08 කට පසුව 1613 දී ඇතිවූ උණ රෝගයක් හේතුවෙන් සිය මාතෘ භූමිය උදෙසා ඉටුකළ පරිත්‍යාගශීළී මහ`ගු වගකීම් සමුදාය නිමාකරමින් දැයෙන් සමුගන්නීය.

පසු කළෙක සෙනරත් රජු සිය පුතුන් අතර රාජ්‍ය බෙදා හැරියේය. ඔවුනට හිමිවූයේද තම මෑණියන්ගේ රාජ්‍ය උරුමයය.ක‍්‍රි. පූ 1600 මැද භාගයේ සිදුවූ සියලූ රාජ්‍ය තාන්ත‍්‍රික, ලිපි ලේඛන හා ගිවිසුම් කුසුමාසන දේවියගේ නිල උරුමය මත එළඹි ඒවා බව තහවුරු වේ. උඩරට රාජ්‍යයේ නියම හිමිකාරිය කුසුමාසන දේවිය යැයි විමලධර්ම සූරිය රජු වරක් සාකච්ඡාවක දී පැවසූ බව ලන්දේසි ජාතිකයෙකු දක්වා තිබේ.

කුසුමාසන දේවියගේ දූ දරුවන් ගැන මතවාද කීපයකි. ඒ සියල්ල සැලකූ විට විමලධර්මසූරිය, කුසුමාසන දෙදෙනාට පුතුන් සිව්දෙනෙකු සහ දියණියක ද සෙනරත් රජුට දාව එක් පුතෙකු ද සිටි බව තහවුරු වේ.

පළමු විවාහයේ පුතුන් සිව් දෙනාගෙන් පළමුවැන්නා රාජසූරිය ආස්ථානය. හෙතෙම ඔටුන්න හිමි කුමරා ලෙස නම් කරනු ලැබ සිටියෙකි. 1612 දී හෙතෙම මහවැලි ග`ගේ ගිලී මියගිය බව පොත්පත් වල ස`දහන්ය. සෙනරත් රජු විසින් හේ උපායකින් මරා දැමූ බවට ද සැකකෙරේ.දෙවැන්නා උඩුමාලේ ආසථාන නම් විය. හේද කුඩා අවදියේම මියගොස් තිබේ.

සෙනරත් රජු 1631 දී ඉතිරි පුතුන් තිදෙනාට උඩරට බෙදාදීමේ දී එවකට ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ කුමාරසිංහට ඌව පැවරුණි. ක‍්‍රි.ව 1600 දී උපන් විජයපාලට මාතලේ රාජ්‍යය හිමිවිය. හේ 1654 දී පෘතුගාලයේදී මියගොස් තිබේ.බාලයා වූ රාජසිංහ සෙනරත් රජු ඇවෑමෙන් සෙංකඩගල රාජ්‍යයේ උරුමකරුවා විය. කුමාරසිංහ සහ විජයපාල දෙදෙන විවාහ කර ගෙන ඇත්තේ එවකට යාපනයේ පාලකයාගේ දූවරුන් දෙදෙනාය. ඔවුහු 1633 දී දඹුලූ විහාරයේ නේත‍්‍ර ප‍්‍රතිෂ්ඨාපන උළෙලට ද එක්වූ බව දඹුලූ තුඩපත කියයි.

අපගේ මීළ`ග අවධානය යොමුවන්නේ මෙම ලිපියෙන් අනාවරණය කිරීමට නියමිත විශේෂ කරුණ වෙතය. මීට ඉහත දැක්වූ පරිද කුසුමාසන දේවියගේ පළමු දරුවා රාජසූරිය ආස්ථානය. හේ මියගියේ 1612 දීය. කුසුමාසන දේවියගේ අභාවයටද පුතුගේ වියෝව බලපෑ බව ස`දහන්ය. පොත්පත් රැසක දැක්වෙන්නේ හෙතෙම දිය නෑමට ගිය විටක මහවැලි ගගේ ගිලී මියගිය බවය. නමුත් ඊට වෙනස් කථාවක් අපට අසන්නට ලැබෙනුයේ ලග්ගල පැරණි ශාන්තිකර්ම හා ජනශ‍්‍රැති වලිනි.

ඓතිහාසික ලකේගල කන්ද පාමුල පිහිටි රණමුරේ ගම්මානය හරහා රණමුරේ ඔය ගලා බසියි. ඒ දෙපස හල්මිණිය සහ කඩුවෙල නමින් පැරණි ගම්මාන දෙකක් පවති.

රණමුරු ඔය ආස්ථාන ගං`ගාව ලෙසින් හැ`දින්වෙන බව පැරණි යක්කම් යාතිකා වල ස`දහන්ය. එහි පුද ලබන එක් දවේයෙකු වන්නේ ආස්ථාන දවේයන්ය. මේ අනුව ශාන්තිකර්ම වල කියවෙන ආස්ථාන සහ කුසුමාසන දේවියගේ පුත් ආස්ථාන දෙදෙනෙකු නොව එක් අයෙකු බව පෙනී යයි. ඒ බව වඩාත් විස්තර වන්නේ ජනශ‍්‍රැති අනුවය. ශාන්තිකර්ම වෛද්‍යවරුන්ගේ විස්තර කිරීම අනුව එය මෙසේය.

”කුසුමාසන දේවිට දරුවො ගොඩක් හිටියා. මෙයාලා අතර රජකමට ආරවුල් ඇතිවුනා. ඔටුන්න හිමි රාජසූරිය කුමාරයා තමන්ගේ වාරෙ එනකං හැංගිලා හිටියා. ඒ හැංගිලා හිටියෙ මේ රණමුරේ කඩුවෙල ගමේ කඩුවෙල රටේ රාළගේ ගෙදරයි. ඒ පරපුර තාම තියෙනවා. ඒ ඇත්තො උඩත්තව, කිවුලවාඩිය,මහියංගනය වැනි පළාත් වල යාම් ඊම් කරල තියෙනවා . නමුත් දවසක් මෙහෙ ඇත්තෙක් රජතුමාට ඒ බව කියලා තියෙනවා. රජගේ අණින් රජ කුමරෙකු ඇවිදින් මෙයාගෙ තොරතුරු සොයලා මාළිගයට යන්න අ`ඩගැහුවලූ. දෙදෙනා අතර කතා බහ රණ්ඩුවක් බවට පත්වෙලා. රාජසූරිය මරා දමා රජය ගන්න කුමන්ත‍්‍රණ තිබුන බව එයා දැන ගෙනයි හැංගිලා හිටියේ. ඒ වෙන කොට මෙයා මෙහෙන් පෙළවහකුත් කරගෙන ඉදලා තියෙනවා. රාජසූරිය නැවත සෙංකඩගල යාම ප‍්‍රතික්‍ෂේප කළෙන් නොආවොත් රජ සිරිත අනුව මරාදමන බව කුමරු පවසා තියෙනවා. ආස්ථාන කුමරු ආපසු යාම තරයේම ප‍්‍රතික්‍ෂේප කොට අවැසි නම් කපා දමන්නැයි”ද සොයුරු කුමරාට දන්වා ඇත.

මේ සංවාදය සිදුවන විට දෙදෙනා සිට ඇත්තේ රණමුරු ඔයේ දිය කඩක් අසලය. වාදය අවසන්ව ඇත්තේ කුමරා විසින් ආස්ථාන කුමරුට කඩුවෙන් කෙටීමෙනි. කෙසේ වුවද කඩු පහරින් ඔහු එකවර මරණයට පත්ව නැත.එහි දී හෙතෙම කුමරුට පවසා ඇත්තේ මරා දමන්නට අවශ්‍යම නම් තම හිස කපා එක වතුර වලකටත් කඳ කොටස වෙනත් වතුර වලකටත් දමන ලෙසය. ඉක්බිතිව එසේම සිදුවිය. දින 07ක් පුරා ඔය දිගේ ලේ ගලා ගිය බවත් ඒ අවට ගම්වාසීන් හට බීමට හෝ නෑමට හෝ නොහැකිව ලිං හාරා ගැනීමට සිදුවු බවත් කියැවේ.අදත් එම වතුර වලවල් දෙක දැක ගත හැකිය.තමා මරා දමන්නැයි ආරාධනා කළ හෙයින් හිස දැමූ වල ඉහළ ආරාධනා වල ලෙසද කඳ දැමූ වල පහල ආරාධනා වල ලෙස ද තාමත් ප‍්‍රදේශවාසීහු හඳුන්වනු ලබති.

පසුකලෙක ඔහුට රැකවරණය දුන් ඇත්තන් හට ඉඩකඩම් සන්නස් ලෙස පැවරුනු බවද කියැවේ.ආස්ථන අදවේයෝ අදත් ලග්ගල ගැමියන්ගේ බුහුමණට පාත‍්‍රවන්නේය.ලග්ගල ශාන්ති කර්මයන්හි කියැවෙන යාතිකාවක ඒ බව මෙසේ සඳහන්ය.

අයියයි මලයයි දෙන්නම සිටගෙන ලකමුල සෙවනේ දී
දෙන්න දැකුම් ප`ඩුරුත් පුද දීලා ලකේගල ට පිට දී
යහන් අදේ සැත පී ? දුටු සීනය තද වැර දී
ආස්ථාන දවේඳුට හදිකම් කෙරුවේ කඩුවෙල ඉඩමේ දී

ආස්ථාන කුමරුගේ රාජ්‍යත්ව උරුමය දිය කළ ආස්ථාන ගං`ගාව හෙවත් රණමුරුඔය වර්තමානයේදීි ද වසර 408 ක් පැරණි එකී දුක්බර කථාව තාමත් කියන්නාක් මෙන් හ`ඩ නගා ගලා ගොස් ලග්ගල ක`ඵගග ජලාශයට එක්ව ජාතිය පෝෂණය කරන්නීය.

මෙම ලිපිය සැකසීමේ දී -ලංකාව බටහිර ජාතීන්ගේ පාලන සමය:- එච්. ඞී. ජේ. ගුණවර්ධන (1961), ලංකාවේ ලන්දේසි බලය පිහිටුවීම: කේ. ඩබ්.ගුණවර්ධන (1974), උඩරට රාජධානිය:-අබයසිංහ,දේවරාජ,සෝමරත්ත (1977), මාතලේ රාජකීයයෝ:- ආර්. ඇටඹගස්කඩ (1996),ඓතිහාසික මහනුවර :-ශ‍්‍රී සුමංගල විද්‍යාලයීය ප‍්‍රකාශන (1996), යන පොත් සහ ලග්ගල රණමුරේ ආයුර්වේද වෛද්‍යවරුන් වන ඩබ්.එම්.කේ.එම්.ජි. කිරිබණ්ඩා මහතා සහ භූත වෛද්‍ය බී. ජි. සාලියදාස මහතා සමග කළ සාකච්ඡා උපයෝගී කර ගැණුනි.

කැලණි මිටියාවතේ සටන්කාරයන් සොයා…

 

‘පුරුතුගීසි කාරයා රටවල් අල්ලන්න වීරයා
අතුරු රාජ මාරයා මුළු ලෝ හොල්ලන්න ශූරයා’   

අපේ ජනතාව තුළ මේ ගීතය හුදෙක් ප්‍රචලිත වූයේ පෘතුගීසින් ලංකාවට පැමිණ වසර ගණනාවකට පසුවයි. මුලින්ම ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදුබඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වූ පෘතුගීසින් පසුව ක්‍රමක්‍රමයෙන් රට අභ්‍යන්තරයට ප්‍රවිශ්ට වීමට තරම් දක්ෂ වූයේ ඔවුන්ගේ කූට උපාය ඥානය නිසායි. පෘතුගීසින් විසින් ලංකාවේ ඇති සශ්‍රීක භාවයත් සමඟ ඔවුන්ගේ ව්‍යාපාර සඳහා සුදුසුම ස්ථානයක් ලෙස ලංකාව ​ෙතා්රා ගත්තේ ඒ නිසාවෙනි.

පෘතුගීසින් මෙරටට ගොඩ බසින විට එවකට කෝට්ටේ රාජධානිය කළ රජතුමන් මුණගැසීමට අවශ්‍ය බව ප්‍රකාශ කර තිබේ. ඒ අවස්ථාවේ රාජ්‍ය සේවකයන් පෘතුගීසින් හෙවත් පරංගීන් රජතුමා මුණගැසීම සඳහා කෙටි මාර්ග මගහැර වෙනත් දීර්ඝ මාර්ගයක් ඔස්සේ ගෙනගොස් රජතුමා මුණගැස්වීමට කටයුතු කළේය.

එදා සිට ‘පරංගියා කෝට්ටේ ගියා වගේ’ යන ප්‍රස්තාව පිරුළ ප්‍රචලිත විය. ඒ පරංගීන් දුර මාර්ගයෙන් කෝට්ටේ රාජධානිය වෙත ගෙන ගිය නිසාවෙනි. කෙසේ වෙතත් කෝට්ටේ රාජධානියට පැමිණි පරංගීහූ රජුන් සමඟ ඉතා කුළුපග වූහ. ඔවුන්ගේ ව්‍යාපාර දියුණු කර ගැනීම මූලික අරමුණ විය.

සිංහල රජතුමාට ද අවශ්‍ය වී තිබුණේ කෙසේ හෝ පරංගීන් සමඟ කුළුපග වී සිය රාජ්‍ය බලය පවත්වා ගෙන යාම සඳහා පරංගීන්ගේ සහාය ලබා ගැනීමයි. කෝට්ටේ රාජධානියෙන් පසුව පරංගීන්ගේ කූට උපායන් මගින් ඔවුහු සීතාවක රාජධානියට ද සංක්‍රමණය වූහ. එවකට ශ්‍රී ලංකාව පාලනය කළ රජවරුන් අතර ද බල අරගලයක් තිබිණි. මේ නිසා බොහෝ රජවරු පරංගීන් සමඟ මිතුදම් පවත්වාගෙන යාමට උත්සුක වූහ.

පෘතුගීසින් හෙවත් පරංගීන් ක්‍රමක්‍රමයෙන් ලංකාව තුළ බලය තහවුරු කර ගනිමින් සිටින විට මෙය ද ශ්‍රී ලංකා පාලනය කළ රජවරුන්ට මහත් හිසරදයක් විය. මේ නිසා එවකට සීතාවක රාජධානිය කරගත් රාජසිංහ රජතුමන් පරංගීන් පලවා හැරීමට සිංහල භට පිරිස් සූදානම් කළේය. සීතාවක රාජධානියට අයත් හංවැල්ල තානායම පිහිටි ස්ථානයේ පරංගීහු බළකොටුවක් තනාගත්හ. එය වටේට දිය අගලක් කපා එ් තුළ කිඹුලන් දමා ආරක්ෂාව තර කර තිබේ. අදටත් එම දිය අගල දක්නට ලැබුන ද දැන් එය වල් බිහිවී තිබේ.

 

හංවැල්ල ලෙස නම් වී ඇත්තේ පරංගීන් ගෙරි සම් කැලණි ගඟ ආසන්නයේ තැනිතලාවක වේළපු නිසා බව පැවැසෙයි. සම් වේළපු තැන නිසා හංවැල්ල ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්ව තිබේ. අද හංවැල්ල තානායම පවත්වාගෙන යන්නේ ඒ පැරණි බළකොටුව තිබූ තැනය.

මක්‍රමයෙන් පරංගීන් රට තුළට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ සිංහල රජවරුන්ට මෙය මහත් හිසරදයක් විය. ඒ නිසා ඔවුන් පලවා හැරීමට නොයෙකුත් උපක්‍රම යෙදූ බව ඉතිහාසය සඳහන් කරයි. පරංගීන් පලවා හැරීම සඳහා මූලිකව ක්‍රියා කළේ ටිකිරි කුමාරයා බව සඳහන් වෙයි. පසුව ඔහු සීතාවක රාජසිංහ නමින් ප්‍රචලිත විය.

සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා පරංගීන්ගේ බලය හීන කරවීම සඳාහා හේවායින් රැස් කළ ස්ථානය අද භාවිතා කරන්නේ ‘හේවාඉන්න’ ලෙසයි. හේවාඉන්න ප්‍රදේශයේ අදටත් හේවායින් සමඟ රහසිගතව සිටීමට සෑදූ උමගක් දැකිය හැකිය. එම උමං මාර්ගය හේවාඉන්න ප්‍රදේශයේ සිට සීතාවක රාජධානිය කරා ගමන් කිරීමට පිළිවන. මේ උමං මාර්ගය දැනට තාවකාලිකව වසා දමා තිබේ. මේ උමං මාර්ගය ඔස්සේ ගමන් කළ 7 දෙනකු පිළිබඳ තොරතුරු වාර්තා වෙයි. ඔවුන් 7 දෙනා එම උමං මාර්ගය ඔස්සේ ටික දුරක් ගමන් කරද්දී පහන් ආලෝ්කයක් දැක ඇත. ඔවුන් තවත් ඉදිරියට යාමේදී දැවැන්ත නාගයකු හමු වී තිබේ. පසුව ඔවුන් නැවත පැමිණ තිබේ. ඒ බව ඔවුන් ගම්වාසීන් සමඟ ප්‍රකාශ කර ඇත. ඒ බව ප්‍රකාශ කළ 7 දෙනාගෙන් 6 දෙනකුම දවස් හතෙන් හතට මියගොස් ඇතැයි ප්‍රදේශවාසීහු පවසති.

ඔවුන්ගෙන් එක් අයකු සිද්ධිය පිළිබඳ ප්‍රකාශ නොකළ නිසා ඔහු දිගු කලක් ජීවත්ව මිය ගිය බව ප්‍රදේශවාසී ඩී.ඩී. පියරත්න මහතා පැවැසීය. මෑත කාලයේ එම උමං මාර්ගය ඔස්සේ තරුණයන් කිහිපදෙනකු ගොස් තිබේ. උමග තුළට බැස්ස විට අඩි 10ක පමණ උසක් අැති බවත් තනිව සිටගෙන එහි ගමන් කළ හැකි බවත් එකී තරුණයකු සඳහන් කළේය. එම උමග තුළ පැති කිහිපයකට ගමන් කළ හැක. එය ආරක්ෂක පියවරක් ලෙස එසේ නිර්මාණය කර ඇත.

හේවායින් සමඟ සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා සේනාව රැස්කර පෘතුගීසින්ට පහර එල්ල කිරීම සඳහාත්, රහසිගතව රැකවලයේ යෙදීම සඳහාත් මේ උමග භාවිතා කර ඇත. දැනට හේවාඉන්න ප්‍රදේශයේ මේ පිළිබඳව ඇති එකම සාධකය මෙම උමං මාර්ගයයි.

හේවාඉන්න ඉතා දකුම්කලු සුන්දර ග්‍රාමයකි. ගමට ඇතුළුවන ස්ථානයේ කුමාරි ඇල්ල නමින් දැකුම්කලු ඇල්ලක් ගලා බසියි. සති අන්තයේ අතිවිශාල දේශීය සංචාරකයෝ පිරිසක් එය නැරඹීමට පැමිණෙති.

දැනට ඉතිරිව ඇති මෙම ඓතිහාසික උමං මාර්ගය ජනතාවට දැකබලා ගැනීම සඳහා ක්‍රමවත් වැඩපිළිවෙළක් නොමැත. එවැනි ස්ථානයක් සංරක්ෂණය කොට මතු පරම්පරාවට සකස් කිරීම බලධාරීන්ගේ වගකීමයි.

හේවාඉන්න ප්‍රදේශයේ අැති උමග පිළිබඳව සොයා බැලීමේදී එය කිලෝමීටර් 6ක් 7ක් තරම් දුරකට විහිදෙයි. මෑත කාලයේ එම උමග තුළට ගිය තරුණයන් කිහිපදෙනකු අපට හමුවිය.

සීතාවක රාජසිංහ රජතුමන් කෙටි මාර්ගයක් ලෙසත් ආරක්ෂාකාරීව සිටිමින් මෙය භාවිතා කළ බව ප්‍රදේශයේ වෙසෙන මංජුල මහතා ප්‍රකාශ කළේය. “අපි මීටර් 10ක් විතර දුරක් ගියා. පරණ රෙදි කැබලි, පාංකඩ, යකඩ වගේ දේවල් අපට හමුවුණා. උමග තුළට ගියාම එක එක පැතිවලට ගමන් කරන්න පුළුවන්. එළිය එන්න වා කවුළු ගොඩක් තිබෙනවා. අපිට ටිකක් දුර ගියාම බය සිතුණා මර උගුල් වගේ දේවල් තිබෙන නිසා. අනික අපට හොඳ එළියක් තිබුණේ නැහැ. ඒක නිසා අපි නැවත ආවා. උමග ඇතුළෙ විශාල දිය අගලක් ගලා බසිනවා. අපි හිතන්නේ බොහෝ වටිනා දේවල් තිබෙනවා කියලා විශ්වාස කෙරෙනවා. මේ උමගේ ප්‍රධාන දොරටුවෙන් ඇතුළු වුණාම ගමන් කිරීමට පුළුවන්. කිසිදු අපහසුතාවක් නැහැ. නමුත් අපිට ප්‍රමාණවත් උපකරණ තිබුණේ නැහැ. ඇතුළට තැනින් තැන කාමර වගේ කුටි තිබෙනවා. ඒත් දැන්නම් උමගට ඇතුළු වෙන මාර්ගය ගල් දාලා සිර කරලා තිබෙන්නේ.

අපි අහලා තිබෙනවා අපි කුඩා කාලයේදී මේ උමග තුළට ගිය 7 දෙනෙක් ගැන. ඔවුන් ලිපියක් ලියලා ගිහින් තිබෙන්නේ. කොහොම හරි ඔවුන්ගෙන් 6 දෙනකුම මියගොස් තිබෙනවා. අපි විශ්වාස කරනවා මොකක් හරි අත්භූත දෙයක් වෙන්න ඇති කියලා. කටකතාවකුත් තිබෙනවා මේ උමඟ තුළ නිධානයක් තිබෙනවා කියලා. නමුත් අපි හරියටම දන්නේ නැහැ. එක එක්කනො කියන දේවල් තමා. අර මුලින්ම ගිය 7 දෙනා ලියුම ලියලා දුන්න කෙනා දැන් මේ පළාතේ නැහැ. කොහේ ඉන්නවා ද කියලා අපි දන්නේ නැහැ. හිටියා නම් හොඳ ​ෙතාරතුරු ටිකක් දැනගන්න පුළුවන්.

මේ හේවාඉන්න කියලා නම හැදිලා තිබෙන්නේ සීතාවක රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ගේ හේවායින් මේ ප්‍රදේශයේ ඉඳලා තමයි පෘතුගීසින්ට විරුද්ධව සටන් වැදිලා තිබෙන්නේ. මේ උමග පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාවෙන් හෝ සොයලා බලනවා නම් හොඳ ඓතිහාසික තොරතුරු රැසක් සොයාගන්න පුළුවන් වෙයි. දැන් මේ මාර්ගය ඉදිකරනකොට ගල්වලින් උමග වැසී තිබෙනවා. ඒත් එක් තැනකින් ගොඩ වෙන්න පුළුවන්. මේක ඓතිහාසික රාජධානියක්නේ. තවත් බොහෝ තොරතුරු ඇති.”

සීතාවක රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ට කඩු සැපයූ සහ කඩු සඟවා තිබූ ප්‍රදේශය අද හැඳින්වෙන්නේ කඩුගොඩ නමිනි. කොළඹ අවිස්සාවේල්ල මාර්ගයේ කොස්ගම ප්‍රදේශයෙන් දකුණට හැරී ටික දුරක් යන විට කඩුගොඩ ග්‍රාමය හමුවෙයි.

හේවායින් විසින් පරංගීන්ගෙන් අවි අායුධ ආරක්ෂා කරගැනීමට කඩු සඟවා තිබූ ග්‍රාමය තමයි කඩුගොඩ කියන්නේ. මේ ප්‍රදේශයේ ඒ කාලයේ හේවායින් කඩු සකස් කර ඇති බවට ඉතිහාසයේ මෙන්ම මුඛ පරම්පරාවෙන් දැනගත හැකියි. කඩුගොඩ ග්‍රාමයට සම්බන්ධ තවත් පොකුරු ගම් කිහිපයක් තිබේ. වෙරළුපිටිය, අරපන්ගම, කහපල, බොරළුගොඩ එම ග්‍රාමයන් වෙයි. කඩුගොඩ කියන නාමය පටබැඳී ඇත්තේ සීතාවක රජ්ජුරුවෝ කඩු සඟවා තැබූ ප්‍රදේශය නිසාවෙනි. නමුත් මෙහි පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නැත. ප්‍රදේශයේ දියුණුවත් සමඟ එම ඓතිහාසික තොරතුරු මැකී ගොස් තිබේ.

කාන්තාවන්ට පමණක් නෑමට වෙන්කර තිබූ ස්ථානය අදටත් භාවිත වෙයි   

ගාල්ලට යන ඕනෑම අයෙකු මුහුදේ නාන්නට උනන්දුවීම අරුමයක් නොවේ. ගාල්ල කොටුවේ “සී බාත්” යනුවෙන් හැඳින්වෙන තැන දැන් නෑමට වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වුව ද අදින් වසර සියයකට පමණ පෙර පටන් කොටුවේ ගැහැනුන් හා පිරිමින් වෙනුවෙන් ම වෙන්කර තිබූ නාන ස්ථාන ඇති බව බොහෝ දෙනෙක් දන්නේ නැත.   

ගාල්ල මහ නගර සභාව විසින් කොටු පවුරේ සිට මුහුදු වෙරළට බැසිය හැකි පරිදි ආරක්ෂිත පියගැටපෙළ දෙකක් සාදා එම ස්ථාන වෙන්කර තිබිණි. එලෙස නාන ස්ථාන වෙන්කරන්නට ඇත්තේ 1910-1920 අතර කාලයක දී ය. නමුත් අද මේ ස්ථාන ගැන බොහෝ දෙනෙක් දන්නේ නැත. පිරිමින්ට නෑමට වෙන්වූ ස්ථානය දැන් යුද හමුදාව භාරයේ ඇති අතර එතැන වසා දමා තිබේ. ගැහැනුන්ට නෑම සඳහා වෙන්වූ තැන නම් අදට ද විවෘතය. එහෙත් ඒ ස්ථාන ගැන නොදන්නා ගාල්ලට පැමිණෙන පිරිස් අද මුහුදේ නාන්නේ ප්‍රදීපාගාරය අසල ඇති ‘සී බාත්’ නම් ස්ථානයේය. මෙය මෑතකාලීනව කොටු පවුර අසලට වැලි එකතුවීමෙන් සෑදුණු ස්ථානයකි.

ප්‍රධාන ගොඩබිමට යාබදව මුහුද දෙසට වන්නට පිහිටි වගුරු සහිත ගල්පරවලින් ද කුඩා කඳු ශේෂයන්ගෙන් ද සමන්විත වූ ගාලු තුඩුව මනබන්දනීය වූ වෙරළකින් ද සුසැදියේය.
රාජසිංහ රජුගේ බළකොටුවට වඩා විශාල බළකොටුවක් පෘතුගීසීන් විසින් ගාල්ලේ ඉදිකළේ වරාය අසල සිට වත්මන් සමනල පාලම දක්වා වූ කොටසේ දැවැන්ත මුර අට්ටාල ඉදිකරමිනි. එම මුර අට්ටාලවලින් ඔවුහු ගාල්ලේ වරාය අසල විශාල කොටසක් සිය පරිපාලනයට නතුකර ගත්තෝය.

පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ අදහස වන්නේ එකල පෘතුගීසීන් ඉදිකළ “ෆෝර්ටලේසා” බළකොටුව ඔවුන්ගේ ආරක්ෂිත ස්ථානය වුව ද හිරු, සඳු හා තරු යනුවෙන් නම් කරන ලද අට්ටාල තුනෙන් වටවූ සමස්ත භූමි භාගයම ඔවුන් එකල පරිහරණය කරන්නට ඇති බවයි. මේ භූමියේ පෘතුගීසි නිලධාරීන්ගේ සහ භටයන්ගේ නිවාස, බඩු ගබඩා මෙන්ම දේවස්ථාන ද ඉදිකර තිබූ බවට සාක්ෂි තිබේ.

පිරිමින්ට නෑමට වෙන්කර තිබූ තැන දැන් වසා දමා ඇති ආකාරය 

ඉන්පසු ගාල්ල කොටුව අල්ලාගත් ලන්දේසීන් මේ බළකොටුව විශාල කළේය. ඒ එදා වගුරක් ලෙස තිබූ ගාල්ල තුඩුව සම්පූර්ණයෙන් ම ගල් බැම්මකින් වට කරමිනි. අද අපට දක්නට ලැබෙන්නේ ලන්දේසීන් විසින් විශාල කර සෑදූ බළකොටුවයි.

මේ බළකොටුව ඉදිකළ ගාලු තුඩුව අතීතයේ කොරල්පර බහුලව තිබූ තැන දූපත් වැනි පස් ගොඩැලි සහිත ගල් පර්වත ඇති තැනක් වූ බව පෘතුගීසීන් සහ ලන්දේසීන් විසින් සැකසූ සිතියම්වලින් ද එකල අඳින ලද සිතුවම්වලින් ද අපූරුවට පැහැදිලි වෙයි.

මේ ස්වභාවික පරිසරය ගාල්ල කොටුව නිසා වෙනස් වී ඇතත් අදට ද ගාල්ලට පැමිණෙන ජනතාවගේ සිත් වශීකරවන නොගැඹුරු මුහුදු ප්‍රදේශයක් ගාල්ල කොටුව වටා පිහිටා තිබේ.

පිරිමින් සඳහා නෑමට වෙන්කළ මුහුද පිහිටා ඇත්තේ ‘ඊලොස්‘ නමැති අට්ටාලය අසලය. ‘ඊලොස්‘ යනු සුළඟට අධිපති දෙවි කෙනෙකි. පුරාවිද්‍යාඥයන් පවසන්නේ ලන්දේසීන් ගාල්ල කොටුව අල්ලාගැනීමෙන් පසු මුලින්ම ඉදිකර ඇති අට්ටාලය මෙය බවයි. 1760 වර්ෂය වනවිට ලන්දේසීන් විසින් මෙහි කාලතුවක්කු හයක් සවිකර තිබී ඇති අතර පසුව දෙවැනි ලෝක යුද්ධයේ දී ගුවන් යානා ඉලක්ක කරගෙන වෙඩි තැබීම සඳහා කරකැවීමට හැකි විශාල කාලතුවක්කුවක් සවිකර ඇත. 1940 දී පමණ එය සවිකරන්නට ඇති බව විශ්වාස කරයි.

එලෙස කාලතුවක්කුවක් සවිකිරීමට පෙර ගාල්ල මහ නගර සභාව මෙම ස්ථානය සංවර්ධනය කරමින් පිරිමි නාන ස්ථානයක් ලෙස නම් කර ඇත්තේ පඩිපෙළක් ද ඉදිකරමිනි. අදට ද මේ පඩිපෙළ දක්නට ඇත. නමුත් ස්ථානයට ඇතුළුවීමට හෝ එහි නෑමට සාමාන්‍ය ජනතාවට කිසිදු අවසරයක් නැත.

අසල ඇති යුද හමුදා කඳවුර විසින් මේ අට්ටාලයත් මුහුදට බසින පඩිපෙළත් වසා දමා ඇත්තේ අන්තරාදායක බවත් ඇතුළුවීම තහනම් බවත් සඳහන් පුවරු සවිකරමිනි.
ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පුපුරන ද්‍රව්‍ය පාලකගේ වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාව ලෙස වසර ගණනාවක් මේ ස්ථානය පවත්වාගෙන ගියේය. ලන්දේසීන් විසින් එතැන ඉදිකර තිබූ මුරකුටි වෙඩි බෙහෙත් බහාලීම සඳහා භාවිත කෙරිණි. ස්ථානයේ භාරකරුවා වූයේ දිසාපතිවරයාය. වෙඩි බෙහෙත් භාවිතය සඳහා බලපත්‍ර ඇති පුද්ගලයන්ට හා ආයතන වෙත මේ ස්ථානයෙන් වෙඩි බෙහෙත් නිකුත් කළ අතර එහි ආරක්ෂාව ආසන්නයේ ම ඇති හමුදා කඳවුරට භාර දී තිබිණි. මේ ප්‍රදේශයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන ලද්දේ වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාව හේතුවෙනි.

මේ ගබඩාව පුපුරා ගියහොත් විනාශයක් සිදුවිය හැකි බැවින් වෙඩි බෙහෙත් මුර අට්ටාලයෙන් ඉවත් කරන ලෙස ප්‍රදේශයේ ජනතාවගෙන් සහ ගාලු උරුමයෙන් කෙරුණු ඉල්ලීම් අනුව 2007 වර්ෂයේ දී එතැනින් වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාව ඉවත්කරන ලදී. දැන් එහි වෙඩි බෙහෙත් අංශු මාත්‍රයක් හෝ නැත. නමුත් එදා වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාවක් ලෙස මෙතැන භාවිත කරද්දී එය රැකවල්ලා සිටි හමුදාව තවමත් මේ ස්ථානය මහජනතාව වෙනුවෙන් විවෘත කර නැත. ඒ නිසාම අතීතයේ පටන් පිරිමින්ට මුහුදේ නෑමට වෙන්ව තිබූ ස්ථානය අදට ද ගාල්ලට පැමිණෙන වැසියන්ගෙන් වසං කර තිබේ.

ඊලොස් අට්ටාලය හමුදා කඳවුරෙන් වසා දමා ඇති අකාරය  

 

ඊලොස් අට්ටාලය 

නමුත් අප එහි යන විට ද පිරිසක් එතැන දිය නාමින් සිටියහ. ඇතුළු වීම වළක්වා වැට කඩොලු ඉදිකර බාධා සකසා ඇතත් යම් පිරිසක් එතැන නෑමට භාවිත කරන ආකාරය ගැටලුවකි. අප එම ස්ථානයට වැටෙන් පැන ඇතුළුවීමට උත්සාහ ගැනීමේ දී අසල ඇති හමුදා කඳවුරේ සිට එදෙසට ඇස් යොමා සිටි සෙබළු අපට ඇතුළු නොවන ලෙස කීවෝය. ඔවුන් අසලට ගිය විට කීවේ “ඇයි ඇතුළුවෙන්න තහනම් කියලා බෝඩ් ගහලා තියෙනවා දැක්කේ නැද්ද?” යනුවෙනි.
“කට්ටියක් පහළ නානවා. අපිත් යන්න හැදුවේ ඒකයි.” මම කීවෙමි.

“හමුදාවෙන් අවසර ගත්තොත් විතරයි යන්න පුළුවන්.” සෙබළාගේ පිළිතුර විය.

ගාල්ල කොටුවේ පදිංචිකරුවෙක් මෙසේ කීවේය.
“මේ තැන සාමාන්‍ය ජනතාවට නාන්න වෙන්කරපු තැනක්. ඉස්සර වෙඩි බෙහෙත් තිබුණා කියලා කිසිම කෙනෙකුට ඇතුළු වෙන්න දුන්නේ නැහැ. දැන් වෙඩි බෙහෙත් නැතත් තවම හමුදාවෙන් අල්ලගෙන ඉන්නවා. එතැන අපි කාටවත් නාන්න දෙන්නේ නැහැ. හමුදාවේ අයටයි එයාලගේ පවුල්වල අයටයි විතරක් මෙතැන නාන්න දෙනවා. මේක ලොකු අසාධාරණයක්. දැන් හමුදාවට මේ තැන අල්ලාගෙන ඉන්න කිසිම හේතුවක් නැහැ.”

ඊලොස් අට්ටාලය පහළ ඇති වෙරළේ පැරණි ළිඳක් දක්නට ලැබෙයි. මේ ළිඳ පෘතුගීසීන්ගේ කාලයේ සිට පානීය ජල අවශ්‍යතා සඳහා භාවිත කරන්නට ඇතැයි සිතිය හැකිය. මුහුද අයිනේ ම පිහිටා ඇතත් එහි අදට ද ඇත්තේ පානය සඳහා සුදුසු මිරිදිය ජලයයි. ඒ අසලම මුස්ලිම් පූජකවරයකුගේ සොහොනක් පිහිටා ඇත.

ගාලු උරුමය පදනමේ විමර්ශන නිලධාරී තරංග ලියනාරච්චි මහතා මෙසේ කීවේය.

“ඊලොස් අට්ටාලය ඓතිහාසික වශයෙන් ඉතා වැදගත් ස්ථානයක්. මෙතැන වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාවක් තිබූ නිසා සාමාන්‍ය ජනතාවට තහනම් කලාපයක් බවට පත්ව තිබුණා. නමුත් දැන් වෙඩි බෙහෙත් නැතත් එතැන තවමත් විවෘත කර නැහැ. මේ ස්ථානය ඉක්මනින් සංරක්ෂණය කළ යුතු තැනක්. ඒ වගේම ගාල්ල කොටුව ලෝක උරුමයක් බවට පත්කිරීමේ අපේක්ෂාව සාර්ථක කරගන්න නම් මේ වගේ තැන් දේශීය හා විදේශීය සංචාරකයන්ට විවෘත කළ යුතුයි.”

කතෝලික ආගමට අනුව මුහුදට අධිපති දෙවඟනක වූ “ට්‍රයිටන්” නමින් නම් කර ඇති අට්ටාලය අසල පඩිපෙළක් සකසා එතැන ගැහැනුන්ට මුහුදේ නාන්නට හැකි අයුරින් සකසන ලද්දේ ද ගාල්ල මහ නගර සභාව විසිනි. දැනට එතැන ඕනෑම අයකුට දිය නෑමට හැකියාව පවතී.

ට්‍රයිටන් අට්ටාලයේ ද බ්‍රිතාන්‍ය පාලන කාලයේ දී ගුවන් යානා නාෂක කාලතුවක්කුවක් සවිකර තිබී ඇති අතර ලන්දේසීන්ගේ පාලනය පැවැති කාලයේ මේ ස්ථානයේ සුළං බලයෙන් ක්‍රියාත්මක ජල පොම්පයක් සවිකර තිබී ඇත. එමගින් ගාල්ල කොටුවේ මාර්ග පිරිසිදු කිරීම සඳහා මුහුදු ජලය ඇදගත් බව පැවසේ.

ගාල්ල කොටුවේ දැනට වැඩිම පිරිසක් නෑමට භාවිත කරන්නේ “සී බාත්” යනුවෙන් හඳුන්වන ස්ථානයයි. එතැන ද වැලි පිරුණු පුළුල් වෙරළක් දක්නට ඇති අතර කොටුවෙ පැරණි සිතියම් අනුව පැහැදිලිවන්නේ මේ ස්ථානයේ වෙරළ සැකසී ඇත්තේ මෑත කාලයේ බවයි.

මෙතැන දෙස් විදෙස් සංචාරකයන් විසින් මුහුදු දිය නෑමට භාවිතා කළ ද අද දක්වාම දිය නෑමට තිබූ හොඳම ස්ථානයක් හමුදාවෙන් වසා දමා තිබීම කොතරම්දුරට සාධාරණ ද යන්න විමසා බැලිය යුතුය.

ගාල්ල කොටුවේ ප්‍රදීපාගාරය අසල ‘සී බාත්’ වෙරළ   

ගාල්ල කොටුව ප්‍රදීපාගාරය අසල වෙරළ මෙහි දිස් වෙයි   

හමුදාවෙන් වසා දමා ඇති වෙරළේ පිරිසක් මත්පැන් පානයට මේස පුටු තබා ඇති ආකාරය

මේ පිළිබඳ ගාලු උරුමය පදනමේ සභාපති පරාක්‍රම දහනායක මහතාගෙන් විමසූ විට ඒ මහතා මෙසේ කීවේය.
“ගාල්ල කොටුවේ නාන්න වැඩියෙන්ම පුරුදු වෙලා ඉන්නේ ‘සී බාත්’ කියන තැන. නමුත් අදින් වසර 100කට පමණ පෙර පටන් නාන්න වෙන්කරපු ස්ථාන තිබුණා. ඒවා අතරින් ඊලොස් අට්ටාලය අසල පිහිටි පිරිමි වෙරළ ආරක්ෂක හේතූන් මත වසා දමා තිබෙනවා. දැන්නම් එතැන වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාවක් නැහැ. ඒ නිසා අපි හමුදාවෙන් ඉල්ලීමක් කර තිබෙනවා මේ ස්ථානය සංරක්ෂණ කටයුතුවලටත් ලබාදෙන්න කියලා. ඒ වගේ ම දේශීය හා විදේශීය සංචරකයන්ට මේ ස්ථානය විවෘත කළ යුතුයි. අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා හමුදාව මේ ස්ථානය විවෘත කරනු ඇතැයි කියා.”

මේ සම්බන්ධයෙන් හමුදා මාධ්‍ය ප්‍රකාශක බ්‍රිගේඩියර් චන්දන වික්‍රමසිංහ මහතාගෙන් විමසූ විට ඒ මහතා මෙසේ කීවේය.

“ගාල්ල කොටුවේ වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාව තවමත් හමුදාව භාරයේ තිබෙනවා ද කියා මා දැනුම්වත් වෙලා නැහැ. කෙසේ වෙතත් ගාලු උරුමය පදනමෙන් හෝ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් මේ මුරකුටිය නිදහස් කරන්න කියා ඉල්ලීමක් කර තිබෙනවා නම් ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය හමුදාව සමග කතා කරලා ඒ පිළිබඳ තීරණයක් ගනීවි.”
කොටුවේ සංචාරක කර්මාන්තයේ නිරතව සිටින්නන් පවසන්නේ මේ ස්ථානය පොදු ජනතාව සඳහා විවෘත කිරීම සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා අතිශය වැදගත් වන බවයි.

‘‘හරි නම් අපිත් අද බූට්ස් දාගෙන එන්නයි තිබුණේ’’ සීතාවක රාජසිංහ රජුට නපුරු උණ කටුව ඇනුණු බවට පතල රුවන්වැල්ලේ පෙතන්ගොඩ උයනට පා තබන අතරේ පසන් රූපසිංහ කීය.

‘‘මොකද සීතාවක රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ට වගේ අපිටත් නපුරු උණ කටුවක් ඇනුණොත්’’ ඔහු ඒ සමගම කීයේ මා හා පැමිණි සෙසු සාමාජිකයා වන ළමා රෝග විශේෂඥ වෛද්‍ය අජිත් අමරසිංහට ඇසෙන සේ මදෙස බලා ඇසක් ඉඟි මරමිනි. වෛද්‍ය අමරසිංහගේ මිතුරකු වන පසන් මේ වන විට පරිගණක ග්‍රැෆික් නිර්මාණවේදියකු ලෙස කටයුතු කරයි.

‘‘නමුත් රජ්ජුරුවෝ මැරුණේ උණ කටුවේ විසට නෙවෙයි උණ කටුව ඇනුණු තුවාලෙට විස බැන්ද නිසා කියලා නේද කියන්නේ? ඔය කියන විදිහට පසන්ටත් උණ කටුවක් ඇනුණොත් දොස්තර යාළුවා තුවාලෙට විස බඳියි කියලද බය’’ මම ද වෛද්‍ය අමරසිංහට නොහැඟෙන සේ පසන්ට ඇසක් ඉඟි මරමින් කීවේ රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ට ගෙතී තිබෙන කතාව සිහිපත් වන නිසාය.

‘‘රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ට කොහොම වුණත් රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ගෙ ඉතිහාස කතාවට නම් කවුරු කවුරුත් බරපතළ විදියට විස බැඳලා තියෙනවා. මම මේ උත්සාහ කරන්නේ ඒ විසත් අයින් කරලා දාන්න’’ අප කී දේ වැඩි තැකීමක් නොකළ වෛද්‍ය අමරසිංහ කිව්වේය.

‘‘ඒක ඇත්ත. සීතාවක රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ට බරපතළ අසාධාරණයක් සිද්ධ වුණ බව මේ පළාත්වල ජන හදවත්වලට තදින්ම කා වැදිලා තියෙනවා. මේ පළාත්වල හුඟක් මිනිස්සු අදටත් ඒ ගැන කම්පා වෙනවා. ඒ වගේම මේ පළාත්වල වැඩි දෙනෙකුගේ හිත්වල රජ්ජුරුවෝ ගැන ගෞරවයක් වගේම ලොකු අනුකම්පාවකුත් තියෙනවා’’ මම කීවෙමි.

මීට වසර පහළොවකට පමණ පෙර වෙසක් පෝ දිනක ‘සැඳෑ ගොම්මනේ’’ මම අමිතිරිගල තල්දූව හරහා සීතාවක හන්දිය තෙක් වැටී ගත් මාවත ඔස්සේ ගමන් කරමින් සිටියෙමි. එහි සීතාවක රාජසිංහ සොහොන වශයෙන් නම් කොට ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක ස්මාරකය දුටු සැණින් මට පුදුම සිතිණි. ඒ කවුරුන් හෝ එම පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය අවට පොල්තෙල් පහන් දල්වා ඇති අයුරු දැකීමෙනි. ඒ රජුට ආදරය, ගෞරවය, සේම අනුකම්පාව දක්වන සීතාවක වැසියන් විසින් විය යුතුය.

‘‘ඒ කතාව සහතික ඇත්ත. අනුරාධපුරයේ මිනිස්සු දුටුගැමුණු රජ්ජුරුවන්ටත් පොළොන්නරුවේ මිනිස්සු මහා පරාක්‍රමබාහු, කියන රජවරුන්ටත් දඹදෙණියේ මිනිස්සු තුන්වැනි විජයබාහු රජ්ජුරුවන්ටත් කෝට්ටේ මිනිස්සු හයවෙන පරාක්‍රමබාහු රජ්ජුරුවන්ටත් නුවර මිනිස්සු පළමුවැනි විමලධර්මසූරිය, රජවරුන්ටත් විශේෂ ආදර ගෞරවයක් දක්වනවාද කියන්න නම් මං හරියටම දන්නේ නැහැ. ඒත් අවිස්සාවේල්ල, රුවන්වැල්ල, හංවැල්ල, කඩුවෙල, වගේ පළාත්වල හුඟ දෙනෙක් සීතාවක රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ට සලකන්නේ තමන්ගේ මියගිය වැඩිහිටි ඥාතියකුටත් වඩා ගරු සරු ඇතිව.’’ වෛද්‍ය අමරසිංහ කීයේ මුළුමනින්ම ඇත්තකි.

‘‘තමන්ට සිද්ධ වුණු බරපතළ අසාධාරණය නිවැරදි කර ගන්න සීතාවක රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ගේ ආත්මය තවමත් සීතාවක රාජධානියේ සැරිසරනවාය කියන විශ්වාසයකුත් අදටත් මේ පළාත්වල තියෙනවා’’ මා එසේ කීයේ මීට දශක එක හමාරක පමණ සිට මාද සීතාවක ජනශ්‍රැති අධ්‍යයනයක යෙදී සිටි බැවිනි.

‘‘ඒත් සමහරු කියන විදියට රාජසිංහ රජ්ජුරුවෝ මරණයෙන් පස්සේ යක්ෂාත්මයක් ලැබුණාය කියනවා නේද?’‘ පසන් අසන ලද්දේ ඔහුද දැන් කලෙක සිට සීතාවක ඉතිහාසය පිළිබඳ මූලාශ්‍ර පරිශීලනය කරන්නකු බැවිනි.

‘‘සීතාවක රජ්ජුරුවෝ යක්ෂයෙක් වුණාය කියන මතය රජ්ජුරුවන්ට එරෙහි උඩරට භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිසක් ගොතපු කතාවක් විදිහටයි මම දකින්නේ.’’

‘‘සීතාවක රාජසිංහ ගැන බරපතළ ලෙස උනන්දු වන ළමා රෝග විශේෂඥ වෛද්‍ය අජිත් අමරසිංහ ඉතිහාස පර්ෙ ය්ෂකයෙක් ද වෙයි. ලක් ඉතිහාසයේ බොහෝ දෙනකුගේ නෙත නොගැටුණු අප්‍රකට කාල පරිච්ඡේද පිළිබඳ විශේෂ උනන්දුවක් පළ කරන ඔහු යුරෝපීයයන්ගේ ආගමනයට පෙර චීනය සහ ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවැති සම්බන්ධතා මුල් කොට ‘‘ලක් ඉතිහාසයෙන් වසන් වූ චීන මෙහෙයුම’’ නමින් පර්ෙ ය්ෂණාත්මක කෘතියක් 2014 වසරේ ලියා පළ කළේය. එමෙන්ම වෛද්‍ය අමරසිංහට 2005 වසරේ සිට රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ සාමාජිකත්වයක්ද හිමිය. මේ ළමා රෝග විශේෂඥයාට සීතාවක රාජසිංහ රජතුමා ගැන උනන්දුව ඇති වීමද තරමක රසවත් කතාවකි. එය වෛද්‍ය අමරසිංහයන්ගේම වදන්වලින් කිවහොත් මෙලෙසිනි.

‘‘සීමාවාසික පත්වීමෙන් පස්සේ මට අවිස්සාවේල්ලේ මූලික රෝහලේ බාහිර රෝගී අංශයේ පත්වීමක් ලැබුණා. අපිට නයිට් ඩියුටි වැටෙන කොට රෑට තියෙන්නේ ඇඩ්මිෂන් බාර ගන්න. කොහොම හරි ඔය කාලේ හැම තිස්සේම වගේ රෑ අටත් – දොළහත් අතර වගේ වෙලාවල්වලදී ඉස්පිරිතාලෙට නයි දෂ්ඨ කරපු මිනිස්සුන් හරියට අරන් එනවා. ඒ කාලේ අද තරම් ත්‍රීවීලර් නොතිබුණු හින්දද, ලෙඩ්ඩු ගෙනාවේ අර අපි ‘‘පාන් බාගේ’‘ කියන බස්වලින්. ඒ එනකොට මුළු බස් එක පිරෙන්නම කට්ටියක් එනවා. සමහර වෙලාවට ඒ මිනිස්සුන්ව හසුරුවා ගන්නත් අමාරු වෙනවා.

ඒ වගේ දවසක මම මාත් එක්ක නයිට් ඩියුටි කරපු ඇටෙන්ඩන්ට් කෙනෙක්ගෙන් නිකමට වගේ ඇහුවා මේ පැත්තේ මොකද මෙච්චර නයි ගහන්නේ. මොකක්ද මේ දෙගොල්ලො අතර තියෙන විරසකේ කියලා. එතකොටම ‘‘මේ මනුස්සයා ඉස්සර ඉඳලම එහෙම තමයි සර්, අපේ රජ්ජුරුවෝ නැති වුණෙත් නයෙක් ගහලනේ කිව්වේ නැතැයි,’’ එතකොටම මාත් ඇහුවා, කවුද අපේ රජ්ජුරුවො කියන්නේ කියලා. මොකද සමහර වෙලාවට ගම් ප්‍රධානීන්ටත් රජ්ජුරුවො කියනවනේ. ඔය කිරිඳිවැල පැත්තේ මෑතක හිටපු ප්‍රභූවරයකුට අදත් මිනිස්සු කියන්නේ රජ්ජුරුවො කියලා. එතකොට තමයි මේ මනුස්සයා කිව්වේ ඇයි සර් අපේ ටිකිරි කුමාරයා කියලා.’’ වෛද්‍ය අමරසිංහ කීය.

ඒ කෙසේ හෝ රෝහල් උපස්ථායකවරයාගේ එම ප්‍රකාශයෙන් හටගත් කුතුහලය මත වෛද්‍ය අමරසිංහ ටිකිරි කුමාරයා නමින් හැඳින්වුණු සීතාවක රාජසිංහයන්ගේ මරණය පිළිබඳ ඓතිහාසික විස්තර ගොනු කිරීමට උත්සුක වූයේය. ඒ අනුව තමන් පළමුව සීතාවක රාජසිංහ සොහොන නමින් හැඳින්වෙන පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය සමීපයට ගිය බවත් එහිදී මෙම කටයුත්ත ඉතා හොඳින් කළ යුතු බවට දැඩි අදිටනක් තමන් තුළ පහළ වූ බවත් ඒ අනුව අද ඉන් සතුටුදායක ප්‍රතිඵල උදාකර ගැනීමට හැකි වනු ඇති බවත් වෛද්‍ය අමරසිංහ කීය.

මගේ පශ්චාත් උපාධිය, විදේශීය පුහුණුව එහෙම ඉවර කරලා ළමා රෝග වෛද්‍යවරයෙක් විදිහට රජයේ සේවයට බැඳුනට පස්සෙත් අර අධිෂ්ඨානය මගේ හිතේ ඒ විදිහටම තිබුණා. ඒ අනුව තමයි තමා සීතාවක රාජසිංහ චරිතය ගැන තියන සියලු මූලාශ්‍ර මත පදනම් වුණු ස්වාධීන ගවේෂණයක් කරන්න පෙලඹුනේ. ඒ අනුව සීතාවක රාජසිංහ රජ්ජුරුවෝ පියා අවජාතක දරුවෙක්ය, එතුමා පියා මැරුවා. ශිව ආගම වැළඳගෙන බුද්ධ ශාසනය විනාශ කළා. අන්තිමට බලන සටනින් පැරදිලා පලා යන කොට මේ පෙතන්ගොඩ උයනේදී උණ කටුවක් ඇනිලා. ඒකට පෙතන්ගොඩ ගණිතයා විස බැන්ද නිසා මරණය සිද්ධ වුණා වගේ දැනට ජන සම්මත කතාවල ඇත්ත නැත්ත ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර ඇසුරින් තහවුරු කරන්න දැන් මට පුළුවන්’’
වෛද්‍ය අමරසිංහ කීය. වෛද්‍ය අමරසිංහ දැනට රටේ මහත් ආන්දෝලනයට පත්ව ඇති වෘත්තීය සමිතිය වන රජයේ වෛද්‍ය නිලධාරීන්ගේ සංගමයේ ලේකම් පදවියද හොබවමින් මෙම ගවේෂණවල යෙදීම සුවිශේෂත්වයකි. ඔහු එම තනතුර දරන ලද්දේ 1995-1997 කාල සීමාවේදීය.

‘‘රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ගේ ආත්මය තමන්ට සිද්ධ වුණු අසාධාරණය ගැන ලෝකයට හඬගා කියන්න අදටත් ඒ පරිසරයේ සැරිසරනවා කියන එක ජන සම්මතයක්නේ. ඒ වගේම ඩොක්ට, ඉස්සරවෙලාම රාජසිංහ සොහොන ළඟට ගිය වෙලාවේ මේ ගවේෂණය කරන්න හිතට අමුතුම ධෛර්යක් ශක්තියක් ආවනේ. එතකොට අපිට හිතන්න බැරිද රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ගේ ආත්මීය බලය තමන්ට සිදුවුණු අසාධාරණය ලෝකයාට කියන්න ඩොක්ටව වාහකයෙක් හැටියට යොදා ගත්තා කියලා.
මට වැඩි තැකීමක් නොමැති එලෙසින් එම අතිශය බැරෑරුම් ප්‍රශ්නය වෛද්‍ය අමරසිංහ වෙත යොමු කළෙමි.

සීතාවක රාජසිංහ නාමය දස අත සුපතල වුවද සීතාවක අවට වැසියන් එතුමන් රාජසිංහ නාමයෙන් හඳුන්වන්නේ නැත. පැරණි සීතාවක රාජධානියට අයත් ප්‍රදේශවල වැසියන් වැඩි දෙනකු රාජසිංහ රජතුමන් හඳුන්වන ලද්දේ ‘අපේ රජ්ජුරුවෝ’ යන නමිනි. මේ අතර ‘ටිකිරි කුමාරයා’ යන නමින් සීතාවක රාජසිංහයන් හඳුන්වන පිරිස්ද මෙහිදී මට හමුව තිබේ.

මහා වංශයේ සඳහන් වන අන්දමට අපේ රටේ රජවරු 182කි. මේ රජවරුන් අතර සීතාවක රාජසිංහ රජවන්නේ 173වෙනි රජු ලෙසය. දුටුගැමුණු, විජයබා, ගජබා, වළගම්බා ආදී රණශූර රජවරුන් අපට සිටියද, ඉතිහාසයේ පළමු වරට යුරෝපා ජාතීන්ටත් ඔවුන්ගේ තුවක්කු කාලතුවක්කුවලටත් පළමු වරට මුහුණ දෙන්නේ අපගේ විරයා වන සීතාවක රාජසිංහත් ඔහුගේ පියා වූ මායාදුන්නේත්ය. ටිකිරි කුමාරයා උපන්නේ 1530 දී බව ආසන්න වශයෙන් තීරණය කළ හැකිය. ඒ කාලය වන විට පරංගි කොළඹ කොටුව තනා එහි බලය තහවුරු කර ගෙන අවසන්ය.

එසේම කෝට්ටේ රටේ ප්‍රධාන රාජධානිය ලෙස සැලකුණ අතර මේ කෝට්ටේ රාජ්‍ය පැවැතියේ පරංගින්ගේ අණසක යටතේය. ටිකිරි කුමාරයාගේ පියා වූ මායාදුන්නේ සීතාවක රාජධානිය කරගෙන පරංගින්ගේ නිරන්තර ප්‍රහාරවලට මුහුණ දෙමින් සටන් වැදෙමින් සිටියේය. ටිකිරි කුමාරයාගේ ළමා කාලය ගෙවුණේ යුරෝපයේ සිට ලංකාවට පැමිණි කෲර වූත් අති දරුණු වූත් පරංගින්ගේ තාඩන පීඩන මධ්‍යයේය. එබැවින්ම ටිකිරි කුමාරයා සිටියේ ළමා කාලයේම සීතාවක රාජ්‍යයේ ආරක්ෂාවට යුද්දෙට යාමට සිදුවන පසුබිමකය.

ටිකිරි කුමාරයාට රාජසිංහ යයි නම් තැබුණේද ඔහු බාල වියේදීම කළ අසම සම සටනක් නිසාය. එයද පට බැඳි නමකි.
එදා කෝට්ටේ රජකම් කළ සත්වැනි පරාක්‍රමබාහුගේ දියණිය වූ සමුද්‍රදේවිය විවාහ කර ගන්නේ වීදියේ බණ්ඩාර නම් වූ රණ ශූරයාය. ඔහු අට ඉස්බක් අහසට පැන සතුරාට කඩුවෙන් කොටන අසහාය රණ ශූරයෙකි. මේ රණශුරයාද ඇතැම් විට ප්‍රතිකාලුන් හා එරෙහිව සටන් කළ අතර වරෙක ඔහු සීතාවකට එරෙහිව අලුත්නුවර වාඩිලා සිටියේය. නව යොවුන් වියේ සිටි ටිකිරි කුමාරයා තම අලුත් නුවර වාඩිලා වුන් වීදිය බණ්ඩාර සොයා ගියේය. වීදිය බණ්ඩාරගේ රණශූරත්වය නිසාම ඔහු හැඳින්වූයේ කෝට්ටේ ව්‍යාඝ්‍රයා යන නමිනි.

නව යොවුන් වියේ සිටි ටිකිරි කුමාරයා කෝට්ටේ ව්‍යාඝ්‍රයා සමග ද්වන්ධ කඩු සටනකට පැන්නේය. සටනින් පරාද වූ රණශූර කෝට්ටේ ව්‍යාඝ්‍රයා පලා ගියේය. ඊට පස්සේ ටිකිරි කුමාරයා වීදිය බණ්ඩාරගේ සේනාවට බරපතළ හානිකරලා ඒ සේනාවේ එකසිය විසිදෙනක්ව ගෙනත් මායාදුන්නේ රජ්ජුරුවන් ඉදිරියට පමුණුවනවා. අන්න ඒ වෙලාවේ ලංකාවේ සේනාව ටිකිරි කුමාරයාගේ නිර්භීතකම මුල් කරගෙන සිංහ රාජයා කියන අර්ථය තියන රාජසිංහ කියන නම පටබැන්දය කියල තමයි. අලකේශ්වර යුද්ධය, රාජාවලිය වගේ පොත්පත්වල සඳහන් වෙන්නේ’’ වෛද්‍ය අමරසිංහ කීය.

ටිකිරි කුමාරයා ඒ විදිහට අල්ලාගෙන ආවේ හැට ඈඳුත්තක් කියලා නේද පරණ පොත්පත්වල සඳහන් වෙන්නේ’’ පසන් අසන ලද්දේ එම ‘හැට ඈඳුත්ත’ යන යෙදුම රාජසිංහ නාමය හා සෘජුව බැඳී ඇති බැවිනි. පසුකාලීනව රජතුමා හැට ඈඳුත්තක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සීතාවක නදියේ කලාමැදිරියන් වළේ ගිල්වා ඝාතනය කළ පුවතක් ලෙස රාජසිංහයන්ගේ චරිතය ඝාතනය කෙරෙන ‘මඩ ප්‍රචාරයක්’ පසු කාලීන පොතපතට එක් වන්නට ඇත්තේ මෙම සංසිද්ධිය මුල් කොට විය යුතු යැයි මට සිතේ. මෙහි හැට ඈඳුත්ත යනු දෙදෙනා බැගින් මාංචු දැමූ එකසිය විසි දෙනෙකි.

රාජසිංහ රජ්ජුරුවෝ එක සැරේ සතුරු බලමුළු තුනකට සාර්ථකව මුහුණ දීම හින්දා ඒ රාජසිංහ නාමය තවත් තහවුරු වුණා වෙන්න පුළුවන්. එක පැත්තකින් කෝට්ටේ දොන් ජුවන් ධර්මපාල, අනික් පැත්තකින් කොළඹ පෘතුගීසීන්, අනික් පැත්තෙන් කන්ද උඩරට පාලකයන්, මේ කියන සතුරු බලමුළු තුනටම මුහුණ දීපු රජ්ජුරුවන්ගේ රාජසිංහ නාමය මොන තරම් ප්‍රතාපවත් වුණාද කිව්වොත් ඊට පස්සේ කන්ද උඩරට රජකම් කරපු රජවරු පස් දෙනෙක්ම රාජසිංහ නමින් පෙනී සිටියනේ’
වෛද්‍ය අමරසිංහ එසේ පවසන ලද්දේ සීතාවක රාජසිංහයන්ගේ කුරිරු ඉරණම තීරණය කළ බව පැවසෙන පෙතංගොඩ උයනේ උණපඳුරු දෙස බලාගත්වනමය.

‘‘සීතාවකින් පස්සේ බිහිවුණු කන්ද උඩරට රාජධානියට රාජසිංහ රජ්ජුරුවෝ පරම හතුරෙක් වුණා නම් ඒ රජවරු එතුමන්ගේ රාජසිංහ නම යොදා ගන්නේ ඇයි’’ ඒ සමගම පසන් අසන ලද්දේ බොහෝ දෙනකගේ අවධානයට ලක්විය යුතු පැනයකි. කන්ද උඩරටින් සීතාවක රාජසිංහ රජ්ජුරුවන්ට මරණයෙන් පස්සේ පවා තදබල විරෝධයක් එල්ල වුණු බව ඇත්ත. නමුත් රාජසිංහ කියන නම නිර්භීතකමේ සංකේතයක් විදිහට ඒ රජවරු යොදා ගන්න ඇති. මීට පෙර මා එම පැනය විමසූ විටෙක ආචාර්ය සිරිනිමල් ලක්දුසිංහයන් පිළිතුරු දුන්නේ එලෙසිනි.

දාගැබ විනාශ කළ නටබුන්

පරිසරය, වනාන්තර, රක්ෂිත මෙන්ම පුරාවස්තු වැනසීම පිළිබඳව අප විසින් නිරන්තරව රටට අනාවරණය කර ඇත්තෙමු.   

එහෙත් එකී විනාශයන් වර්තමානය වනවිට ද වර්ධනය වෙනවා මිස මර්දනය වීමක් දක්නට නොමැත. අතැම් පරිසරපාළුවන්, අපරාධකරුවන්, දඩයම්කරුවන් දැන් දැන් බෞද්ධ උරුමය සංස්කෘතිය මෙන්ම ඉපැරැණි නටබුන්, දාගැබ්, චෛත්‍ය ඩෝසර් කර වනසන්නට පටන්ගෙන තිබේ.   

අප මීට පෙර ද මඩකළපුව, වාලච්චේන, එරාවුර් ප්‍රදේශයේ දාගැබක් ඩෝසර් කර මිරිස් හිට වූ සෝචනීය කතාවක් හෙළිදරව් කළෙමු. ඒ අනුරාධපුර යුගයට අයත් විශාලතම දාගැබ පිළිබඳවය.

අප මේ අද හෙළිදරව් කරන්නේ ඩෝසර් කර විනාශ කර දැමූ අනුරාධපුර මුල් යුගයට අයත් තවත් දාගැබක් පිළිබඳවය.

ඓතිහාසික සෝමාවතිය සෑ රදුන් පේන මානයේ ජල ගැලුම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ පේරන කලාපයේ පිහිටා තිබූ මෙම දාගැබ මේ මොහොත වනවිටත් ඩෝසර් කර බිමට සමතලා කර හමාරය.

එපමණක් නොව ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේත් සෝමාවතිය ජාතික වනෝද්‍යානයේත් පිහිටා ඇති මේ මහා බෞද්ධ උරුමයන් සහිත පුරාවස්තු මෙන්ම පරිසර විනාශයන් කැලෑ පාළුවන් විනාශ කරන්නේ අද ඊයෙක සිට නොවේ.

එය වසර කිහිපයකට දිව යන මහා විනාශයකි.

ජාතික උද්‍යානයක් යනු වනජීවීන්ට පූර්ණ ආරක්‍ෂාව සපයමින් මහජනතාවට වනජීවීන් සහ ස්වභාව පරිසර පද්ධති නැරැඹීමට හා අධ්‍යයනය කිරීමට ද ඉඩ සලසන රක්‍ෂිත භූමි වර්ගයකි.

එවන් රක්‍ෂිත භූමියකට ඩෝසර් දමා මෙවන් මහා පරිසර විනාශයක්, නටබුන්, දාගැබ් විනාශයක් සිදුවන තෙක් අදාළ බලධාරීන්ගේ ඇස් පියවී තිබීම පුදුමයට කරුණකි.

1984 අගෝස්තු 7 වැනිදා රජය මගින් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලද සෝමාවතිය ජල ගැලුම් නිම්න ජාතික උද්‍යානය අක්කර 43,375කින් සමන්විත ජාතික උද්‍යානයකි. 1986 සැප්තැම්බර් 2 වැනිදා රජය මගින් ජාතික උද්‍යානයක් ලෙස නම් කර ඇති සෝමාවතිය උද්‍යානය අක්කර 94,112ක වපසරියකින් යුක්ත වුව ද අද වනවිට එම ජාතික වනෝද්‍යාන තුළ තිබෙන කුඹුක්, මිල්ල, වීර, පලු, ඇතුළු වටිනා ශාක වර්ග පරිසර පාළුවන් විසින් වනසා දැමීමෙන් එතරම් අක්කර ගණනක් අපට ඉතිරිව ඇත් ද යන්න සැක සහිතය.

කිසිදු ඉවක් බවක් නොමැතිව ප්‍රදේශයේ ඇතැම් ආගමික අන්තවාදීන් මෙන්ම පරිසර අපරාධකරුවන් විසින් මෙම ජාතික වනෝද්‍යාන තුළ තිබෙන පුරාවස්තු වනසා නිදන් සෙවීමත් පරිසරය වනසා කුඹුරු වගා කිරීමත් ප්‍රසිද්ධ රහසකි.

පොළොන්නරුව ලංකාපුර, සිංහරාජගම, වෙට්ටකාඩු ප්‍රදේශයේ ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ පේරන කලාපයේ පිහිටා තිබූ අනුරාධපුර 7 වැනි සහ 8 වැනි සියවස්වලට අයත් යැයි සැලකෙන මෙම දාගැබ ඩෝසර් කර වී වගා කිරීමට සැරැසෙන්නේ මෙකී ආගමික අන්තවාදීන් බවට අනාවරණය වී හමාරය.

ඩෝසර් කර වනසා තිබෙන මෙම දාගැබ අසල තිබී ඉපැරැණි, කාසි වර්ග, පබළු, පැරැණි ගඩොල්, ඖෂධ ඇඹරුම් ගලක්, සඳකඩ පහණක කොටසක් මෙන්ම තවත් වටිනා පෞරාණික වස්තු රැසක් ද හමු වූ බව ඕනෑගම මැදමළුව මහා විහාරාධිකාරී නිකපිටියේ චන්දිම හිමියන්​ අප හමුවේ හෙළිදරව් කළහ.

දාගැබ අසලින් හමු වූ පුරාවස්තු කිහිපයක්

සුංගාවිල, තඹාල, වීරපුර, පල්ලියගොඩැල්ල ඇතුළු අවට ගම්මානවලත්, වාලච්​චේන, එරාවුර්, ඕටමාවඩි යන ප්‍රදේශවලින් පැමිණ සිටින ආගමික අන්තවාදීන් සහ සංවිධානාත්මක කණ්ඩායමක් විසින් මෙම ජාතික වනෝද්‍යාන තුළ පිහිටා ඇති වටිනා පුරාවස්තු වනසා නිදන් ගැනීම මෙන්ම අනිකුත් ජාවාරම් සිදුකරන බව ද චන්දිම හිමියන් හෙළිදරව් කරති.
ජාතික වනෝද්‍යානයන් තුළ පැල්පත් අටවා ගනිමින් කුඹුක් ගස් මුල්වලට ගිනි තබා බිමට සමතලා කරමින් ඔවුන් විසින් දැව ජාවාරම ජයටම කරගෙන ගොස් අක්කර ගණන් කුඹුරු අස්වද්දවා වී වගා කරන බව ද චන්දිම හිමියන් පවසති.

ආගමික අන්තවාදීන් විසින් ස්ථූප, චෛත්‍ය, දාගැබ් මෙන්ම පරිවාර චෛත්‍ය වනසා ගව ගාල් ඉදිකර තිබෙන බව ද උන්වහන්සේ සඳහන් කරති.

මීට අමතරව ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානය තුළත් සෝමාවතී ජාතික වනෝද්‍යානයේත් මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්, සතුන් දඩයම කිරීම, දැව ජාවාරම, පුරාවස්තු වනසා නිදන් වස්තු සෙවීම, වටිනා ශාක මෙන්ම කැලෑ වනසා වී වගා කිරීම මෙන්ම විවිධ ජාවාරම් කටයුතු සඳහා යොදා ගෙන ඇති බව ද පරිසරවේදීහු පෙන්වා දෙති.
මෙම ජාවාරම්කරුවන් විසින් වසර ගණන් වැඩුණු කුඹුක් මෙන්ම වටිනා ශාක බිමට සමතලා කර මෙහි අක්කර 10,000ක පමණ වී වගා කර තිබෙන බව ද පරිසරවේදීහු සඳහන් කරති.

ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානය හරහා ගලා බසින මහවැලි ගඟෙහි අතු ගංගා ස්ථාන කිහිපයකින් අමුණු ගසා හරස් කර ඉන් ලබාගන්නා ජලයෙන් අස්වද්දන කුඹුරු වගා කරන මෙම ජාවාරම්කරුවන්ට ඇතැම් උසස් වනජීවී නිලධාරීන්ගේ ද පොළොන්නරුවේ දේශපාලකයින් කිහිපදෙනෙකුගේ ද ආශිර්වාදය අනුග්‍රහය ලැබෙන බව ද පරිසර සංවිධාන සඳහන් කරති.

මෙම වනෝද්‍යාන තුළ සිදු කරන මහා විනාශය හේතුවෙන් මෙහි වල් අලි මෙන්ම වෙනත් සතා සිව්පාවුන් අවට ගම්මානවලට ආහාර සහ ජලය සොයා පැමිණීමත් සමග අලි මිනිස් ගැටුම් වර්ධනය වී ඇති බවත් ගොවීන් වගා කරන බව භෝගවලට සතුන්ගෙන් හානි සිදුවන බව ද ගොවි ජනතාව පවසති.

ප්‍රසිද්ධ රහසක්ව පවතින මෙම වනෝද්‍යානය තුළ සිදුවන පුරාවස්තු කොල්ලය මෙන්ම මහා පරිමාණ පරිසර විනාශය පිළිබඳව ද ප්‍රදේශයේ මහ සඟරුවන මෙන්ම පරිසරවේදීහු, මාධ්‍යවේදීහු අදාළ වගකිව යුතු අංශ වෙත හෙළිදරව් කළහ. ඊට නිහඬ පිළිවෙතක් අනුගමනය කිරීම කනගාටුවට කරුණකි.

අසරණ මිනිසකු රක්‍ෂිතයට ගොස් දර කෑල්ලක්, උදලු මිටක් කැපූ විට ඔහු අල්ලා උසාවියට දමා දඩ ගසා හිරේ විලංගු දමන යුගයක ජාතික වනෝද්‍යාන දෙකක එළිපිටම සිදු කරන මෙකී විනාශයේ අපරාධකරුවන්ට නීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම හාස්‍යයට කරුණකි.

අප රටේ සිංහල, බෞද්ධ ජනතාවගේ උරුමය සංස්කෘතිය මෙන්ම පුරාණ නටබුන් සිද්ධාස්ථාන මහ දවල් වනසන මුස්ලිම් මූලධර්මවාදීන් මෙන්ම අපරාධකරුවන්ට රැකවරණය දෙන දේශපාලකයන් මෙන්ම අදාළ බලධාරීන්ට එරෙහිව හඬ නගා ඒවා රැකගත යුතු කාලය එළඹ ඇති බව ද අපි මේ ලිපිය මගින් පසක් කරන්නෙමු.

කැත්තක්, පොරොවක්, පිහියක් තියා ගිනිපෙට්ටියක්වත් රක්‍ෂිතයට රැගෙන යාමට නීතිමය පසුබිමක් නොමැති කල්හි පාරවල්, ඇළවල්, වේලි තනා, ඩෝසර් රැගෙන ගොස් දාගැබ් වනසන තෙක් ඔවුන් දෙස බලා සිටි නරුමයන් කවුරුන් ද යන්න අප හමුවේ අැති තවත් ප්‍රශ්නයක්.

සතා සිව්පාවන්ට සංවේදී නිදහස් පරිසර කලාපයන් මෙන්ම වනෝද්‍යාන මෙන්ම ඒ තුළ ඇති පුරාවස්තු, දාගැබ්, චෛත්‍ය මෙලෙස අපරාධකරුවන්ට වනසන්නට ඉඩ දී බලාන සිටින නිලධාරීහු බලධාරීහු කවුරුන් ද යන්න වහ වහා සොයා බලා ඔවුන් දංගෙඩියට මෙන්ම සිපිරිගෙය දක්වා ගෙන යා යුතුම බව අපි ජනතාවගේ නාමයෙන් රජයට අවධාරණය කර සිටින්නෙමු.

“අද වනවිට ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේත් සෝමාවතිය ජාතික වනෝද්‍යානය තුළත් දැවැන්ත පරිසර විනාශයන් වෙනවා. අහස පොළොව නුහුලන අපරාධ වෙනවා. චෛත්‍ය, ස්ථූප, දාගැබ්, පුරාවස්තු ස්ථාන ඩෝසර් කරලා කුඹුරු වගා කරනවා. සමහර මුස්ලිම් අන්තවාදීන් එම ස්ථානවල ගව ගාල් ඇති කරනවා.

මහා රූස්ස කුඹුක් ගස්වල මුල්වලට ගිනි තියලා, ඒවා බිමට සමතලා කරලා දැව ජාවාරම් කරනවා. මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම් තදින් ක්‍රියාත්මක වෙනවා. දඩ මස් ජාවාරම ලොකුවට කෙරෙනවා. මේ පෑවිල්ල කැලෑවලට එක පැත්තකින් ගිනි තියලා. මුවෝ, ඌරෝ, සතුන් දුවද්දි වෙඩි තියලා මස් කරනවා. දැව ජාවාරමත් කරනවා. පුරාවස්තු විනාශ කරලා නිදන් හොයනවා. මේ මහා විනාශය ගැන අපි පසුගිය යහපාලන රජයට ලිඛිතව වාචිකව දැනුම් දුන්නා. වත්මන් රජයටත් දැනුම් දුන්නා. නමුත් මේ අපරාධවල අඩුවක් නැහැ. අපි නැවතත් ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්‍ෂ මහතාගෙනුත් අගමැති මහින්ද රාජපක්‍ෂ මැතිතුමාගෙනුත් ඉල්ලා සිටිනවා පොළොන්නරුවේ සිදුවන මේ මහා අපරාධය ගැන සොයා බලා ඉක්මන් විසඳුම් ලබාදෙන්න කියලා. මේ විනාශය හෙළිදරව් කරන මටත් ඇතැම් මුස්ලිම් අන්තවාදීන්ගෙන් නිර්නාමික දුරකථන ඇමතුම් මගින් මරණ තර්ජනය කරනවා.” යැයි ද ඕනෑගම මැදමළුව මහා විහාරාධිකාරී නිකපිටියේ චන්දිම හිමියෝ එලෙස අප සමග පැවැසූහ.

ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ පේරන කලාපයේ පිහිටි අනුරාධපුර යුගයට අයත් මෙම දාගැබ විනාශ කිරීම පිළිබඳව අප සුංගාවිල වන අඩවි ආරක්‍ෂක කුමාරසිරි විජයකෝන් මහතාගෙන් දුරකථනයෙන් කළ විමසීමේදී පැවැසුවේ ඒ පිළිබඳව නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවේ ඉහළ නිලධාරීන් දැනුවත් කර තිබෙන බවයි.

අනතුරුව අප පොළොන්නරුව කලාපය භාර වනජීවී සහකාර අධ්‍යක්‍ෂ ඩබ්ලිව්.එම්.කේ.එස්. චන්ද්‍රරත්න මහතාගෙන් මේ පිළිබඳව කළ විමසීමකදී සඳහන් කළේ එ් සම්බන්ධව සොයා බලා අපරාධකරුවන් හඳුනාගෙන ඔවුන්ට විරුද්ධව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග වහාම ක්‍රියාත්මක කරන බවයි.

ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ මෙන්ම සෝමාවතිය ජාතික වනෝද්‍යානයේ සිදුවන මහා පරිමාණ දැව, දඩ මස් ජාවාරම්කරුවන්ටත්, අනවසර වගාකරුවන්ටත් ඉතා ඉක්මනින් නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බව ද චන්ද්‍රරත්න මහතා වැඩිදුරටත් ප්‍රකාශ කළේය.

අනුරාධපුර යුගයට අයත් දාගැබ විනාශ කර දැමීම පිළිබඳව අප පොළොන්නරුව පුරාවිද්‍යා ප්‍රාදේශීය සහකාර අධ්‍යක්‍ෂ ඕ.ආර්. ජයතිලක මහතාගෙන් කරුණු විමසූ විට ඔහු කියා සිටියේ,

“මම ඔය ස්ථානය නිරීක්‍ෂණය කළා. ඇත්තටම කියන්න කනගාටුයි, විනාශ කරලා තියනේනේ අනුරාධපුර යුගයේ 7 වැනි, 8 වැනි සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන දාගැබක්. ඒක ​ඩෝසර් කරලා පුරාවස්තු හොයලා තියෙනවා. මම මේ ගැන පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල්වරයා වෙත වාර්තාවක් කරලා තියෙනවා.

පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂක ඒකකයටත් දැනුම් දුන්නා. තවමත් කවුරුත් අත්අඩංගුවට ගන්න පුළුවන්කමක් නැහැ.”

දිනෙන් දින අපරාධකරුවන් සහ මුස්ලිම් මූලධර්මවාදීන් විසින් වනසන පොළොන්නරුවේ සහ නැගෙනිහර පළාතේ පුරාවස්තු කොල්ලය වහා නතර කිරීමට රජයේ අවධානය දැඩිව ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බව අපි බොදු ජනතාව නාමයෙන් සිහිපත් කරමු.

රජය එලෙස ක්‍රියාත්මක නොවුණහොත් අපට තවත් වසර කිහිපයකින් දැකිය හැක්කේ පුරාවස්තු නටබුන් සහ චෛත්‍ය ස්ථූප වෙනුවට පස් ගොඩවල් හෙවත් කුඹුරු බිම් කිහිපයක් බව ද කනගාටුවෙන් වුව ද සටහන් කරන්නෙමු.

« Newer Posts - Older Posts »

Categories