ශ්‍රී ලංකාවේ නර්තන කලාවේ ඓතිහාසිකත්වය හා සංස්‌කෘතික පසුබිම විමසා බැලීමේදී සබරගමු නර්තනය පිළිබඳ අනිවාර්යයෙන්ම විමර්ශනයට භාජන කළ යුතුය. ඒ මන්ද විවිධ විවිධ සමාජ පෙරළියන්ට පත්ව ඇති එම නර්තන කලාව සෑහෙන කාලයක්‌ තිස්‌සේ මුළුගැන්වී පැවැතීමයි. උත්ත කලාව වෙනුවෙන් ඇප කැපවූ ගිහි පැවිදි උගතුන් හා කලා ශිල්පීන්ගේ අප්‍රතිහත උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක්‌ වශයෙන් සබරගමු නර්තනයට පුනර්ජීවයක්‌ ලැබුවා පමණක්‌ නොව අන් කිසිදු සම්ප්‍රදායකට නොදෙවෙනිව නැඟී සිටින්නට එයට හැකිව ඇත. එබඳු සබරගමු නර්තනය පිළිබඳ විධිමත් අධ්‍යයනයක යෙදීමට පෙරාතුව ශ්‍රී ලංකාවේ නර්තනයේ ප්‍රභවය පිළිබඳ කරුණු බිඳක්‌ සොයා බැලිය යුතුව ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ නර්තන කලාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳ විමසුමට ලක්‌ කිරීමේදී ප්‍රාථමික ජන සමාජය පැවැති ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය දක්‌වා කාල පරාසය තුළ අධ්‍යයනයක යෙදිය යුතුව ඇත. එය විජයාවතරණය සමඟ මෙරටට සංක්‍රමණය වූ ආර්ය ජනයා පැමිණීමට පෙරාතුව මහා රාවණ යුගය ක්‍රි. පූ. 2725- 2780) යුගය දක්‌වා දිවේ. එකල ලංකා සමාජය තුළ යක්‌ෂ, නාග, දේව යන ගෝත්‍රිකයන් ජීවත්වූ අතර ඔවුන්ගේ සමාජය තුළ සැලකිය යුතු මට්‌ටමේ උසස්‌ සංස්‌කෘතික දියුණුවක්‌ තිබූ බවට සාක්‌ෂි හමුවේ. එහිදී මුලින්ම අනන්‍යතාවයට මුසුවූ ඔවුන්ටම ආවේණික ලක්‌ෂණයන්ගෙන් යුත් ගුප්ත නර්තන විලාශයන් තිබූ බව මහාවංශය තුළින් විවරණය කෙරේ. එහි සඳහන් වන ආකාරයට ගිරි වස්‌තු පුරයෙහි නැටුම්, ගැයුම්, වැයුම් සහිත මංගල්‍යයක්‌ පැවැත්වූ බව (මහාවංශ බුද්ධදත්ත සංස්‌) 7 වන පරිච්ඡේදයේ 30 වැනි ගාථාවේ සඳහන් වේ. එමඟින් පැහැදිලි වන්නේ විජයලංකාවට ඒමට පෙරාතුව සිට මෙරට ජන සමාජයේ නර්තන කලාවේ මූලාරම්භය පැතිර තිබූ බවයි.

ප්‍රාග් ඓතිහාසික බෞද්ධ ඉතිහාසයේ පටන් නර්තනය පිළිබඳ යම් අවබෝධයක්‌ පැවැති ජාතියක්‌ වන සිංහලයන් ලාංකික ශිෂ්ටාචාරයේ වැදගත් ආරම්භයක්‌ ගනු ලබන අනුරාධපුර යුගයේ සිට මහනුවර යුගය දක්‌වා වූ කාල පරාසය තුළ විවිධත්වයෙන් යුතුව වර්ධනය වී ඉදිරියට සපැමිණි බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නොවේ. නර්තන කලාව විවිධ ශෛලීන් ඔස්‌සේ වර්ධනය වී ප්‍රධාන කොටස්‌ (3) තුනකට බෙදී ඇත.

1. උඩරට

2. පහතරට

3. සබරගමු

යනුවෙනි.

උඩරට නර්තනය උඩුනුවර, යටිනුවර, මහනුවර ආශ්‍රිතවද, පහතරට නර්තනය ගාල්ල, මාතර, කළුතර, හම්බන්තොට ආශ්‍රිතවද සබරගමු නර්තනය රත්නපුර ආශ්‍රිතවද ප්‍රචලිත වන්නට විය.

එලෙස උඩරට, පහතරට හා සබරගමු ප්‍රදේශයන් තුළ දිගු කාලයක සිට විදේශීය ආක්‍රමණ හා සංක්‍රමණයන්ට ගොදුරුව දොaලනය වෙමින් පැවැත එන්නකි. එම සියලු නර්තනයන්හි ගායන, වාදන හා රංගන සම්ප්‍රදායන් කුමක්‌ වූවත් කමක්‌ නැත. එය සිංහලයන්ගේ අනන්‍යතාව පිළිබිඹුව සිංහල ගුණ සුවඳ වහනය වන කලාවක්‌ බැවිනි.

සබරගමු නර්තන සම්ප්‍රදාය ප්‍රධාන වශයෙන් ව්‍යාප්තව පවත්නේ පූර්වෝක්‌ත භුගෝලීය කලාපයක්‌ තුළය. මෙම අද්‍යතන සබරගමුව නමින් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළින් ආදී මානවයන්ගේ (අවු. 38000) වාසභූමි කොටගත් බලංගොඩ, කල්තොට, බෙල්ලන් බැඳි පියෑස්‌ස, කුරුවිට, බටදොඹලෙන, කුකුළේගම, නෙරවන, ගල්ගෙය යන ස්‌ථාන කැණීම්වලින් සායම් වර්ග, ඉඳිකටු, ඛනිජ හා සත්ව ඇටවලින් සාදන ලද හැඩ නොවූ ආභරණ කොටස්‌, කුඩා පාෂාණයන්a, හිල් කරන ආයුධයන් හමුව එම ආදර්ශයන් රත්නපුර ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. එකල සබරගමු ප්‍රදේශය පුරාණ නගර නිර්මාණය අනුව චන්ද්‍රගිරි හා ඉන්ද්‍රගිරි යන නාමයෙන්ද හඳුන්වා ඇති බව වංශ කථාවලින් හෙළිව ඇත.

එලෙස ඇරැඹි සබරගමු නර්තනය අනෙකුත් නර්තන ද්වාරයන්ට බොහෝ සෙයින් අමිශ්‍ර හා ස්‌වාධීනව වැඩෙමින් අතීතයේ සිට පැවැත එන්නකි. ශ්‍රී ලංකාවේ උඩරට, පහතරට නර්තන සම්ප්‍රදායන්ගෙන් වෙනස්‌ කොට දැකිය හැකි වන්නේ ප්‍රධාන අංග ලක්‌ෂණයන්ගෙන් කීපයක්‌ නිසාමය.

එහි ප්‍රායෝගික වශයෙන් නර්තනයේ යෙදෙන විට අත් පා හැසිරවීම, ගායනය, වාද්‍ය භාණ්‌ඩ හා නාදය, වස්‌ත්‍රාභරණ හා ප්‍රාදේශීය වශයෙන් පවත්නා ආවේණික තත්ත්වයයි. එබැවින් සබරගමු නර්තන සම්ප්‍රදාය අනෙක්‌ නර්තන ද්වාරයන්ට වඩා පෞරාණිකත්වය, නිර්මලත්වය කාලයක්‌ තිස්‌සේ පැවැත ආ ක්‍රමික විකාශනයක විදහා පෑමක්‌ වේ.

ඒ නිසාම එම නර්තනයන් කිසියම් නැටුමකට සම්මිශ්‍රණ නොවූ දේශීය ඌරුවට හැඩ ගැසුණු ලක්‌ෂණ කීපයක්‌ දක්‌නට ලැබුණි.

එලෙස පැවැති සබරගමු නර්තන කලාව දඹදෙණි රාජ්‍ය සමයේ යළි කලඑළි දකින්නට විය. එය උගත් යයි සම්මත කපු නිළමේවරුන් හා ඔවුන්ගේ පරපුරයන් යටතේ සීමාවී තිබුණ නර්තන පරපුරයන් ගුරු මුෂ්ටි සහිතව පැවැති හෙයින් ඔවුනුත් සමඟ අභාවයට ගොස්‌ ඇත. දෙල්ගොඩ, බලංගොඩ, මොරහැල, තෙප්පනාව, ඇලපාත, බටුගෙදර, අයගම යන ප්‍රදේශවල විසිරව පැතිර ඇත. එයින් කලවාන දෙල්ගොඩ විඡේතුංග අතපත්තු මුදලිතුමා ක්‍රි. ව. 1642 දී දෙවැනි රාජසිංහ රජුගෙන් සන්නසක්‌ද, ක්‍රි. ව. 1718 දී කලවාන ධර්මාලංකාර මුදලිතුමාට කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු සන්නසක්‌ ලබා දී ඇත.

මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ එකල ප්‍රසංගික නර්තනය පැවැතුණේ රඡ්ජුරුවන්ගේ මූලිකත්වයෙන් බවය. රඡ්ජුරුවෝ රාජ්‍ය නායකයා වූ අතර ආගමික නායකයා වූයේ බෞද්ධ භික්‌ෂුවයි. එකල නාට්‍ය කලාවට අමාත්‍යවරයෙක්‌ පවා පත් කර තිබී ඇති බව මහාවංශයේ පැහැදිලිව සඳහන් වේ. රඡ්ජුරුවෝ කලාකරුවන්ට ගම්වර ලබාදී තිබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ජීවිත පැවැත්ම පිළිබඳ ප්‍රශ්නවලින් මුදාලීමටය.

සබරගමු නැටුම් පුහුණු වන ආධුනිකයා මුලින්ම හරඹ 36 ක්‌ ප්‍රගුණ කළ පසු ගායනය, වාදනය, නැටුම් යන අංශයන්ට යොමු කරනු ලබයි. එම රංගන හඳුන්වනුයේ මුල්මාත්‍රය යනුවෙනි. එබැවින් මුල්මාත්‍රය තුළ නැටුමක තිබිය යුතු සියලුම අංග ඇතුළත්ව තිබේ. තිත, මුල පදය හෙවත් මාත්‍රය, තානම, කවිය, අඩිවට්‌ටම, කස්‌තිරම, අඩව් යන සප්ත අංගයන් ඊට ඇතුළත් වේ. එබැවින් මුල් මාත්‍රය ශාස්‌ත්‍රීය වශයෙන් ගත් කල පරිපූර්ණ නෘත්‍යාංගණයකි. ගමන් මාත්‍රයේ මුල්පදය “ජිං කිටිතක්‌ තත් කිරිටක්‌ ” වේ.

සබරගමු නර්තනය සඳහා ඇඳුම් නිර්මාණය විවිධාකාරය. සබරගමු නර්තන ඇඳුම් කට්‌ටලය සමන් දෙවිඳුගේ ඇඳුම් කට්‌ටලයට සමාන බව පෙනේ. එය පහත සඳහන් කාව්‍ය දෙකෙන් වඩාත් තහවුරු වේ.

බැන්ද ජටාවද සිරසට වට කර මුදුනට සිළුමිණ පළ¹ලා

කන්ද කඩුක්‌කන් නෙත්තිමාල බැඳ කර පටි පසු මාලය දාලා

බන්දි වළලුද උර බන්දිය බැඳ අත්කව ඉන පටියක්‌ දාලා

බැන්ද හැඩය පටි හා සුදු සේලය ගෙන ඇඟ දවටාලා

රෙද්ද රතිsන් ඇඳ නරුපට තබමින් ඉනවට රැළි තබනා

සද්ද සිටින ලෙස සිලිම්බු දෙකකුත් අරගෙන දෙපයට පළඳවනා

සිද්ධ පොරණ ඉසිවර බස විලසට සැරසිලි මෙලෙසිනා

ඇද්ද වෙනත් මේ හැටියට නැටුමක්‌ සබරගමු දෙවොලෙහි සොඳිනා

උඩරට, පහතරට නර්තනය කෙසේ වෙතත් සබරගමු නර්තනය කිසියම් නැටුමක්‌ සම්මිශ්‍ර නොවුණ දේශීය ඌරුවට හැඩ ගැසුණු ලක්‌ෂණ කීපයක්‌ ඇත. සබරගමු නර්තනයන් විදහාපාන වන්නම් හා සව්දම්වලට වෙනස්‌ වූ සාහිත්‍යයක්‌ සබරගමු නර්තනයේ ගැබ්ව ඇත. ඒ නිසාම සබරගමු වන්නම් තුළින් සිය ගී රාවය දෙසවන් පිනවමින් පහන් මඩු නර්තනය සිදු කරන්නේ ජනමන වශී කරමින්ය.

සබරගමු නර්තනයේ විවිධ ශාන්තිකර්ම ඇත. ඒවා අතර පත්තිනි දෙවියන් වෙනුවෙන් පවත්නා ගම්මඩු, දෙවොල් මඩු හැරුණ විට ලංකාවේ පහතරට කිසි කලෙක දක්‌නට නොලැබෙන පහන්මඩු හා ගීමඩු නටනු දැකිය හැකිය. තුන්දා, සත්දින ගීමඩු ඇති බවත් ඒවා දකින අය මහත් පුදුමයට පත්වනු ඇත. පහතරට නර්තනයේ මෙවැනි ශාන්ති කර්ම දක්‌නට නොලැබේ.

ඒ අනුව පැහැදිලි වන්නේ සබරගමු නර්තනයට විශේෂ වූ කලා රීතියක්‌ ඇති බවය. පහන්මඩුව, පුනාමඩුව, කිරිමඩුව, ගම්මඩුව, දෙවොල් මඩුව, ගීමඩුව, හෑල්ලුම් මඩුව යන තෝත්‍ර සියල්ලෙහිම වාගේ උඩරට හා පහතරට දෙකෙහිම පුද නොලබන දේවතා ගොල්ලක්‌ කැඳවනු ලබයි. වඳුරුමාල දෙවියන්, අමරාවතී අඳුන් කුමාර, සඳුන් කුමාර, උන්ජල් සාමි, ගිනිජල් සාමි, ගෝමර සාමි, පනිච්චි බංඩාර, පන්දම් බංඩාර, පන්දම් දේවි යන එකම දෙවියෙක්‌ හෝ යකෙක්‌ අනෙක්‌ නර්තන ද්වාරයේ නැත.

සබරගමු නර්තනයේ තවත් අංගයක්‌ නම් බලි යාගයයි. බලි යාගය ජන්ම පත්‍ර ඇති හා නැති අය සඳහාද නියමිත බලි රාශියක්‌ ඇත. මෙම බලි යාගවලින් සිදු කෙරෙනුයේ නවග්‍රහ නව දෙනාගෙන් සිදු වෙතැයි විශ්වාස කරන අපල උපද්‍රවවලින් මිදීම සඳහා කරන ශාන්ති කර්මයන් වේ.

සබරගමු නර්තන කලාව නමින් වෙනම නැටුම් කලාවක්‌ නොතිබූ බව බොහෝ දෙනාගේ අදහස වුවද එයට පමණක්‌ සීමාවූ විශේෂ ලක්‌ෂණ කීපයක්‌ තිබීමෙන් ඉතාමත් උසස්‌ නර්තන කලාවක්‌ තිබුණ බව විශ්වාස කළ හැකිය.

එයින් ප්‍රධාන වශයෙන් හැඟෙන්නේ ඒ ඒ නැටුම්වලට අවශ්‍ය ඇඳුම් සැකසීම පිළිබඳ උපදෙස්‌ ස්‌ත්‍රි පක්‌ෂයට පමණක්‌ සීමාවූ නැටුම් විශේෂයක්‌ තිබීම (දිග්ගෙඩි නැටුම) හා සියලුම නර්තනයන්ට දවුල පාවිච්චි කිරීමය. සබරගමු නර්තන කලාවට අනුගත වන සුවිශේෂි අංගයක්‌ වන චිත්‍ර, කැටයම්, මූර්ති හා ගොක්‌a කලාවන්ද වේ.

ඒ නිසාම හෙළ ජන ජීවිතය හා බද්ධ වූ හෙළ ශන්ති කර්ම, සමන් කලාව නර්තනයන්ට සම්බන්ධතාවක්‌ පවතින බව වංශකතා වලින් හෙළිව ඇත. එලෙස ඇරැඹි සබරගමු නර්තන කලාව මහින්දාගමනයෙන් පසුව බෞද්ධ සංකල්ප ඔස්‌සේ සම්මිශ්‍ර වෙමින් පැවැතෙන්නට විය.

එම බෞද්ධ සංකල්ප වඩාත් ඉස්‌මතු වූයේ ශ්‍රී දළදා වහන්සේ සම්බන්ධයෙනි. එයට හේතු පාදක වූයේ කෝaට්‌ටේ වැඩ සිටි ශ්‍රී දළදා වහන්සේ අනාරක්‌ෂිත බව වටහාගත් හිරිපිටියේ රාළ දැනගත් විගස අතිශයින් රහසිගතව මාතර, දෙනියාය, රක්‌වාන, රඹුක, කලවාන, හංගමුව හරහා දෙල්ගමුව රජමහා විහාරයට වැඩම වූ බව ඓතිහාසික පුරා වෘත්තයකි.

එලෙස දළදා වහන්සේ වැඩම වීමේදී මඩුවන්වෙල රටේ රාළහාමි, පන හැටගල දහනක්‌ කෝරාළ, අරුක්‌ගොඩ කපුරාළ ආදී ප්‍රභුන් ආරක්‌ෂාව ලබාදී ඇත. එලෙස ආරක්‌ෂාව ලබා දීමට ප්‍රධාන කටයුතු කර ඇත්තේ මඩුවන්වෙල රටේ රාළගේ අංගම්පොර සටන් ශිල්පීන් බව නොරහසකි.

දෙල්ගමුව විහාරයේ වැඩසිටි දළදා වහන්සේට සියලු පුද සත්කාර ලැබුවත් හරියාකාර දළදා පෙරහැරක්‌ පැවැත්වීමට අවස්‌ථාවක්‌ නොවීය. එම අඩුව සම්පූර්ණ කළේ සමන් දේවාලයෙනි. සබරගමු නැටුම් හා සම්බන්ධ මාත්‍රා 5 ක නැටුම් සබරගමු මහා සමන් දේවාලයේ වාර්ෂික පවත්වන ඇසළ උත්සවයේ අවස්‌ථා 5 කට උචිත පරිදි සකසා ඇති බව ඇසළ පෙරහැර සම්බන්ධ වාර්තාවල සඳහන් වේ.

සබරගමු ගුරු කුල වෙන වෙනම සැකසුණු ගායනා ක්‍රම, වාදන ක්‍රම, නර්තන ක්‍රම දක්‌නට ලැබේ. විශේෂයෙන් සබරගමු නැටුම්වලට ආවේණික පෙරහැර නැටුම් ක්‍රමයක්‌ නිර්මාණය විය. එය ශ්‍රී දළ¹ වහන්සේ දෙල්ගමු රජමහා විහාරයේ සිට සමන් දේවාලයට වැඩමවීම පසුබිම් කොට ගෙනය. එය කෝට්‌ටේ යුගයේදී රචනා කරන ලද කියමන් හා නැටුම් ක්‍රම පෙළ ගැස්‌මක්‌ ඇත. එම පෙළ ගැස්‌ම දොළොස්‌ (12) ආකාරයක්‌ වේ.

1. තුණුරුවන් නමස්‌කාරය

2. අවසර ගැනීම

3. කරඬුව හිස මත තැබීම

4. මංගල දවුල් බෙර වාදනය

5. ධාතු විස්‌තර සිංදු

6. ධාතු විස්‌තර කවි

7. සක්‌ පිඹීම

8. මුදු පද ගායනාව

9. බෝධි සත්ව සිංදු

10. අට දිග ගැසූ පද

11. දැකුම් අත්

12. වැ\ම් අත් සහිත ආ වැන්ඳුම් පදයෙන් පෙරහැර ගෙට ගෙවදී

සබරගමු නැට්‌ටුවා (විශේෂයෙන් මලල් වෙස්‌ නැට්‌ටුවා) කිසි විටෙකත් පුද්ගලයන් පෙරටු කරගෙන නටනු නොලබති. ඔවුන් රඟ දක්‌වන්නේ තුනුරුවන් විෂයෙහි සහ දෙවියන් ඉදිරියේ පමණි.

මෙසේ කල්යත්ම සීsතාවක රාජසිංහ රජතුමා විසිරී පැතිරී සිsටි සබරගමු නර්තන ශිල්පීන් කැඳවා සමන් දේවාල පෙරහැරට නැටුම් සම්බන්ධ කර ඇත. එතුමාගේ රාජ්‍ය පාලන කාලය තුළ ශ්‍රී දළ¹ වහන්සේ දෙල්ගමු විහාරයේ සිට රත්නපුර සමන් දේවාලයට පෙරහැරින් 11 වාරයක්‌ වැඩමවා ඇත. ඒ සඳහා නර්තන විලාශයෙන් ආරක්‌ෂිත රැකවරණය ලබාදී ඇත්තේ අංගම් පොර සටන් ශිල්පීන්ය. එම වැඩම වීමේදී ආරක්‌ෂාව පිළිබඳව විමසිල්ලෙන් සිටින ලද්දේ කොටි නැටුම් විලාශයෙන් රංගනයෙන් යෙදෙන සටන් ශිල්පීන්ය. කඩු, කිණිසි වැනි ආයුධ රැගෙන යන ලද්දේ කෙසෙල් පතුරු වැනි දේ තුළ සඟවාගෙන නර්තනයේ යෙදෙන ශිල්පීන්ය. එවැනි අනාරක්‌ෂිත බවක්‌ හැඟේ නම් එය දැනුම් දෙනු ලබන්නේ බෙර දවුල්වල නාද රටාවෙන් වීම අංගම් පොර සටන් කලාවේ උපක්‍රමශීලී භාවය වඩාත් තහවුරු වේ.

එමෙන්ම සමන් දේවාලය පෘතුගීසි ග්‍රහණයට ලක්‌වූවායින් පසු එම උවදුරෙන් මුදා ගැනීම සඳහා පෘතුගීසි බලකොටුවට සටන්කරුවන් ඇතුල් වී ඇත්තේ නර්තන විලාශයෙනි. පෘතුගීසි සෙබළුන් නැටුමට හා කරණම්වලට වශී වූ පසු ඔවුන් හා සටන් කර මුදාගත් බව පැවසේ. මේ සඳහා කුරුවිට රාළ, කුරුවිට තැඹිලියන රාළ, කහවත්තේ රත්න රාළ, කලවානේ දහනක්‌ කෝරාළ, ගම්මැද්දේ විදාන රාළ, පරගල රත්නරාළ, ප්‍රධාන අංගම් පොර සටන් ශිල්පීන් සහභාගි වී ඇත. එය සංකේත වන පරිදි පෘතුගීසි සෙබළෙකු හා සිංහල සෙබළෙකු සටන් වදින ආකාරය පිළිබිඹු වන පෘතුගීසි ලාංඡනයක්‌ සමන් දේවාල පිවිසුම් මළුවේ පියගැට පාමුල දකුණු පසින් දැකිය හැකිය. එපමණක්‌ නොව කටුවන පෘතුගීසි බලකොටුව බිඳීම සඳහා නර්තන විලාශයෙන් සබරගමු සටන්කරුවන් ඇතුළු වී ඇත්තේද මෙයාකාරවය.

දළදා වහන්සේ මහනුවරට වැඩම කළ දා පටන් අලි ඇතුන් සමඟ නර්තන ශිල්පීන් මුල් වරට ඉදිරිපත් කොට ඇත්තේ සබරගමුවෙනි. එම ශිල්පීන් අදත් බටුගෙදර, අංගම්මන, බලංගොඩ, කලවාන, දෙල්ගොඩ, ඇලපාත, අයගම වැනි ග්‍රාමයන්හි ශේෂව දැකිය හැකිය.

සබරගමුවේ ජනතාවගේ සිතුම් පැතුම් ගති සිරිත් සහ ජන ජීවිතයේ බොහෝ දැ සබරගමු නර්තනයෙහි ගැබ්ව ඇත.

එම නර්තන කලාවට නව ජීවයක්‌ ලබා දීමට දෙල්ගොඩ මහතාගෙන් පසුව කටයුතු කළේ කලාභූෂණ සම්මානලාභී නර්තන විශාරද ජී. වී. අබේරත්න මහතා යයි කීවාම වරදක්‌ නැත. ඒ මහතා වැඩි වෙහෙසක්‌ දරා සබරගමු පළාත් සභා ප්‍රතිපාදන මත සබරගමු නර්තන පාඨමාලාවක්‌ සකස්‌ කෙරුණි. සබරගමු නර්තනයට අනුබද්ධිත අංගම්පොර සටන් කලා පුහුණුව ඒ ඔස්‌සේ ලබා දුන්නේ අංගම් පොර සටන් විශාරද රාජා වික්‍රමආරච්චි මහතාගෙන් ලැබුණේ අනගි සහායකි. එහෙත් එම පාඨමාලාවෙහි පුහුණු වීම් සඳහා ස්‌ථානයක්‌ නොමැති කල්හි එවකට කෞතුකාගාර අධ්‍යක්‌ෂව සිටි සිරිනිමල් ලක්‌දුසිංහ මහතාගේ අනුමැතිය මත රත්නපුර ජාතික කෞතුකාගාර පරිශ්‍රය ඉඩ කඩා ලබා දුන්නේ ලියුම්කරු විසිනි. එයින් ඇරැඹි සබරගමු නර්තන කලාව සෞන්දර්ය විශ්වවිද්‍යාලය දක්‌වා පැතිර යාම සතුටට කරුණකි.

එපමණක්‌ නොව එම වකවානුවේදී රත්නපුර ජාතික කෞතුකාගාරයේ සබරගමු නර්තන මැදිරියක්‌ සකසා විවෘත කෙරිණි. ඒ සඳහා අවශ්‍ය සැලසුම්, පුස්‌තකාල පොත්පත්, ඇඳුම් පැළඳුම් හා භාණ්‌ඩයන් ලබා දුන්නේ සෞන්දර්ය විශ්වවිද්‍යාලයේ සබරගමු නර්තන අංශ ප්‍රධානී වික්‍රමසිංහ බංඩාර, ජී. වී අබේරත්න හා ඇලපාත කු. ගුණසේන මහතුන් බව සිහි ගැන්විය යුතුව ඇත. එය අදත් ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.

මෙම පාඨමාලාවේ සාර්ථකත්වය මත එම වකවානුවේ සමන් දේවාල පෙරහැර අලංකාර වූයේද එලෙස පුහුණුවලත් නර්තන ශිල්පීන්ගේ නර්තනයන් නිසා බව කිව යුතුමය.

එහෙත් වර්තමානයේ එම නර්තන පුහුණු වීම් අතරමඟ නැවැතී ව්‍යාකුල තත්ත්වයකට පත්ව ඇත. එයට ප්‍රධාන හේතුවක්‌ වන්නේ විධිමත් සැලසුමකින් තොරව එම පුහුණු ශිල්පීන්ගේ සහාය නොගැනීම හා ප්‍රතිපාදන නොමැති නිසායි. එයද සබරගමු නර්තනයේ පැවැත්මට බාධකයක්‌ව පවතී.

සබරගමු නර්තනය නංවන්න ප්‍රායෝගික වැඩපිළිවෙළක්‌ නොමැතිව ඊළඟ පරම්පරාවට දැනුමක්‌ ලබාදිය නොහැක. කුලභේද වැනි සමාජ අගතීන් නිසා පාරම්පරික නැට්‌ටුවාට සමාජ පිළිගැනීම හා ආර්ථික වටිනාකමක්‌ ලැබී නැත. පාරම්පරික නැට්‌ටුවන්ගේ දරු පරපුර මේ යථාර්ථය අත් දුටු බැවින් ඔවුන් වෙනත් වෘත්තීන් කරා යොමුවී ඇත. මෙය ඉතාම ෙ€දනීය තත්ත්වයක්‌ වන අතර මෙයට ප්‍රතිකර්මයක්‌ වන්නේ පාරම්පරික නැට්‌ටුවන්ගේ දරු පරපුර සතු කුසලතාවන් විධිමත් අධ්‍යයනයක්‌ ඔස්‌සේ වර්ධනය කිරීමට යාන්ත්‍රණයක්‌ සැකසීමෙනි.

මෙලෙස පාරම්පරිකව පැවැති සබරගමු නර්තනය ඉස්‌මතු කරමින් සමන් දේවාල ඇසළ පෙරහැර නිසි කලට, නිසි වේලාවට, නිසි අයුරින් පැවැත් වූයේ දිවංගත හිටපු බස්‌නායක නිළමේ තැන්පත් ඇන්ටන් තෙන්නකෝන් මහතා බව අදත් ජනතාව අගයකි. එමෙන්ම පෙරහැර සඳහා සහභාගි වන සේවා දායකයින් හා සියලුම නර්තන ශිල්පීන්ගේ සේවා සැපයීම් වෙනුවෙන් ප්‍රතිපාදන හා ඇගයීම් නිසි අයුරින් ලැබීම් නිසා පෙරහැර සාර්ථක වූ බව ඔවුහු අදත් පවසති.

එයින් පසුව වර්තමානය දක්‌වා ඉපැරණි සිරිත් විරිත් හා සබරගමු නර්තනයන් ගිලිහී යමින් නවාංග එකතු වෙමින් බජව්වක්‌ බව සමන් දේවාල ඇසළ පෙරහැර පත් වෙමින් පවතී. එපමණක්‌ නොව පෙරහැර දිනයන්හි සබරගමු නර්තනයේ ප්‍රභවය, විකාශනය හා සමන් දෙවොල ගොඩනැගී ඇති ආකාරය පිළිබඳ පුළුල් අධ්‍යයනයක්‌ විශ්ලේෂණාත්මකව මාධ්‍ය මඟින් හෙළි කිරීමට දැනුමැත්ත

මෙම හේතුන් නිසා සුවිශේෂි ගායනයන් සහිත සබරගමු නර්තනයන් වසරකට වරක්‌ හෝ බොහෝ අයට දක්‌නට ලැබුණේ සමන් දේවාල ඇසළ පෙරහැරෙනි. එයත් අහිමිව ඇත. මෙමඟින් හෙළි වනුයේ සබරගමු නර්තනයට සබරගමුවෙන් වත් ඉඩකඩක්‌ නොලැබෙන බවය. මෙය අදාළ බලවතුන්ගේ විශේෂ අවධානයට යොමු විය යුතු කරුණකි.

සබරගමු නර්තනය සුපෝෂණය කළ පුරෝගාමීන් අල්පයක්‌ දැනට ජීවතුන් අතර ඇත. ඒ අතර සෞන්දර්ය විශ්වවිද්‍යාලයේ සබරගමු නර්තන අංශ ප්‍රධානී වික්‍රමසිංහ බංඩාර, ජී. වී. අබේරත්න, රාජා වික්‍රමආරච්චි, පරාක්‍රම නිරිඇල්ල, කු. ගුණසේන, ගලතුර පියදාස පතිරණ මහත්වරුන් ඉන් සමහරෙකි.

එහෙයින් අභාවයට යන සබරගමු නර්තන කලාව ගොඩනැංවීම සඳහා යෝජනා කිහිපයක්‌ ඉදිරිපත් කිරීමට මෙම ලිපිය මඟින් අවස්‌ථාවක්‌ ලබා ගන්නෙමි.

ඒ සඳහා කළ යුතු වන්නේ සබරගමු පළාත් සභාවේ මූලිකත්වයෙන් සියලුම නර්තන ප්‍රධානි හා විsයතුන් ඒකරාශි කර වැඩමුළුවක්‌ පවත්වා සියලු භේදයන් ඉවතලා නියමිත විෂය මාලාවක්‌ යටතේ සබරගමු නර්තන පුරුදු පුහුණු කර රාජ්‍ය නර්තන කණ්‌ඩායමක්‌ සකසා ඉදිරියට යා යුතුව ඇත.

එහෙයින් සබරගමු පළාත් සභාවේ විශේෂ අවධානය යොමු කර එහි ප්‍රතිපාදනයන් මත රත්නපුර කෞතුකාගාර පරිශ්‍රයේ ඉදිකර ඇති සංස්‌කෘතික මධ්‍යස්‌ථානයේ සංස්‌කෘතික අමාත්‍යාංශය හා කෞතුකාගාර දෙපාර්තමේන්තුවේ අනුමැතියෙන් පුරුදු පුහුණු කළ හැකිව ඇත. එහි පුහුණු වීම් දෙස්‌ විදෙස්‌ සංචාරකයන්ට නැරඹීමට ඉඩ සලසා රාජ්‍ය ආදායම වැඩි කරගත හැකිය.

එමෙන්ම රත්නපුර ජාතික කෞතුකාගාරයේ පිහිටුවා ඇති සබරගමු නර්තන මැදිරිය පුළුල් කර සංරක්‌ෂණ මධ්‍යස්‌ථානයක්‌ ලෙස පවත්වාලිය හැකිය. එවිට සබරගමු නර්තනය වඩාත් ඔප් නැංවෙනු ඇත.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ(-සබරගමු නාට්‍ය කලාව- ඊ. ඒ. දෙල්ගොඩ මහතා (1959)

මහාවංශය- බුද්ධදත්ත හිමි සංස්‌කරණය

ජී. වී. අබේරත්න මහතාගේ ලිපියක්‌

සබරගමු පැරැණි ලියවිලි- කිරිඇල්ලේ ඥන විමල හිමි

Advertisements

ශත වර්ෂයකටත් ඉහත හක්‌මන නගරය දැනට පවත්නා ස්‌ථානය හැඳින්වුණේ “ගුලුගහ ළඟ” යනුවෙනි. හක්‌මන සහ ඒ අවට ප්‍රදේශය ඉතිහාසයේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය තෙක්‌ ඈතට දිවෙයි. එහෙත් එම අවධිය පිළිබඳ ඉතිහාසය අපේ වංශ කථාවල සඳහන්ව ඇත්තේ අනුමාන වශයෙනි.

විජය ලංකාවට පැමිණීමට පෙර මෙහි යක්‌ෂ, නාග යන ගෝත්‍රිකවල ජනතාව වාසය කළ බව වංශ කථාවල සඳහන් වෙයි. ක්‍රි. වර්ෂ දෙවන සියවසේදී ලංකාවට පැමිණි “ක්‌ලෝඩියස්‌ ටොලමි” ලංකාවේ සිතියමක්‌ ඇඳ තිබේ. අපට ඇති පැරණිම ලංකා සිතියම එයයි. එහි මාතර ආසන්නයේ .භAණ්‌DධඹDA. යනුවෙන් සඳහන් කර ඇත්තේ මාතරට නොදුරෙන් පිහිටි “නාවිමන” යෑයි “රාසනායගම්” මහතා විශ්වාස කරයි. ටොලමිගේ සඳහන අනුව ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයෙහි මාතර හා ඒ අවට නාග ගෝත්‍රිකයන් විසූ බව ප්‍රකාශ වෙයි.

ලංකාවේ දකණු දිග නාගයන් විසූ බව ඌරුමුත්තේ කන්දේ තිබී සොයාගත් සෙල්ලිපියකද සඳහන්ය. බ්‍රාහ්මී අක්‌ෂරයෙන් ලියෑවුණු එම සෙල්ලිපියෙහි “පෙරුමකනාගලෙන” යනුවෙන් සඳහන් වෙයි. නාග නම් “ප්‍රධානියාගේ ලෙන” යන අදහස ඉන් ප්‍රකාශ වේ. මෙම සෙල් ලිපියෙන් ලංකාවේ දකුණු ප්‍රදේශයෙහිද නාගයන් වාසය කළ බවට වැදගත්ම සාධකයක්‌ වේ.

මාතර හා ඒ අවට වාසය කළ නාග ගෝත්‍රිකයන් හක්‌මන දක්‌වා ව්‍යාප්ත වූ බවට නාදුගල – නායිම්බල- නාකන්ද නාරද්ද යන ග්‍රාම නාම දෙස්‌ දෙයි. හක්‌මන සිට දෙයියන්දර මහා මාර්ගයට අයත් වන දෙණගම සහ කුඩා නාකන්ද, මහානාකන්ද යනුවෙන් ගම් දෙකකි. ඒ අනුව චූලනාග මහානාග යනුවෙන් දෙපිරිසක්‌ විසූ බවත් ඒ ඇසුරින් දෙනාගම දෙනගම වූ බවත් ප්‍රකටය. නාකන්දට දකුණු දෙසින් පිහිටියේ නාගයන්ට අයත්ව තිබුණු කැලැ සහිත ගම් බිම් පෙදෙස “නාමල් පිට” පසුව කරුවැල්පිට යනුවෙන් ව්‍යවහාර වී ඇත.

හක්‌මන නගරයට නැගෙනහිර දෙසින් විහිදී ගිය කුඹුරුයාය අදත් කායිවෙල යනුවෙන් හඳුන්වයි. එයද නාගයන් විසින් අස්‌වද්දපු කුඹුරු යායයි. එම කුඹුරුයාය කෙළවර පිහිටියේ “නාරද්ද” කියන ගම්මානයයි. මේ අනුව යම් යම් අයගේ පෙළපත් නාමයන්ද “නාගසිංහ” පරම්පරාව කෝංගල අදත් ජීවත් වෙති.

වංශ කතාවල සඳහන් නොවූවත් අනුරාධපුර අවධියේ මෙම ප්‍රදේශයේ ප්‍රාදේශීය රජෙකු හෝ වෙනත් ප්‍රධානියකු හෝ වාසය කළ බව ජනප්‍රවාදයෙහි පවතී. ශතවර්ෂ දෙසිය හතළිස්‌ වැන්නෙහි රජ පැමිණි මිණි කිරුළු නම් රජෙකු පිළිබඳ තංගල්ල – හක්‌මන රංසෑගොඩ යන ප්‍රදේශවලින් තොරතුරු ලැබේ. 1707 දී රජ පැමිණි වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජු දවස රචනා කෙරුණු කහ කුරුළු සංදේශයෙහි මිණිකිරුළු රජු විසින් පොළොම්මාරුවෙහි කළ සෑයක්‌ ගැන සඳහන් වේ.

“මුනිඳු දාතු වඩමින් නිසි ලෙස සො ඳුරූ
නිරිඳු මිණි කිරුළු කරවූ සෑය ගරූ
පසිඳු සුරතරත් පුද කරන තිර තුරූ
දිනිඳු අවර වදු වෙහෙරට පොළොන් නරූ

ක්‍රි. ව. 1780 දී රජ පැමිණි රාජාධි රාජසිංහ සමයෙහි ලියෑවුණු නීල කොබෝ සංදේශයෙහිද සිටිනාමලුව වැනුමේදී මිණි කිරුළු රජු ගැන සඳහන් වෙයි.

“එමින් කිරුළු රදහට පොරණ නිර තුරු
කළෙන් පසඟ තුරුන ද ලැබම තන තුරු
බියෙන් නොහැර කරනා විලස අද තුරු
පුහුන් කරති සත මෙහි නිතර ගොස තුරු

ශතවර්ෂ 240 දී ලංකා රාජ්‍ය කළ මිණිකිරුළු රජෙකු ගැන අපේ වංශ කථාවල සඳහන් නොවේ. 1. දෙටුතිස්‌ස (ක්‍රි. ව. 206) රජු විසින් බමුණුගම විහාරය – උමංගල එළුගල් සෑය කරවන ලද බැවින්. 1. දෙටුතිස්‌ රජු මිණිකිරුළු නමින් ව්‍යවහාර වීද යන්න ගැන කඹුරුපිටියේ වනරතන හිමියෝ සැක කරති. මිණි කිරුළු රජ හක්‌මනද වාසය කළ බවට ජනප්‍රවාදයේ පවතී. හක්‌මන බෙලිඅත්ත මහා මාර්ගයේ හක්‌මනට සැතපුම් භාගයක්‌ පමණ දුරින් පිහිටි දැනට මාලිගාතැන්න නමින් ව්‍යවහාර කරන ස්‌ථානයෙහි රජතුමාගේ මාලිගය පිහිටියේ යෑයි ද රජතුමා සක්‌මන් කළ සක්‌මන්මළුව තිබූ ස්‌ථානය සක්‌මන “හක්‌මන” නමින් ප්‍රකට වූ බව ද අදත් පැවසේ.

රජතුමා ස්‌නානය කළ පීල්ල තිබුණු ගම උඩුපීල්ලගොඩ බවට පත්ව ඇත. රජුට මුරුතැන් සැපයූ ගම මුරුතාමුරය නමින්ද හැඳින්වේ. එළුගල්සෑය පිහිටි අමංගල කඳු වැටියෙන් වටවූ කුඩා වැව උයන් වැව නමින් ප්‍රසිද්ධය. එම ප්‍රදේශයද රජෙකු වාසය කළ බවට ඓතිහාසික සාධක පවතී. උයන්වැව ආසන්නයේම රජමල්වත්ත නමින් කොටසක්‌ තිබී ඇත. උයන් වැව කුඩා දූපතකි. එහි වූ විශාල ගල රජතුමා ජල ක්‍රීඩාවට පැමිණ හිඳගත් ගල වැඩහිඳිනාගල නමින් හැඳින්වෙයි. ඒ අසලම ඇති ගල්ලෑල්ල රජතුමාගේ සළු උනා තැබූ හෙයින් ඒ නම් වී ඇත. එහිම නිදන්ගල නමින් තවත් ගලක්‌ ද වෙයි. එම ගල යට නිධානය ඇති බව ද පැවැසේ. උයන්වැවට නොදුරෙන් රජගෙදර, රජමල් වත්ත ඉලංගම් මඩුව (එදා නළුවන් හා වාදකයන් හැසුරුණු තැන) යනාදිය ගැන සඳහන් වෙයි. මේ අනුව හක්‌මන ආශ්‍රිතව රජ කෙනෙකු වාසය කළ බව පසක්‌ වෙයි.

දහසයවන ශතවර්ෂය වනවිට හක්‌මනත් කෝට්‌ටේ රාජධානියට අයත්ව තිබිණ. එය අවධියේ කෝට්‌ටේ රාජ්‍යයට මාතර දිශාවතියද අයත්වීය. බෙන්තර ගඟේ සිට වලවේ ගඟ දක්‌වා ප්‍රදේශය මාතර දිසාවතිය වීය. හක්‌මන අපද කෝට්‌ටේ රාජ්‍යයේ යටත් වැසියෝ වූහ. ක්‍රි. ව. 1551 සිට 1597 දක්‌වා කාල සීමාව තුළ පෘතුගීසීහු කෝට්‌ටේ රාජ්‍යය ආරක්‌ෂා කර දීමට දොන් ජුවන් ධර්මපාල රජුගේ යුද කටයුතු සඳහා සහභාගි වූහ.

තමන්ගේ මරණින් පසු කෝට්‌ටේ රාජ්‍ය පෘතුගීසීන්ට අයත් වන සේ ක්‍රි. 1580 දී ලියූ අන්තිම කැමැති පත්‍රයේ ප්‍රකාර රජුගේ මරණින් පසු 1597 දී කෝට්‌ටේ රාජ්‍යය පෘතුගීසීන්ට අයත් වීය. ධර්මපාල රජුගේ මෙම අමන ක්‍රියාව නිසා වසර දෙදහසකට ආසන්න කාලයක්‌ ස්‌වාධීනත්වයෙන් ජීවත්වූ හක්‌මන වැසියෝ ද විදේශීය ආධිපත්‍යයට යටත් වූහ.

ධර්මපාල රජුගේ ඇමැතියා වශයෙන් එදා කටයුතු කළේ හක්‌මන දෙමටපිටියේ උපන් සමරකෝන් රාළයි.පෘතුගීසින්ට මාතර දිසාව අයත් වීමෙන් පසුවද මාතර දිසාවේ පාලනයඔවුන්ට හිතවත්  සමරකෝන් රාළ යටතේ පැවැත්වීය. ඔහු දිසාපති ලෙසද හඳුන්වනු ලැබිණි. රණශූර සමරකෝන් රාළ හෙවත් දොන් ෆර්ඩිනැන්ඩු එකල මාතර දිසාපතිවරයා විය. ඕඩර් ඔෆ්ද ක්‍රයිස්‌ට්‌ (OEDER OF THE CRIEST) නමැති නයිට්‌ පදවියද දැරූ හෙතෙම බටහිර රටකින් නයිට්‌ නාමයක්‌ ලද පළමු වැනි ආසියාතිකද විය. කටුවන බලකොටුව ජයග්‍රහණය කරවීම සඳහා ප්‍රමුඛතම කාර්යභාරය සිදුකළ පුද්ගලයා ලෙස ඔහුට එම නයිට්‌ පදවිය ලැබී ඇත. දොන් කොන්ස්‌තන්තීනු නවරත්න නමැති අයෙක්‌ ඉන් පසුව මෙහි දිසාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කොට ඇත.පෘතුගීසීන්ට මාතර දිශාව අයත් වූවායින් පසු ආරක්‌ෂාව සඳහා ඔවුහු ගාල්ල, මාතර පමණක්‌ නොව රට මධ්‍යයේ සබරගමු සීමාවේ “කටමතද” කොටුබැඳ හමුදා නතර කිරීමෙන් යුද ශක්‌තිය තර කළහ. ඔවුහු හක්‌මනද කොටුවක්‌ බැන්ද වූ බව සඳහන් වේ.

හක්‌මන සටන්

එම කොටුව බඳනා ලද්දේ හක්‌මන මුලටියන මහා මාර්ගයේ නාකන්ද හා පල්ලාවෙල සීමාවේ බව බොහෝ දෙනෙක්‌ විශ්වාස කරති. අදත් එම ස්‌ථානයට කොටුදොරකඩ යන නම ව්‍යවහාර කරති.

ස්‌ථානීය ගැන සැක සහිත වුවත් පෘතුගීසි හා ලන්දේසීන්ගේ සටන් ගැන විස්‌තරයක්‌ කරන “රුබෙරු” නම් ගත් කතුවරයාගේ වාර්තාවක හක්‌මන පෘතුගීසි කොටුවක්‌ ගැන සඳහන් වෙයි. “සබරගමුවේ අපේ බලය අඩු වීමෙන් පසු අණදෙන නිලධාරි තැන සේනාංකයක්‌ ගෙන මාතර පැමිණියේය. අපේ සේනාව මාතරට නොදුරින් පිහිටි හක්‌මන ක්‍රි. ව. 1643 දී කඳවුරු බැඳගත්හ”

ක්‍රි. ව. 1658 දී ලංකාවේ පෘතුගීසි පාලනය අවසන් විය. එහෙත් එයට ප්‍රථම ක්‍රි. ව. 1645 ජනවාරි 10 දින පෘතුගීසීන් හා ලන්දේසීන් අතර ඇතිවූ ගිවිසුමක්‌ අනුව බෙන්තර ගඟේ සිට වළවේ ගඟ දක්‌වා ප්‍රදේශය ලන්දේසීන්හට භාර දුන්හ. මෙම හේතුවෙන් පෘතුගීසි ආණ්‌ඩුවේ අවසානයට අවුරුදු 13 කට ප්‍රථම අපි ලද්දේසීන්ගේ යටත් වැසියෝ වීමු. මාතර දිසාව ලන්දේසීන්ට අයත් වීමෙන් පසු මාතර හක්‌මන – තංගල්ල – ගන්දර යන ස්‌ථානවල ඇතුන් හා යුද උපකරණ ඇතුළු වෙනත් බඩු බාහිරාදිය තැන්පත් කිරීම සඳහා කුඩා බලකොටුද මුහුදින් සැතපුම් 20 ක්‌ පමණ දුරින් පිහිටි කටුවන අංගසම්පූර්ණ බලකොටුවක්‌ ද තැනූහ.

මාතර නගරයෙහි තැනූ බලකොටුවද අංගසම්පූර්ණ විශේෂ බලකොටුවකි. ක්‍රි. ව. 1645 දී ලංදේසීහු හක්‌මන කොටුවක්‌ තැනූහ. හක්‌මන කඩපළට යාර 150 ක්‌ මාතර දෙසින් කොක්‌ගහවත්තට ඉදිරිපස ඇති දැනට කොටුගොඩැල්ල නමින් ව්‍යවහාර වන ඉඩම එදා ලංදේසි බලකොටුව වෙයි. දැනට එම ඉඩමේ රජයේ බෙහෙත් ශාලාව සහ ගොවිජන සේවා කාර්යාලය පිහිටුවා තිබේ. මෙම ඉඩමේ ලංදේසීන් විසින් පරිහරණය කරන ලදැයි කියන යුද උපකරණ ආදිය වළ දමා ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ඒ අනුව මෙම ස්‌ථානය පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික වටිනාකමක්‌ ඇති බව පැරණි අය විශ්වාස කරති.

හක්‌මන ලංදේසි කොටුව ගැන ජර්මන් ජාතික “බෙහර් සොහාන් ෆොන්ඩර්” ගේ වාර්තාවක මෙසේ සඳහන් වෙයි. “ක්‍රි. ව. 1645 නොවැම්බර් 26 දා සැන්ටිපෝල් සිට සැතපුම් 15 ක්‌ ඈතින් වූ අපේ කඳවුරක්‌ පිහිටි හක්‌මන බලා යැමට මට අණ ලැබිණ. හක්‌මනදී අප රෝගාතුර වූයෙන් 1646 ජනවාරි 26 දා හක්‌මන සිට බල ඇණි තුනක්‌ සමඟ කලක්‌ නැවතී සිටීම සඳහා මාතර බලා පැමිණියෙමු” බලඇණි තුනක්‌ නතරව සිටියේ නම් හක්‌මන කොටුව තරමක්‌ විශාල බව පැහැදිලිය.

ලන්දේසි පාලන සමයේ හක්‌මන සටන් කිහිපයක්‌ම සිදුවූ බවට “විදේශීය දුටු ලංකාව” නමැති පොතෙහි සඳහන් වෙයි. ක්‍රි. ව. 1656 ජුනි මස හක්‌මනදී සිදුවූ සටනක්‌ ගැන “බෝල් දියස්‌” නම් ඕලන්ද ඉතිහාසඥයකුගේ වාර්තාවක මෙසේ සඳහන් වේ. “අපේ රාජකාරියෙහි යෙදී සිටින මාතර උපන් “රබෙල්” මහතා හක්‌මන ආරක්‌ෂාව පිණිස යුරෝපීයයන් 10 ක්‌ හා ලැස්‌කිරින්වරුන් 15 දෙනෙක්‌ සමඟ ද සරෙන්තුවක්‌ හා ගමන් භයටන් වැඩි දෙනකු සමඟ හක්‌මනින් නික්‌ම ගියේය. ඒ බව සිංහල රඡ්ජුරුවන්ගේ සේනාවට ආරංචි වී ඉන් ප්‍රස්‌ථාව ලබා ගෙන ඒ ඉඩම අල්ලා ගන්නා බලාපොරොත්තුවෙන් මිනිසුන් සියයකින් යුත් සේනාවක්‌ පහර දෙන්නට පටන් ගත් නමුත් රබෙල් මහතා විසින් දෙන ලද සැර පහර කරනකොටගෙන ඔවුහු පලා ගියෝය. මෙය සිදුවයේ 1655 ජනවාරි මාසයේදීය. රබෙල් යුද්ධ දක්‌ෂයෙකි. ඔහුගේ දක්‌ෂතාවන් “රබෙල් අස්‌න” නමැති පොතෙහි වර්ණනා වේ.

කටුවන යුද ශක්‌තිය තරකර ගැනීම සබරගමුවට තර්ජනයක්‌ විය. සබරගමුවේ මහ දිශාව මේ ගැන කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුට පහදා දීමෙන් පසුව ඌවේ මහ දිශාවද සබරගමුවේ මහ දිශාවද යටතේ සේනාවක්‌ සංවිධානය කර කටුවන කොටුවට පහර දීම සඳහා එවීය. කිරිඇල්ලේ ජයසුන්දර, අකුරුම්බොටුවාගල අභයනායක, කුරුප්පු අවිටියාගොඩ ගුණතිලක, අලහකෝන්, මාකඳුරේ ධම්මාලංකාර පණ්‌ඩිත සෙනෙවිරත්න, බුම්වානේ ඒකනායක, උඩගම රාජපක්‍ෂ ඇතුළු නිළමේවරු සේනා සංවිධානය කර මුල්ගිරිගල කඳවුරු බැඳ ගත්හ.

රුහුණේ සිංහලයන්ද දහස්‌ ගණනකින් මෙම පිරිසට එක්‌වූහ. 1761 පෙබරවාරි 6 – 7 – 8 දිනවලදී සටන් කර ලන්දේසීහු පලවා හැර කටුවන කොටුව අල්ලා ගත්හ. කටුවන සටනින් නොමැරී ඉතිරිවූ ලංදේසිවරු හක්‌මනට පසු බැස හක්‌මන බලය තරකර ගත්හ. කටුවනින් ජය ලැබූ සිංහලයෝ හක්‌මන බලා ගමන් කර 1761 පෙබරවාරි 10 දින හක්‌මන කොටුවට පහරදීම ආරම්භ කළහ.

දෙපිරිස නායිවෙල් යායේදී මුණගැසී කළ සටන ඉතාම බිහිසුණු විය. නායිවෙල එකම ලේ විලක්‌ බවට පත්වීය. හක්‌මන කොටුවත් ලංදේසීන්ට අහිමි විය. ලංදේසීන්, ඉංග්‍රීසින් යටතේ ලංකාවේ යුද සේවයේ යෙදී සිටි ජර්මන් ජාතික “හර්පෝට්‌ ඇල්බ්‍රෙහට්‌” ගේ වාර්තාවක හක්‌මන කන්දේ තිබූ ආදම්ගේ ප්‍රතිමාවක්‌ ගැන මෙසේ සඳහන් වේ.

හක්‌මන කන්දේ සෑහෙන විශාලත්වයකින් යුතු මැටියෙන් සෑදූ ප්‍රතිමාවක්‌ දක්‌නට ලැබේ. දිවා රෑ දෙකහි පහන් දල්වා තිබෙන සිද්ධස්‌ථානයක්‌ (පොගුම් මැදිරියක්‌) මෙහි ඇත. එම ස්‌ථානයට නොදුරෙන් ඔහුගේ පාද සලකුණු දක්‌නට ලැබේ.

හර්පෝට්‌ හක්‌මන කන්ද යෑයි නම් කළේ අමංගල කන්දට විය හැක. ආදම්ගේ පාදයයි. ඔහු නම් කළේ ගලේ කෙටූ ශ්‍රී පතුලෙයි. කියවීමට නොහැකි ගලේ කෙටූ අකුරු බ්‍රාහ්මීය අක්‌ෂරවලින් ලියූ සෙල්ලිපියකි.

(මෙම ලිපිය පොත් පත් ඇසුරෙන් සකස්‌ කළෙමි. නිමල් ගමගේ මහතාගේ තොරතුරු විශේෂයි.)

දෙබිඩි පිළිවෙත නිසා මරු කැඳවා ගත් එදිරිල්ලේ රාළ පරංගීන් ලංකාව ආක්‍රමණය කළ අවධියේ බෙහෙවින් අසන්නට ලැබූණ සිංහල ඌරුවේ නමක් වූයේ එදිරිල්ලේ රාළය. කෝටිටෙි රජ කළ හත්වන බූවනෙක බාහූ ඇවෑමෙන් එතුමාගේ මූණූබූරු ධර්මපාල නම් දහර කුමාරයෙක් රජකමට පත් වූයේය. පරංගින්ගේ උපක්‍රම ඊට හේතු විය. මේ කොළුවා බූද්ධාගම පවා අත්හැර දොන් ජූවන් නමින් බෞතීස්ම ලැබ කතෝලික භක්තිකයෙක් වූයේය.

පරංගින්ගේ අභිමතය පරිදි රජකම් කළ මේ කුමාරයා ඔවූන්ගේ බල වර්ධනයට අත හිත දුන්නේය. පරංගීන් කෝටිටෙි ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල පමණක් නොව රට මැදටම බලය පැතිරවීමේ ප්‍රයත්නයේ යෙදුනේ රාජ්‍ය අනූග්‍රහය ඇතිවය. මේ අවධියේ සීතාවක මූල් කර ගෙන ප්‍රදේශයක් පාලනය කළ මායාදුන්නේ ගේ පූත් රාජසිංහ කුමරුවා පරංගි ව්‍යාප්තියට එරෙහිව සටන් බිමට බැස්සේය.

ඩොමින්ගෝ කොරෙයා (පසූව එදිරිල්ලේ රාළ) පරංගි රාජ සභාවේ ප්‍රසාදය දිනාගත් අයෙකි. හෙතෙම ඉතා දක්ෂ යූද නිලධාරියෙක් ද වූයේය. පරංගි රාජ සභාවේ තෝල්ක මූදලි වූ ජෙනිමෝ ද කොරයා මේ පරංගි ගැත්තාගේ පියාය. මොහූගේ දක්ෂකමට වශී වූ ධර්මපාල රජතුමා ඔහූගේ බාල වයස ද නොතකා ආරච්චි තනතුරට උසස් කළේය. මූදියන්සේ යනූ ද ඔහූ ලැබූ තවත් උසස් තනතුරකි. වයසින් අවූරුදු විසිපහ වනවිට ධර්මපාල රජූගේ ඉතා බලසම්පන්න රාජ්‍ය නිලධාරියා වූයේ ද එදිරිල්ලේ රාළය.

එදිරිල්ලේ රාළ පෙලපතින් සිංහලයෙක් නොවීය. මේ අතරවාරයේ උඩරට බලයේ සිටි විමලධර්මසූරිය රජතුමාගේ අණසක වැඩිවන්නට පටන් ගත්තේය. ඊට බෙහෙවින් හේතු වූයේ සිංහලයන්ගේ පරංගි විරෝධයයි. විමලධර්ම රජූගේ අණසක පහත රට සීතාවක තෙක් පැතිර ගියේය. පරංගින් වෙනූවෙන් සේවයේ යෙදී සිටි දොන් ප්‍රනාන්දු මූදියන්සේ හෙවත් සමරකෝන් රාළහාමි පරංගින් වෙනූවෙන් මාතර ප්‍රදේශය අවනත කර ගනිමින් සිටියේය.

එදිරිල්ලේ රාළ සියනෑ කෝරලයත් හාපිටි ගම් කෝරලයත් පරංගින් වෙනූවෙන් රැකගෙන සිටියේය. මේ අතර දොන් ජෙරනිමෝද අසවේදු නම් පරංගි සෙන්පතියා ගෝවයෙන් කොළඹට පැමිණ මහා සෙන්පතිකම භාරගත්තේය. මොහූට සහාය දීමට එදිරිල්ලේ රාළ ද සමරකෝන් රාළ ද ඉත සිතින් ඉදිරිපත් වූහ.

අසවේදු තෙමේ රයිගම් කෝරලයේ කෝලාහල මැඩීමට සමරකෝන් රාලත් හලාවත පාලනය කිරීමට එදිරිල්ලේ රාළත් පිටත් කර හැරියේය. ධර්මපාල රජූ පරංගින් යටතේ කොළඹ රඳවා සිටිය දී විස දීමකින් මරණයට පත් වීය. මේ කාලය වන විට එදිරිල්ලේ රාළ ධර්මපාල රජූගේ අග්‍ර පූරෝහිතයා වී සිටියේ ය.

එකල උසස් නාමයක් වූ “වික ්‍රමසිංහ” නම් රදළ නාමය එදිරිල්ලේ රාළට පිළිගන්වා තිබිණි. ඇතැම් ප්‍රභූන් අද පවා භාවිත කරන ඒ නාමය එතැන් පටන් කරලියට ආ එකක් ලෙස සලකනූ නොබැරිය. එදිරිල්ලේ රාළ ගමන් කරන්නේ හූලං අශ්වයා පිටින් බව කියන කියමනක් ප්‍රචාරයට පත් වී තිබූණේ ඔහූ ක්ෂණයකින් අරගල පවතින තැනට එළඹෙන නිසා විය යූතු ය.

අසවේදුගේ යූද්ධ මධ්‍යස්ථානය වූයේ මැණික්කඩවර ය. ඔහූගේ සිතැඟි පරිදි එදිරිල්ලේ රාළ පරංගි සතුරන් (සිංහලයන්) නැසීමෙහි පසූබට නොවීය. මෙවන් මහා ව්‍යසනයක් සඳහා පරංගි පක්ෂයේ මෙතෙක් සිටි එදිරිල්ලේ රාළ තම පිළිවෙත වෙනස් කර ගැනීම ආශ්චර්යයක් බඳුය.

මෙය අසෝක රජතුමා කාලිංග යූද්ධයේදී දුටූ විනාශය බලා පිළිවෙත් වෙනස් කර ගැනීමක් සේ නොසිතිය හැකි වූවත්, එදා පැවති දේශපාලනයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සේ සැලකිය හැකිය. තම සගයා වූ සමරකෝන් රාළ තවමත් පරංගින්ට සේවය කරනූ දැක්මට ඔහූ කැමති නොවන්නට ඇත. ඔහූ ධර්මපාල රජතුමාට හිතවත්කම දැක්වීම තවත් හේතුවක් වන්නට ඇත.

පරංගින් වෙනූවෙන් සටන් බිමේ සිටි මේ බලවතා සිංහලයන්ගේ පැත්ත ගෙන පරංගි සංහාරය පටන් ගත්තේ මෙවිටය. කලින් සඳහන් කරනූ ලැබූ සමරකෝන් රාළ තවමත් උන්ගෙන් තරාතිරම් ලැබ වැජඹෙන්නේය. සමරකෝන් රාළ කලක පටන් ම එදිරිල්ලේ රාළ සමග ඇයි ඃ හොඳයි කම් පවත්වා නොතිබිණි. ගලගෙදර දී පරංගි සේනාව හා එදිරිල්ලේ සේනාව අතර බලවත් සටනක් ඇවිල ගියේය. එදිරිල්ලේ රාළ මෙහිදී බලවත් අනතුරකට ගොදුරු විය. සිදු වූ තුවාලය ඉවසාගෙන ඔහූ ගියේ උඩරට විමලධර්ම සූරිය රජතුමා බැහැ දැකීමටය.

විමලධර්ම රජතුමා මේ රණසූරයා මහ ඉහළින් පිළිගෙන සීතාවක රාජධානියේ පාලනය ඔහූට භාරදුන්නේය. එපමණක් නොව දෝන කැතිරිනාගේ ඥාති දුවණියකද එදිරිල්ලේ රාළට පාවා දෙන ලදී. මේ ජයග්‍රහණය වැඩිකල් පැවතුනේ නැත. මේ අතර ගෝවෙන් අමතර උදව් ලත් අසවේදු සිංහලයන්ට එරෙහිව නැවත යූද වැදුණේය. උඩූනූවර නම් මර්මස්ථානයක දී පරංගින්ට එරෙහිව කළ තීරණාත්මක යූද්ධයකදී යූද්ධයකදී එදිරිල්ලේ රාළට අත් වූයේ පරාජයකි.

එහිදී තුවාල ලැබූ එදිරිල්ලේ රාළ වැරවෑයමින් අඟුරුවාතොට ගෙදරක සිටි මැහැල්ලක ගේ පැල්පතට ඇදී ගියේය. බඩ සායෙන් පෙළෙමින් සිටි ඔහූ ඇගෙන් අහරක් ඉල්ලා ගෙන (තැම්බූ කොස්) ඉන් බඩසාය සිංහිඳුවාගෙන සිටින අතර නින්දට වැටූණේය. එදිරිල්ලේ රාළ එහි සැඟවී සිටින බව ඔත්තු මගින් දැන ගත් පරංගීහූ ඔහූ සොයා පැමිණ ජිවග්‍රහයෙන් අල්ලා ගෙන සිරකරුවකු ලෙස කොළඹට ගෙන එනූ ලැබීය.

නොයෙක් වධ පීඩා වලට මූහූණ දුන් එදිරිල්ලේ රාළ මෙලොව සිටින අවසාන දිනයේ හිරුරැස් ඔහූගේ එඩිතර මූහූණ මත පතිත වන්නට විය. 1596 ජූලි මස 14 වන දින අසවේදු අණින් කොළඹ මහ මංසලක දී එදිරිල්ලේ රාළ මරණයට පත් කරන ලදී. මරණයට මොහොතකට පෙර කියන්නට යමක් තිබේ දැයි වධකයා ඇසූ විට ඔහූ එඩිතරව පවසා ඇත්තේ පරංගීන්ට එරෙහිව තමා විසින් කළ කිසිවක් ගැන පශ්චාත්තාප නොවන බවයි. අසවේදුගේ අණ පරිදි එදිරිල්ලේ රාලගේ අත් දෙක මූලින්ම කපා දමන ලදී. කවන්ධය හතරට පලු කොට නගරයේ සතර වාහල්කඩ එල්ලන ලදී. කපා වෙන් කර ගත් හිස අටූළුගමට ගෙන ගොස් එහි කඩ වීදියේ උස් කණූවක ඇණ ගසා තබන ලදී.

දෙබිඩි පිළිවෙතක පිහිටා රටක් හැදිය නොහැකි බව මින් අප ඉගෙන ගත යූතු මහඟු පාඩමයි.

ලංකා ජාතික සටන වෙනුවෙන් පරංගි ආධිපත්‍යයට එරෙහිව එදිරිල්ලේ රාළ දිවි පිදීම (1595).(මෙම එළඹූණූ ජූලි මස 14 වනදාට දේශීය නිදහස වෙනූවෙන් සටන් කොට එදිරිල්ලේ රාළ දිවි පූදා වසර 422 ක් ගත වීම නිමිත්තෙනි.)

ලංකා ඉතිහාසය වරින් වර විදේශ ආධිපත්‍යයන්ට යටත් වූ බව මූලාශ්‍රගත තොරතුරුවලින් සනාථ වේ. 16 වන සියවසේ මූල භාගයේදී ද, එවැනි විජාතික බලවේගයකට මෙරට ගොදුරු වේ. ඔවූන් නමින් පෘතුගීසීන්ය. ලංකාවේ අභ්‍යන්තර ආරවූල්වලින් නිසි ප්‍රයෝජන ලබාගත් ඔවූන් මෙහි දේශපාලනයට පවා සම්බන්ධ වීමට සමත් වෙයි.

1505 දී අහම්බෙන් මෙරටට ගොඩබසින ඔවූන් 1551 සිදුවන ඪෂෂ වන බූවනෙක බාහූ රජූගේ මරණයෙන් පසූ රජවන ධර්මපාල රජූ තමන්ගේ අතකොලුවක් බවට පත්කර ගනිමින් මෙහි පාලනයට සෘජූවම හවූල් වේ. මොවූන්ගේ මර්දනකාරී මෙන්ම කෲරතර පාලනයේ උච්චතම අවස්ථාව වන්නේ ජෙරනිමෝද අසවේදුගේ පාලන සමයයි. එම පාලනයට විරුද්ධව අභීතව සටන් වැදී එදිරිල්ලේ රාළ නම් සෙන්පතියා මෙම ජූලි මස 14 වන දිනට දිවි පූදා වසර 422 ක් ගතවේ.

මෙම ලිපිය එම බිහිසූණූ මෙන්ම සංවේදී අවස්ථාව සදානූස්මරණය කිරීම වෙනූවෙනි. සීතාවක රාජධානියේ රාජසිංහ රජූගේ අභාවයත් සමගම පෘතුගීසී විරෝධී සටන් ව්‍යාපාරය අඩපණ වූ බවක් පෙනේ. මෙයින් වාසි ලැබීමට සිතූ පෘතුගීසී කපිතාන් ජනරාල්වරයා මූළු මහත් ලංකාවේම බලය තහවූරු කර ගැනීම සඳහා උඩරටට ප්‍රබල ආක්‍රමණයක් එල්ල කරයි. නමූත් උඩරට හමූදාව සූකෂම අයූරින් මෙහෙයවා 1594 වර්ෂයේ දන්තුරේදී විමලධර්ම සූරිය රජූ විසින් ඔවූන් අන්ත පරාජයකට පත් කරනූ ලබයි.

මෙම පරාජයත් සමගම පෘතුගීසීන්ට විවිධ කැරැළි රාශියකට මූහූණ පෑමට සිදුවේ. එවන් කැරළි මෙහෙය වූවන් අතර අකරගම අප්පූහාමි මෙන්ම එදිරිල්ලේ රාළද ප්‍රමූඛස්ථානයක් ගන්නේ එමගින් පෘතුගීසීන්ට සිදුකළ විනාශය මහත් වූ බැවිනි. එදිරිල්ලේ රාළ පෘතුගීසීන් අතර හැදී වැඩී ඔවූන්ගේ අයූක්තිය නොඉවසා නැගී සිටි ප්‍රබල සෙන්පතියෙකි.

මොහූ උපතින්ම කි්‍රිස්තු භක්තියෙක් විය. මොහූගේ පියා දොන් ජූවන් ධර්මපාල රජූගේ භාෂා පරිවර්තකයා වූ එදිරිල්ලේ ආරච්චිය. එදිරිල්ලේගේ බෞතීස්ම නාමය දොමිංගු කොරයා වූ අතර විවාහ වී සිටියේද පෘතුගීසී කාන්තාවක් සමගය. පෘතුගීසින් පිළිබඳව මනා පරිචයක් මොහූට කුඩා කළ සිටම තිබිණි. සටනේ දකෂයකු බැවින් තරුණ වියට එළඹෙත්ම පෘතුගීසි ලස්කිරිඤ්ඤ හමූදාවේ සෙන්පතිකම මෙන්ම සත් කෝරළයේ පාලන ධූරයද මොහූ විසින් ඉසීලීය.

මේ ආකාරයට පෘතුගීසීන්ට පකෂග්‍රාහීව ඔවූන් ආරකෂා කිරීමේ නිරත වූ එදිරිල්ලේ වැඩි කලක් නොගොස්ම ඔවූන්ට විරුද්ධව නැගී සිටියේය. පෘතුගීසි පාලන සමය පිළිබඳව තොරතුරු සටහන් කර තැබූ ක්වේරෝස් නම් පූජකවරයා එදිරිල්ලේගේ වෙනස් වීමට හේතුව ලෙස බලලෝභයත්, දුර්ජන ගතියත්, සිංහලයන් වෙත නිසඟයෙන්ම පිහිටි ද්‍රෝහීකමත් නිසා යැයි කියයි.

නමූත් මෙය පිළිගැනීමට නොහැකි හේතුව වන්නේ සියලු සිංහලයන්ට විරුද්ධව ඔහූ මේ චෝදනාව කරනූ ලැබීමෙනි. බල්දෙයස් නම් ඕලන්ද ජාතික ඉතිහාසඥයා මෙයට වෙනස් අදහසක් ඉදිරිපත් කරයි. එදිරිල්ලේ ඔවූන්ට විරුද්ධව නැගී ආයේ පෘතුගීසින් සිදුකළ අයූක්ති සහගත ක්‍රියා කලාපයන් හේතුවෙන් යැයි ඔහූ කියයි. එම අදහස පිළිගත හැකිය. මන්ද යත් මේ වන විට පෘතුගීසි කපිතාන් ජනරාල්වරයා ලෙස කටයූතු කළ අසවේදු ඉතා කෲරතර පාලකයකු වූ බැවිනි.

පෘතුගිසී හමූදා සත්කෝරළයේ කැරැල්ලක් මැඩලමින් සිටි අවස්ථාවේදී තමා බලාපොරොත්තු වූ අවස්ථාව එළැඹී බැවින් 1595 නොවැම්බර් මස 17 වන දින ධර්මපාල රජූට හා පෘතුගීසින්ට විරුද්ධව නැගී සිටියේය. ජාතියේ විමූක්ති දායකයා තමා බව කියා ගනිමින් 7000 ක පමණ හමූදාවකින් යූත් ඔහූ මෙතැන් පටන් තමන් ඉදිරිල්ලේ බණ්ඩාර නමින් හඳුන්වා දෙන ලදි. මෙම සටනට ඔහූට අමතරව සීමන් කුරේ රාළත් ඥාති සහෝදරයකු වූ විජයසේකර මූදලිත් එක්කර ගන්නා ලදි.

සීතාවක ඇතුළුව පස්දුන්, හේවාගම් සහ රයිගම් යන කෝරළ මෙම සටනේ ප්‍රධාන ස්ථාන විය. නමූත් වැඩි කල් යන්නට මත්තෙන් මූළු පහත රට පූරාම ලැව් ගින්නක් සේ කැරැල්ල ව්‍යාප්ත වී ගියේය. ක්වේරෝස් පවසන පරිදි පෘතුගීසීන්ට අවසානයේ ඉතිරි වූයේ කොළඹ හා ගාල්ල පමණි. දිනෙන් දින ව්‍යාප්තවී යන කැරැල්ල ගැන තොරතුරු ඇසූ අසවේදු ඊළඟට සිදුකළේ විවිධ ප්‍රදේශවල සිටි තම හමූදාවන් ධර්මපාල රජූ විසූ සීතාවකට කැඳවීමයි. සීතාවක, කැරැලිකරුවන්ගේ ප්‍රධාන ඉලක්ක වූ බැවින් වැඩිකල් නොගොස්ම ඉදිරිල්ලේ විසින් එය වටලනූ ලැබීය. අසවේදු මෙයින් පත්වූයේ ඉතාමත් අසීරු අවස්ථාවකටය.

ආහාර පාන, අවි ආයූධ ලබා ගැනීම ආදී සියලු කටයූතු ක්‍රමක්‍රමයෙන් බිඳ වැටිණි. අවසානයේ කොළඹ හා සීතාවක අතර සබඳතා ඇනහිටියේය. අසවේදු විසින් මේ අවස්ථාවේ කළයූතු හොඳම කාර්යය ලෙස දුටූවේ කොළඹට පලා යෑමයි. එහි යෑමට කෙටීම මාර්ගය කැලණි ගඟ ඔස්සේ වැටී තිබූණද, එහි එදිරිල්ලේගේ හමූදා කඳවූරු බැඳගෙන සිටියේය. එනිසා අවසානයේ කළු ගඟ ඔස්සේ රයිගම් කෝරළය හරහා කොළඹට යා යූතු බව ධර්මපාල රජූ යෝජනා කළේය.

ඒ බව දෑනගත් එදිරිල්ලේ රාළ එම මඟ අවූරා සිටියේය. දෙසෙනෙඟ පාදුක්ක අසල ගලගෙදරදී මූණ ගැසූණි. 15000 ක පමණ සමන්විත යූද හමූදාවක් හා අලි ඇතුන් කිහිප දෙනෙකුද, සමග එදිරිල්ලේ එම අවස්ථාවට මූහූණ දුන්නේය. එම සටනින් පෘතුගීසින් හේවායන් 134 ක් මැරී වැටූණහ. තවත් 118 කට තුවාල සිදුවිය. මෙම සටන් මධ්‍යයේ පෘතුගීසි හමූදාව හොරණ දක්වා පසූ බැස්සේය. අවසානයේ ඔවූන් මරණය බලාපොරොත්තුවෙන් පසූවිය.

එහෙත් පෘතුගිසී ගැති සමරකෝන්රාළ ආහාර හා ආධාර සේනා රැගෙන පැමිණි බැවින් පෘතුගීසින් සමූල Gාතනය කිරීමට තිබූ අවස්ථාව ඇහිරි ගියේය. සමරකෝන් රාළගේ හා එදිරිල්ලේ රාළගේ පවූල් අතර තිබූ ජන්මාන්තර වෛරය නිසා ඔවූන් විරසක වීම හේතුවෙන් පෘතුගීසින් ලංකාවෙන් අතුගා දෑමීමට තිබූ අවස්ථාව ඇහිරී ගියේය. එසේ නොවන්නට ඔවූන් ලක් ඉතිහාසයේ ලැබූ අපකීර්තිමත්ම පරාජය එය වනවාට නොඅනූමානය.

සමරකෝන් රාළගේ ආධාර මත පෘතුගීසිහූ සාර්ථක ලෙස කොළඹට පසූබැස ගියහ. ඉන්පසූ අසවේදු සිදු කළේ එදිරිල්ලේට විරුද්ධව යූද වැදීමයි. වැඩිකල් යෑමට මත්තෙන් අසවේදු හා සමරකෝන් රාළ විසින් කැලණි ගං මිටියාවත ප්‍රදේශ මෙන්ම එදිරිල්ලේ සතු වස්තුව ද ලබා ගැනීමට සමත් විය.

කඩු ඊ ප්‍රහාරවලින් රෝගාතුරව මහලු ස්ත්‍රියකගේ පැලකට වැදුණු හේ ඇය විසින් ධන ලෝභයෙන් පෘතුගීසින් වෙත පාවාදෙන ලදුව ඔවුන් කෙරෙන් දස වධ විඳ රට වෙනුවෙන් සිය ජීවිතය පුජා කළේය.

බස්නාහිර පළාතේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි දොම්පේ මැතිවරණ කොට්ඨාසයට අයත් දෙකටන නම් ග්‍රාමය ඉපැරණි ඉතිහාසයකට උරුම කම් කියන ග්‍රාමවරයකි.

කොළඹ සහ ගම්පහට දෙල්ගොඩ දෙසින් බෙදෙන මාර්ගයක් මල්වාන හරහා කොළඹට දිවෙන මාර්ගයක් පූගොඩ සහ කිරිඳිවැලට දිවෙන මාර්ගයක් පිහිටා තිබීම නිසා දෙකටන තුංමංහන්දියක් ලෙස ප්‍රකට වී ඇත.

බස්නාහිර පළාතේ ගම්දනව් ඉතා සීග්‍රලෙස නාගරිකරණයට නතුවන යුගයක තවමත් වී කරලින් බර වූ කුඹුරු යායවල්, නෙරළු උයන්, රබර් වතු මෙන්ම හරකාබාන ශේෂ වී පැවතීම අතීත ග්‍රාමීය ලක්ෂණ පිළිබිඹු කරන්නකි.

දෙකටන ගමෙන් ඒ සුන්දර වටාපිටාව අතරින් පතර දැක ගැනීමේ වාසනාව තවමත් ඉතුරු වී ඇත. දෙකටන යනුවෙන් ග්‍රාම නාමය ලැබී ඇති අන්දම සොයා බැලීමේදී නැගෙනහිරින් හද්ද‌ාගල හා උතුරින් දහම් කන්දෙන් ගලා බසින දියපාරවල් දෙක එකට එකතුවන ස්ථානය දෙකටන වූ බව පැරැන්නෝ පවසති. දෙකටන පිළිබඳව තවත් මතයක්ද ඇත. එනම් කෝට්ටේ රාජධානියත් සීතාවක රාජධානියත් අතර මැදි ගම්මානයක් නිසා කෝට්ටෙන් අයබදු එකතු කිරීමේදී සීතාවකට අයබදු දුන් බවත් සීතාවකින් අයබදු එකතු කරන විට කෝට්ටේට දුන් බවත් පැවසීම නිසා දෙකටම නැති ප්‍රදේශය දෙකටන වූ බවත් තවත් මතයකි.

මේ කුමන මතය සත්‍ය වූවත් දෙකටන යනු නිදහස් නිස්කලංක පරිසරයකට උරුමකම් කියන ජල පෝෂක ප්‍රදේශයකි. දෙකටන ගමේ ඓතිහාසික තොරතුරු සොයා යෑමේදී කෑරගල පද්මාවතී පිරිවෙන් විහාරස්ථානය ගැනද කතා නොකරම බැරිය. කෝට්ටේ යුගයේ රචිත හංස සංදේශයේ කෑරගල ගම පිළිබඳව සඳහන්ව ඇත්තේ මේ අයුරිනි.

සාරපලය අඹ දඹ රඹද වල්පි ට
මීර ජලය ඇළ දොළ කඳු පිටින් බ ට
නෑර ලොලය වඩවන දුටු දනන්හ ට
කෑරගලය වැජඹෙයි මේ ලෙසින් සි ට

වනපෙත්වල අඹ, ජම්බු, කෙසෙල් ආදි සරු ඵලදරන, ඇල දොළ කඳු පිටින් බසින්නා වූ මිහිරි පවිත්‍ර ජලය ඇති දුටු දුටු දනන්ගේ නෙත් සිත් ඇද ගන්නා කෑරගල නම් ගමවන්නේය. එද‌ා කෑරගල ගමේ තිබුන සුන්දරත්වය හංස කතුවරයා දුටුවේ මේ අයුරිනි.

ඓතිහාසික කෑරගල පද්මාවති පිරිවෙන් විහාරස්ථානය සහ ගම පිළිබඳව පුරාණය සොයා යෑමේදී හමු වූ නූතන කෑරගල පද්මාවති පිරිවෙන් විහාරාධිපති ශාස්ත්‍රපති රදාවානේ නන්දරතන නාහිමියන් කෑරගල පුරාණය ගැන අදහස් දැක්වූයේ මේ අයුරිනි.

කරගල තමයි කෑරගල වුණේ. අනුරාධපුරයේ වළගම්බා රජතුමාගේ කාලයේ දරුණු දුර්භික්ෂයක් පැවැතුණ අවදියක් තිබිලා තියෙනවා. ඒ දුර්භික්ෂයට කිව්වේ ‘බැමිණිටියා සාය’ කියලා තමයි මේ යුගයේ රහතන් වහන්සේ නමක් වඩින කොට දැකලා තිබෙනවා. අහසට දුම් රොදක් නගින ස්ථානයක්.

එවිට රහතන් වහන්සේ තේරුම් අරගෙන තිබෙනවා. මේ ස්ථානයේ මිනිස් වාස භූමියක් ඇති කියලා. මේ ස්ථානයේ වියපත් බමුණෙකුයි බැමිණියකුයි ඉඳලා තිබෙනවා. මේ ගල අසල විශාල කරගහක්ද තිබිලා තියෙනවා. මේ බමුණු යුවළ කරකොළ තම්බාගෙන කාලා තමයි ජීවත්වෙලා තියෙන්නේ.

දරුණු දුර්භික්ෂය නිසා දැඩි ආහාර හිඟයකට මිනිස්සු මේ කාලේ මුහුන දීලා තිබෙනවා. මා මුලින් සඳහන් කළ දුම සංඥාව දැක්ක රහතන් වහන්සේ. දහවල් දානයට සුදුසු ස්ථානයක් වශයෙන් සිතා මේ දුගී පැළට පිණ්ඩපාතේ වැඩම කරලා තිබෙනවා. රහතන් වහන්සේ කෙනෙකුගේ දැකිමත් විශාල පිනක් බව වටහාගත් මේ බමුණු යුවළ සුදුසු ආසනයක් උන්වහන්සේට වැඩ ඉන්න පිළියෙල කරදීලා තිබෙනවා. ඊට පස්සෙ තමන් කෑමට ගන්නා කරගහ ළගට ගිහිල්ලා තියෙනවා කරකොළ ටිකක් පිළියෙල කරලා උන්වහන්සේට වළඳන්න පූජා කරන්න. කරගහ ළඟට ගියාම කරකොළ ගහේ සියල්ල පණුවෝ කාලා. දැන් රහතන්වහන්සේට පූජා කරන්න දෙයක් ඇත්තේ නැහැ.

මේ බමුණු කාන්තාව තීරණය කරලා තියෙනවා තමන්ගේ කකුලෙන් මස් කෑල්ලක් කපලා ඒක උයලා රහතන්වහන්සේට ද‌ානයට දෙන්න ඕන කියලා. බමුණත් ඒ අයුරින්ම තමන්ගේ කකුලෙන් මස් කෑල්ලක් කපා උයලා රහතන් වහන්සේට පූජා කරන්න කියලා හිතලා තිබෙනවා. බමුණු කත පිහියක් අරගෙන කකුලෙන් මස් කෑල්ලක් කපන්න සූදානම් වන විට බමුණා පැමිණ පිහිය උදුරාගෙන තමන්ගේ ශරීරයෙන් මස් කෑල්ලක් කැපීමට සූද‌ානම් වෙනවා. දැන් මේ දෙන්නගේ වාදය. ඒ අතරේ දොරකඩ ළගට පැමිණි මහලු පුද්ගලයෙක් තමන්ගේ අතේ තිබුණ ඇල්හාල් ඇතුළු ඉවුම් පිහුම් වලට අවශ්‍ය අඩුම කුඩුම ටික බමුණු යුවළට දීලා අතුරුදන් වෙලා තියෙනවා.

ලැබුණ කළමණාවලින් මහාරහතන් වහන්සේට ප්‍රණීත අයුරින් දානය පිළියෙල කරලා පූජා කරන්න මේ බමුණු යුවළට හැකිවෙලා තියෙනවා. රහතන් වහන්සේට ද‌ානය දීමෙන් පසු මේ බමුණු යුවළත් ඉතිරි ආහාර පාන අනුභව කරලා අහළ පහළ දුර්භික්ෂය නිසා බඩගින්නෙන් හිටපු අයටත් කන්න බොන්න දීලා තිබෙනවා. නමුත් මේ කෑම වල කිසිඳු අඩුවීමක් වෙන්නේ නැතිලු

පසුව අහල පහළ ගම්වල ගම්වැසියන්ටත් කෑම දෙන්න පටන් අරගෙන තියෙනවා. ඊට පස්සේ මෙතැන දන්සලක් පරිද්දෙන් අවට වැසියෝ ඇවිත් මේ ස්ථානයෙන් කෑම කාලා තිබෙනවා. මේ සිදුවීමෙන් පසුව ඒ දරුණු ‘බැමිණිටියා සාය’’ නම් දුර්භික්ෂය නැතිවෙලා ගිහින් තිබෙනවාලු මේ කතා පුවත පාලි රසවාහිනියේ. ‘මත්ථුල පබ්බත’ කථා පුවත හා බැඳෙනවා.

දඹදෙණි යුගයේ 3 වැනි විජයබා රජ දවසේ මේ ස්ථානයේ ටැම්පිට විහාරයක් හදලා වත්තල නාගසේන දම්මානන්ද කියන හාමුදුරුවන්ට පූජා කරලා තිබෙනවා. ඒහා සම්බන්ධ සෙල් ලිපිය හා සන්නස පුරා විද්‍යාඥයින් විසින් තහවුරු කරගෙන තිබෙනවා. මේ විහාර ස්ථානයේ අනාගත ශාසනික පැවැත්ම වෙනුවෙන් ගම්වර ලෙස නින්දගම් පූජා කළ බව විහාර භූමියේ පිහිටුවා ඇති සෙල් ලිපියෙන් පැහැදිලි වෙනවා.

කෝට්ටේ යුගයේදී වීර අලකේශ්වරයන්ගේ නැගණිය වූ පද්මාවතී දේවියට වැදපුද‌ාගැනීම සඳහා සයවැනි පැරකුම්බා රජතුමා මේ ස්ථානය වැඩි දියුණු කළා. පද්මාවති දේවියගේ නමින් පද්මාවතී පිරිවෙන ආරම්භකොට වනවාසී නිකායේ සඟරජුවශයෙන් වැඩසිටි වනරතන මාහිමිපාණන් වහන්සේට මේ ස්ථානය පූජා කරලා තිබෙනවා. දෙස් විදෙස් ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා මේ ස්ථානයේ ඉගෙනුම් කළ බවට තොරතුරු තිබෙනවා. තායිලන්තය කාම්බෝජය, බුරුමය ආදී රටවල හිමිවරු මේ පද්මාවති පිරිවෙනින් අධ්‍යාපනය ලබා තියෙනවා.

කැළණි ගඟමැද කල්‍යාණි උදකුක්ඛේප සීමා මාලකයේ තායිලන්ත හිමිවරු උපසම්පද‌ා වූ අතර උපසම්පද‌ාව තායිලන්තයට රැගෙන ගිහින් තිබෙනවා. නුවර යුගයේ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමාගේ කාලයේ නැවත වැලිවිට අසරණ සරණ සරණංකර සංඝරාජ මාහිමියන් සියම් දේශය හෙවත් තායිලන්තයට වැඩම කොට උපාලි හාමුදුරුවන්ගේ ප්‍රමුඛත්වයෙන් නැවත ශ්‍රී ලංකාවට උපසම්පද‌ාව සියම් දේශයෙන් රැගෙන ඇවිත් තිබෙනවා. මල්වතු අස්ගිරි උභය පාර්ශවීය උපසම්පදාව කෑරගලින් සියම් දේශයට රැගෙන ගිය උපසම්පද‌ාව නැවත රැගෙන ඒමකි.

හංස සංදේශයේ අපවිහාරවර්ණනාවේ එක කවියක් මෙසේය

පැසෙයි නිබඳ සුවද‌ැල් කෙත්වත් අවට
ඇසෙයි ළමා වසු පැටියන් හඬ දුර ට
දිසෙයි වෙහෙර එහි සුර විමනක් ලෙස ට
රසෙයි අමා රසමය ඒ පියසදු ට

මේ ගම අවට සුවඳහැල් පැසෙයි ළමා වසු පැටියන්ගේ හඬ දුරට ඇසෙයි. එහි දිව්‍ය මන්දිරයක් වැනි විහාරස්ථානයක් වෙයි. ඒ ප්‍රදේශය දකින විට අමෘත්‍ය බඳු රසයක් මනසට දැනෙයි. එද‌ා හංස කවියා දුටු චමත්කාර ජනක ඒ සුන්දර පරිසරය ඒ අයුරින් තිබෙන බව අදත් ගමේ සැරිසරණ ඕනෑම කෙනෙකුට දැකගැනීමට හැකිබව උන්වහන්සේ අවසන් වශයෙන් ප්‍රකාශ කළෝය.

දෙකටන ගමේ පුරාණය සොයා යෑමේදී හමු වූ විශ්‍රාමලත් විදුහල්පති ආර්.එ්. කරුණාද‌ාස මහතා සිය මතකය අවදි කළේ මෙසේය.

දෙකටන කෘෂිකාර්මික ජීවන රටාවට හුරුවුණ ජනතාවක් වාසය කළ ප්‍රදේශයක් තමයි. මඩ ගොවිතැන වගේම ගොඩ ගොවිතැනද ඉතාම හොදින් අපේ ගමේ තිබුණා. යලමහ දෙක වගා කරන හොද ගොවි රාළලා අපේ ගමේ හිටියා ඒ වගේම හොඳ අස්වැන්නක් ඒ කුඹුරුවලින් වගේම හේන් ගොවිතැන් වන එළවළු, අලබතල වර්ග වලින් ඒ කාලේ ලබාගත්තා. කැත්ත උදැල්ල හොඳට හුරු පිරිසක් තමයි ඒකාලේ ගමේ ජීවත් වුණේ.

ඒ කාලේ ගමේ ඉස්කෝල දෙකක් තිබුණා. ගැහැනු පිරිමි වශයෙන් වෙන් කරලා තමයි තිබුණේ මේ ඉස්කෝල දෙකම පාලනය කළේ පරම විඥානාර්ත බෞද්ධ සංගමයෙන් තමයි. ඒ කාර්යාලය තිබුණේ දෙමටගොඩ ප්‍රදේශයේයි.

පස්සේ මේ විදුහල්දෙකම ආණ්ඩුවට පවරා ගත්තා. ඒ කාලේ පාසල් නිළ ඇඳුම කියලා විශේෂ ඇඳුමක් තිබුණේ නැහැ. තමන් කැමැති පාටකින් ඇඳුම් ඇඳගෙන එන්න පුළුවන්. ගමේ ළමයින් හැටියට අපේ පාසල් කාලය අරගත්තොත් අපි පයින්ම තමයි පාසලට යන්නේ. පාසලේ ඉදලා නැවත ගෙදරට එන්නෙත් පයින්මයි. ඒ එන අතරේ අහළ පහළ වතුවලට රිංගලා අඹ පේර ආදි පලතුරු වර්ග කඩාගෙන කෑවට ඒ ගෙවල්වල ඉන්න වැඩිහිටියෝ අපිට මුකුත් කියන්නේ නැහැ. ‘කොල්ලන්ගේ කොලුකමට ඔහෝම තමයි’ කියනවා මිස දොස් කියන්නේ නැහැ.

ඇතැම් ගෙවල්වල තිබෙන පලතුරු ජාති අපිට කන්නත් දෙනවා. ඒ කාලේ හරිම සරල ජීවිත තමයි මිනිස්සු ගත කළේ. එකිනෙකා පරයා යෑමේ සිතුවිල්ලක් තිබුණේ නැහැ. සෑම ගෙදරක්ම පොල් අතු සෙවිළි කළ ගෙවල් තමයි තිබුණේ. පාසලෙන් වගේම ගමේ පන්සලේ ලොකු හාමුදුරුවන්ගෙන්ද පාලි සංස්කෘත දැනුම ඒ කාලේ ලබාගත්තා. ගමේ පන්සලේ හාමුදුරුවන්ට. ගමේ වෙද මහත්තයාට, ගමේ ඉස්කෝලේ මුල් ගුරුතුමා ඇතුළු ගුරුවරුන්ට පුදුම ගෞරවයක් බියක් ඒ කාලේ දරුවන් තුළ තිබුණා. වේවැලෙන් හොඳට තරවටුකරනවා නමුත් කිසිම දවසක ඉස්කෝලේ මුල්ගුරුතුමාට ළමයින්ගෙ ගෙවල් වලින් මගේ දරුවට ගැහුවේ ඇයිද කියලා අහන්නේ නැහැ.

වැඩිහිටියෝ හොඳටම දන්නවා ගුරුවරයා දඬුවම් කරන්න ඇත්තේ​ තම දරුවගේ වැරැද්දකට බව. ගමේ වැඩිහිටියන්ට පුදුම ගෞරවයක් ඒ යුගයේ දරුවන්ගෙන් ලැබුණා. හොඳ විනය ගරුක සමාජ රටාවක් ඒ කාලේ ගමේ තිබුණා.
ඉස්සර කෝට්ටේ රාජධානියට යන්න අපේ ගමෙන් කැලෑ පාරක් තිබිලා තියෙනවා. මිනිස්සු ගමන් ගියේ පයින්ම තමයි. එහෙම පයින් යන කොට හීල්බත්ගල කියලා ගලක් තිබිලා තියෙනවා. කෝට්ටේට යන්න එන පිරිස් උදේ බත්මුල ලිහාගෙන කෑම කාපු තැන තමයි ‘හිල් බත්ගල’ කියලා කියන්නේ එතැන හොඳ පිරිසිදු ජල පහරකුත් තිබෙනවා. මේ ගල උඩ ඉඳගෙන කාලා, හොද පිරිසිදු වතුර ටිකක් බීලා, ගිමන් නිවාගෙන නැවත කෝට්ටේට යන ගමන ආරම්භ කරලා තිබෙනවා. මේ ස්ථානයත් අපේ ගමේ තිබෙන ඓතිහාසික ස්ථානයක් තමයි
වර්තමානයේ මූකළාන කියලා කියන්නේ ඉස්සර කැලෑ බඳ ප්‍රදේශයක් තමයි. ඒ මුකළානේ අම්බලමක් තිබිලා තියෙනවා. අද ඒහරියට කියන්නේ ‘කෑරගල මාවත’ කියලා තමයි ඒ ස්ථානයෙන් ගිමන් නිවාගෙන කෝට්ටේ රාජධානියට මෙන්ම සීතාවක රාජධානියට මිනිස්සු පයින් ගිහින් තිබෙනවා. ඊළගට පහුරුඔය කියලා කැළණි ගඟට සම්බන්ධවන අතුගංගාවක් දෙකටන ගම හරහා ගලාබහිනවා. ඒ ගඟට පවුරු ඔය කියන්නේ මිනිස්සු පහුරු හද‌ාගෙන තොටළඟ දක්වා දර වෙළෙඳ‌ාමේ යන්නේ මෙහෙන් තමයි. ඒ කාලේ දෙකටන ගමේ කරත්ත කරුවෝ හරියට හිටියා. කරත්ත කරුවන්ගේ නායකයා වගේ හිටියේ පීටර් අයියා කියලා ගම්වැසියෙක් තමයි.

මල්වානේ ඉස්සර හරියට ගඩොල් පෝරණු තිබුණා. ඒ ගඩොල් පෝරණු වලට අවශ්‍ය දර සැපයීම් කළේ දෙකටනින් තමයි කරත්තවල දර පටවාගෙන යනවා. මල්වානේ රඹුටන් වලට ප්‍රසිද්දවුණේ ​ගොඩක් පස්සේ

හැබැයි පෘතුගිසි කාලේ ඉදලා මල්වානේ රඹුටන් තිබුණු බව කියනවා. මල්වානේ රජ්ජුරුවෝ  කාලයේ රඹුටන් මල්වානට ආ බව මම අහලා තියෙනවා.

ඉස්සර දෙකටන වී ගොවිතැන හැරුණාම පොල්වගාව සරුවට තිබුණා. ඊට අමතරව රබර් වගාවක් තිබුණා. අද දෙකටන විලේජ් කියන හෝටලය තිබෙන මණ්ඩියේ තනිකරම රබර් වගාවක් තමයි තිබුණේ.

ඒ කාලේ බර කරත්ත වලින් පොල් අතු ඇද්ද‌ා බරබාගේ තමයි බොහෝ දුරට ගමේ එදිනෙද‌ා වැඩවලට භාවිත කළේ. පොල් අදින්නේ බර බාගෙන් තමයි. පොළට බඩු අදින්න ගොයම් කපා පාගාන කාලේට බර බාගෙන තමයි වී ටික ඇදගත්තේ.

ඊළගට ලෙඩක් දුකක් හැදුණාම පැදුරක් ද‌ාලා බරබාගේ දාගෙන තමයි ලෙඩාව රෝහලට අරන් යන්නේ අද වගේ නෙවෙයි ඒ කාලේත් අපේ රෝහල පිහිටලා තිබුණේ   වතුපිටිවල තමයි. වතුපිටි වලට බර බාගෙන් රෝගියා ගෙනියන වෙලාවට බොහෝ දුරට මඟදීම රෝගියා මිය යනවා.

ඒ කාලේ බක්කි කරත්තය පාවිච්චි කළේ විවාහ මංගලෝත්සවවලට තමයි. හොඳට සරසලා මනාලිය බක්කි කරත්තෙන් තමයි කැන්දගෙන එන්නේ. ඒ කාලේ බක්කි කරත්තයට පුදුම ඉල්ලුමක් තිබුණා. ඒ කාලේ සෑම ප්‍රභූගෙදරකට පාහේ බක්කි කරත්තයක් තිබුණා.

තවත් සමහර ගෙවල්වල ගමන් කරත්තේ කියලා කරත්තයක්ද තිබුණා දොළොස් දෙනකුට පමණ ගමන් කිරීමට හැකි අයුරින් මේ කරත්තේ හදලා තිබුණා. මේ කරත්තෙට ගොන්නු දෙන්නෙක් බඳිනවා. මිනිස්සු ප්‍රවාහනය කරන්න තමයි මේ කරත්තේ හදලා තිබුණේ. ඒක හොඳට පින්තාරු කරලා ලස්සනට හදලා තිබුණා. දෙකටන ගමේ හිටපු ප්‍රභූවරුන් ගැන කතා කරද්දී නොතාරිස් රාළහාමි ඩී.සී.පී අබේ ගුණවර්ධන දෙකටන නාමළුවේ විසූ හදිසි මරණ පරීක්ෂක ඇල්බට් ගුණරත්න හෙවත් නාමළුවේ රාළහාමි ගමේම හිටපු සත් ගුණවත් පුරුෂයෙක් තමයි. ගමේ ලොකු කුඩා සියලු දෙනාටම උදව් උපකාර කරමින් එතුමා ජීවත් වුණා. එතුමා වර්තමාන බස්නාහිර පළාත සභා මන්ත්‍රී උපාලි ගුණරත්න මහතාගේ පියායි.

ඊළගට නාරම්පොළ කොච්චිහේනේ විලියම් අප්පුහාමි ගැනත් සඳහන් කළ යුතුයි.

නාමළුවේ රාළහාමීට ඒ කාලේ කේම්බ්‍රිජ් කාර් එකක් තිබුණා. පාරෙදි දැක්කොත් ඕන කෙනෙක්ව වාහනේ දාගෙන යන සිරිතක් තිබුණා. ඉස්සර ඒ හරියේ ලොකු නාගසක් තිබුණා. ඒ නාගහයට මිනිස්සු පහන් පත්තු කරනවා. ඉතින් ඒ ස්ථානයට ‘නාමළුව’ කියලා නම වැටුණා. නාමළුවේ රාළහාමි කියලා උපාලි ගුණරත්න මහත්තයාගේ පියාව ගමේ මිනිස්සු හඳුන්වන්න ගත්තා.

දෙකටන පද්මාවති මහා විදුහලට ඉඩම දුන්නේ ඩි.සී.පී අබේගුණවර්ධන රාළහාමී විසින්. 1940 ගණන්වල එස්.ඩබ්.ආර්.ඩී, බණ්ඩාරණායක ශ්‍රීමතාණන් තමයි ඒක විවෘතකළේ. නොතාරිස් රාළහාමී ගමේ ගම්සභාපති කමත් දැරුවා.

ඉස්සර අපේ මැතිවරණ කොට්ඨාසය වුණේ වේයන්ගොඩයි. පස්සේ අත්තනගල්ල වුණා. ඊටත් පස්සේ දොම්පේ වුණා. එස්.ඩබ්.ආර්.ඩී බණ්ඩාර නායක මහත්තයා සිරිමාවෝ බණ්ඩාරණායක මැතිනිය විවාහ කරගෙන මුලින්ම් හොරගොල්ලට යන ගමන් එතුමාගේ ඡන්ද කොට්ඨාසය මැදින් තමයි ගියේ.

මට මතකයි අපි පුංචි කොල්ලෝ දෙකටන නාමළුවේදී බණ්ඩාරණායක යුවළ පිළිගැනීමක් තිබුණා. එද‌ා හැමෝටම රස කැවිලි සමග තේ පැන් සංග්‍රහයක් දෙකටන හන්දියේ දුන්නා. ඒ විදිහටම දොම්පෙන් පිළිගැනීමක් තිබුණා.

ඒ කාලේ මිනිස්සු අතර පුදුම සහජීවනයක් බැදීමක් තිබුණා. දෙකටන ඉස්කෝලේ ඉස්සරහා සෑම වසරකම ගම් මඩුවක් නටනවා. සිංහල අලුත් අවුරුද්දත් හොඳට සමරනවා. අවුරුද්දට හොඳ කතුරු ඔංචිල්ලා බැඳලා ඔංචිලා වාරන් කියමින් පඳිනවා මට මතකයි. ඒ දවස්වල ගමේ කුඹුරු කළේ කයියට තමයි. ඒ තුළින් ගමේ සාමුහිකබව රැකුණා
දෙකටන ප්‍රසිද්ධ වෙන්න තවත් හේතුවක් තමයි දෙකටන නීලකාදී තෛලය. එම තෛලය හැදූ වෙද මහත්තයා මල්වානේ උපන් කෙනෙක් දොන් පාවුළු ආරච්චි පවුල්වල කෙනෙක්. ඒ කාලේ පට්ටිවිල වෙද මහත්තයා වගේම මාවැල්ලේ වෙදහත්තයත් ප්‍රසිද්ධ වෙද මහත්වරු දෙන්නෙක් මේ දෙදෙනාගෙන්ම වෛද්‍ය ශාස්ත්‍රය හදරලා තමයි. ඩි.එස්.සිල්වා හෙවත් දෙකටන නීලකාදී තෛලය හැදූ වෙදමහත්තයා වෙදකම් කරන්න පටන් ගත්තේ. පුදුම ඉල්ලුමක් ඒ කාලේ දෙකටන නීලකාදී තෛලයට තිබුණා.

අතීතයේ ඉතාමත් සුන්දර ප්‍රදේශයක් මෙන්ම සාමකාමී සහජීවනයෙන් පිරි ජීවිත ගතකළ පිරිසක් මේ ගමේ විසූ බව අවසන් වශයෙන් කීමට හැකි බව විශ්‍රාමලත් විදුහල්පති කරුණාද‌ාස මහතා මට පැවසීය.

දෙකටන ගමේ පදිංචි ඩී.එම්. විලිසොන් අප්පු මහතා ආයුර්වේද ඖෂධ සංයෝජකවරයකු ලෙස සේවයකොට දැන් විශ්‍රාම සුවයෙන් පසුවන අයෙකි. දෙකටන ගම ගැන සිය මතකය අවදි කළේ මෙසේය.

දෙකටන ගමේ මුල් පදිංචිකරුවන් වුණේ පඬුවාවල හා කළු පතිරගේ වාසගම තියෙන අය තමයි. මොවුන් මාතලේ ප්‍රදේශයේ ඉඳලා ඇවිත් තමයි දෙකටන පදිංචි වෙලා තියෙන්නේ.

ඉස්සර ඉදලා බුලත්වලට දෙකටන ප්‍රසිද්ධයි. අඟහරුවාද, විශේෂයෙන් බුලත් අරගෙන යන්නම වෙළෙන්දෝ දෙකටන පොලට එනවා. පාන්දර 4.00 ඉඳලා දහවල් 12 දක්වා පොල තියෙනවා. උදේ 8.00 වෙන කොට බුලත් වෙළෙඳ‌ාම ඉවර වෙනවා.

ගමට තියෙන එකම කන්ද තමයි ගැට කන්ද කියලා තියන්නේ  මීට වසර 50 කට පෙර දෙකටන තිබු ගෙවල්වල නම් කිව්වොත් ජලං ගෙදර, ජිලං ගෙදර, මහගෙදර, හේනේ ගෙදර, මල්වඩුගෙදර. මේ ගෙවල් ඉතාම විශාල ගෙවල්. පොල් අතු දාහක් විතර බැදෙන, පොල් අතු ගෙවල් තමයි. මාවී වෙළ හා මුත්තැස්වෙළ නමින් වෙල්යායවල් දෙකක් තිබුණා මාවී වෙළේ මාස 6 මාවී තමයි වැපුරුවේ.

මුත්තැස්වෙළේ මාස 4 ක බාල වීවර්ගයක්ද තමයි වැපුරුවේ. ඒ කාලේ වී හාල් බවට පත්වෙලා ගෙදර මුළුතැන්ගෙයි ළිපේ බත් ඉදෙන විට දැනෙන සුවඳ පුදුම සුවදක්. ඒ වගේම මාළු වෑංජන නැතුව නිකම් ඒ බත් කන්න පුළුවන් ඒ තරමට රසයි. කෘෂි රසායනික ද්‍රව්‍ය වලින් තොර ගෙරිකටු කියන පොහොර තමයි කුඹුරු වලට ඵලද‌ාව වැඩිවෙන්න ඉහින්නේ මුත්තැස් දෙසැම්බර්වලදි වපුරනවා

අප්‍රියෙල් මැයි අතරෙදි කපනවා. ඒ කාලේ සෑම ගෙදරකම පාහේ ඔරු තිබුණා පැළ වී පොගන්න ඔරුවේ තමයි ද‌ාලා තියන්නේ. ගොවිතැන් කරන ගොවියෝ වශයෙන් ගමේ සියලු දෙනාම සමගියෙන් සාමද‌ානයෙන් ඒ කාලේ ජීවත් වුණා.

තරාලේ කියලා කතෝලික බැතිමතුන් ඉන්න ගමක් තියෙනවා. ඒ ගමෙන් අවුරුදු කාලේට ඌරුමස් අරගෙන ඇවිත් ගමේ කවුරුත් බෙද‌ා හද‌ාගෙන කන සිරිතක් තිබුණා. මහගෙදර කියලා ගමේ ගෙදරක් තිබුණ ඒ ගෙදර හිටියේ පී.කේ. තෝමස් පෙරේරා කියලා දොස්තර කෙනෙක් දොස්තර කෙනෙක් නොවුණට ​‘දොස්තර මහත්තයා’ දොස්තර මහත්තයා කියලා තමයි කිව්වේ. එයාගේ හොඳ මිතුරෙක් හිටියා ඔහුගේ නම තේක්ක වත්තේ පොඩිරාළහාමී.

මාපිටිගම තමයි ජීවත්වුණේ ඔහුගේ ඇතා තමයි කැළණිය පන්සලේ දුරුතු පෙරහැරේ ධාතු කරඬුව වැඩමවන්නේ ‘තේක්ක වත්තේ ඇතා’ කියලා තමයි කියන්නේ.

තේක්කවත්තේ පොඩි රාළහාමියි තෝමස් පෙරේරා (දොස්තර) දෙන්නා හොදටම රා බීලා අර ඇතාගේ දළ දෙ​ෙක් එල්ලිලා යනවා ඇතා සද්ද නැතුව ඉන්නවා. අවුරුද්දට හිස තෙල් ගෑවයින් පස්සේ කෝලම් මඩු පෙන්වනවා. පොලිස් කෝළම, විද‌ානේ කෝලම, ස්වර්ණ තිලකා කථාව, අජාසත්ත පුවත වගේ ඒවා පෙන්වනවා.

ඒ කාලේ ගමේ හිටියා සරම් ආතා කියලා කෙනෙක්. වී අමුණක් විතර තනියම තමයි කොටන්නේ. ඒ දවස්වල ගමේ ජනප්‍රියම කෑම තමයි පොළොස් මැල්ලුමයි වෙල් මාළුයි. හරිම රසයි. ජනවාරි පෙබරවාරි මාසවල රෑ තිස්සේ කමත්වල සීපද කියමින් ගොයම් කපා පා ගනවා. ලැන්තෑරුම් එළිය සමග හඳ එළිය අඳුර පලවා හරිනවා. හොඳ පැලක් හත් අට දෙනෙකුට ඉන්න පුළුවන් විදිහට කමතේ හදනවා. මතක් වෙනකොට හරිම රසවත් ඒ කාලේ

ඒ කාලේ ඕන වත්තකට පැනලා අඹගෙඩියක් දෙකක් කඩාගෙන කෑවට කවුරුවත් මුකුත් කියන්නේ නැහැ. මම පසුගිය දවසක පත්තරේ දැක්කා අනුරාධපුරේ කාන්තාවක් පිට වත්තකින් අඹගෙඩි හතරක් පහක් කඩලා උසාවි ගෙනගිහිල්ලා තියෙන කතාවක්. අද රට හරි පුදුමයි.!

ඉස්සර අපේ කාලේ සමග සංසන්දනය කරාම කොයි තරම් සුන්දර මිනිස්සුද ඒකාලේ ගම්වල ජීවත් වුණේ.

ලංකාවේ මුලින්ම ගම්සභා මැතිවරණයකට ඡන්දය ඉල්ලු කාන්තාව හිටියේ අපේ අසල්වැසි කළුකොඳයාව ගමේ තමයි ඇයගේ නම් සේනාධීර අප්පුහාමීලාගේ සීලවති සේනාධීර මහත්මියයි. ඇයගේ ස්වාමි පුරුෂයාත් රොබියෙල් අප්පුහාමි (රැවුල් රාලහාමි) කියලා එ්යා ගම්සභාපතිවරයා වශයෙන් කටයුතු කළා.

කළුකොඳයාව ගැන මතක් කරද්දී පැවිදි පඬිරුවනක් වූ කළුකොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නායක හාමුදුරුවෝ මේ පළාතට ගෞරවයක් ගෙනදුන් නායක හාමුදුරුවෝ නමක්. ඒ වගේම් හිටපු හමුද‌ාපති හැමිල්ටන් වනසිංහ මහතාද කළුකොඳයාවේ ඉපදුණ රණවිරුවෙක් වශයෙන් මතක් කරන්න පුළුවන් චරිත යැයි විලිසොන් අප්පු මහතා ප්‍රකාශ කළේය.

 

පැපිලියානේ සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් රජමහා විහාරස්‌ථානය ආරම්භ කොට වසර හයසියයක්‌ සම්පූර්ණ වීම හා කලින් පරිවේණාධිපතිව වැඩ විසූ ආචාර්ය මැදගොඩ සුමනතිස්‌ස නාහිමියන්ගේ 5 වැනි ගුණානුස්‌මරණය නිමිති කොටගෙන පින්කම් මාලාවක්‌ පැවැත්වෙන මෙම ඓතිහාසක අවස්‌ථාවේ විහාරස්‌ථානයේ ආරම්භය, විකාශනය හා මෙම දීර්ඝ කාල පරිච්ඡේදය තුළ සිදු වූ සේවය පිළිබඳ කෙටි සමාලෝචනයක්‌ කිරීම උචිත යෑයි සිතමි.

අවසන් වරට ත්‍රිසිංහලය එක්‌සේසත් කළ සවැනි පරාක්‍රමබාහු මහරජතුමා විසින් තමා කුඩා කල පැවැති සතුරු උවදුරුවලින් තමා බේරාගෙන අප්‍රසිද්ධව හදාවඩා රාජ්‍යය ලබාගැනීමට සැලැස්‌වූ සිය ආදරණීය මවු බිසවට පින් පිණිස එතුමියගේ නමින් සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙන් රාජමහා විහාරය කරවන ලදී. එතුමන්ගේ රාජ්‍යෙdaදය වර්ෂය ලෙස ක්‍රි.ව. 1410, 1412, 1415 මූලාශ්‍රයන් තුනක සඳහන් වේ. එතුමා රාජ්‍යයට පැමිණ වසර දෙකක්‌ ඇතුළත මෙම විහාරස්‌ථානය ගොඩනැඟූ බව මෙම ස්‌ථානයේ පිහිටුවා ඇති. අදත් කොටස්‌ වශයෙන් දක්‌නට ලැබෙන ශිලා ලේඛනයෙන් තහවුරු වේ.

“ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂයෙන් එක්‌දහස්‌ නවසිය අට පනස්‌ අවුරුද්දක්‌ පිරුණු සඳ…. ස්‌වර්ගස්‌ථ වූ මවු බිසවුන් වහන්සේට පිං පිණිස අභිනව විහාරයක්‌ කරවන ලෙසට රාණිවාසල කාරියෙහි නියුක්‌ත සිකුරා මුදල් පොතුන්ට වදාළ මෙහෙවරින් පස්‌විසිදහසක්‌ ධන වියදම්කොට පාණබුණුබද පැපිලියානෙහි ප්‍රාකාර, ගොපුර, ප්‍රතිමාගෘහ, මණ්‌ඩප බෝධි චෛත්‍ය සඞඝාවාස දෙවාලය පුස්‌තකාලය පුෂ්පාරාමාදීන් යුක්‌තකොට සමෘද්ධ කැරවූ විහාරය විරස්‌ථායීව වර්ධන වන පිණිස පිදූයෙන්….” යන ශිලාලේඛන පාඨයෙන් අපට මෙම විහාරස්‌ථානයේ මුල් ස්‌වරූපය ගැන පැහැදිලි අවබෝධයක්‌ ලබාගත හැකිය. මෙම අංග සම්පූර්ණ විහාරස්‌ථානයේ නඩත්තුවට සහ විහාරස්‌ථානයෙන් ඉටු කළ යුතු ලෙස ශිලාලේඛනයෙහි නිර්දේශිත කාර්යයන් සඳහා අවශ්‍ය වියදම් ලබාගැනීමට ගොඩමඩ ඉඩම් විශාල ප්‍රමාණයක්‌ ද විහාරස්‌ථානයට පූජා කර ඇත. මේ සියල්ල සම්පූර්ණ කර “මෙම විහාරයට නායකව පැමිණි ගලතුරුමුළ මේධඞකර මහතෙර සාමීන්ගේ ශිෂ්‍ය නිශ්‍රයෙන් මුක්‌ත මංගල සාමීන්ට සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙන් තෙර අස්‌වා….” යන්නෙන් පසු කාලයේදී ලංකාවේ සංඝරාජ පදවියට පත්වූ මංගල මහා සාමීන්ට පූජා කළ බව පෙනේ.

මංගල සංඝරාජ හිමියන්ගේ නායකත්වය යටතේ ආගමික සිද්ධස්‌ථානයක්‌ වශයෙන් පමණක්‌ නොව ත්‍රිපිටක පොත් පිටපත් කරවා මුළු රටටම බෙදා හරින අධ්‍යාපන ආයතනයක්‌ වශයෙන්ද පැවැති බව “ත්‍රිපිටකයෙන් මසකට ග්‍රන්ථ එක්‌දහස්‌ සත්සියයක්‌ ලියන්නන් එකකුට දවස්‌ එකකට සාල් තුනක්‌…” ආදී වශයෙන් වැටුප් නියම කර තිබීමෙන් තහවුරු වේ. තවද “ඉදිරියේ දවස මොබ වහන්සේගේ ගුරු ශිෂ්‍ය පරම්පරායෙන් අසන පිරිවානා තැන්කියා ශාසනය වර්ධනය කිරීමට යොග්‍ය තැනකට පිරිවෙන පවත්නා නියායෙන් සනිටුහන් කොට….” යන පාඨයෙන් මෙම විහාරස්‌ථානය පිහිටුවීමේ පරාක්‍රමබාහු රජුගේ අපේක්‌ෂාවන් ද හෙළිවේ. එම අපේක්‌ෂාවන් ඉටු කරමින් සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙණ එකල මෙරට පැවැති තොටගමුවේ විජයබා, කෑරගල පත්මාවතී. විදාගම ශ්‍රී ඝනානන්ද ආදී අනෙක්‌ මහ පිරිවෙන් අතර නොදෙවැනි තැනක වැජඹුණු බව මහාවංසය (91 පරි.) රාජරත්නාකරය (42 පි.) වැනි ග්‍රන්ථයන්ගෙන් ද සමකාලීන වෙනත් ලිපි ලේඛනවලින් ද පරෙවි (46 පද්‍යය) ගිරා (107-111 පද්‍ය) කෝසල (107 පද්‍ය) සංදේශ කාව්‍යයන්හි එන වර්ණනාවලින් ද තහවුරු වේ.

සවැනි පැරකුම් මහරජුගේ අභාවයෙන් පසු එතෙක්‌ මෙරට පැවැති ශ්‍රී විභූතිය ක්‍රමයෙන් පිරිහෙන්නට වූ අතර අභ්‍යන්තර අවුල් වියවුල් හා පරසතුරු ආක්‍රමණ නිසා රටේ සාමය හා සමෘද්ධිය හීනවත්ම බෞද්ධ ආගමික සිද්ධාස්‌ථාන හා විද්‍යාස්‌ථානද පරිහානියට පත්විය. කෝට්‌ටේ රාජධානියේ ආධිපත්‍යය ලබාගැනීමට උත්සුක වූ පෘතුගීසීන් විසින් මෙම විහාරස්‌ථානයේ පැවැති ගොඩනැඟිලි කඩා බිඳ දමා සෙල්ලිපියේ සඳහන් අනෙක්‌ විහාරාංග (බෝධීන් වහන්සේ හැර) විනාශ කර දමන ලදී.

නැවත මෙම විහාරස්‌ථානය ගැන තොරතුරු ලබාගත හැක්‌කේ වැලිවිට සංඝරාජ මාහිමිපාණන් වහන්සේගේ යුගයේ ඇති වූ පුනරුදයෙන් පසුවය. එකල සිට මෙම විහාරස්‌ථානයේ වැඩ සිටි මහතෙරවරුන්ගේ නාමාවලිය ගෝමරකන්දේ විහාරයේ චිත්‍රවලින් ගොඩනඟාගත හැකිය.

යළිත් මෙම පිරිවෙන් රාජමහා විහාරස්‌ථානය අතීත ශ්‍රී විභූතිය කරා යන ගමන ආරම්භ වන්නේ මැදගොඩ සුමනතිස්‌ස හිමිපාණන් විහාරාධිපතිත්වයට පත්වූ තැන් සිටය. ක්‍රි.ව. 1930 පමණ වන විට මෙම විහාරස්‌ථානයේ අධිපති ධූරය දරන ලද්දේ රත්මලානේ පියතිස්‌ස මහතෙරුන් වහන්සේ විසිනි. එකල කුරුණෑගල දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ නාරම්මල මැදගොඩ ගම්පියසෙහි ජන්මලාභය ලැබූ හේරත් මුදියන්සේලාගේ ගුණරත්න බණ්‌ඩා නමැති කුලකුමරුවෙක්‌ මෙම විහාරස්‌ථානයට පැමිණියේය. 1925 ජුනි මස 13 වැනි දා ජන්ම ලාභය ලැබූ මෙම කුමරුවා 1939 ජනවාරි මස 21 දින විහාරාධිපති රත්මලානේ පියතිස්‌ස මාහිමියන්ගේ ආචාර්යත්වයෙන් හා ගංගොඩවිල සුභද්‍රdරාමාධිපති බෝරුග්ගමුවේ ශ්‍රී රේවත මාහිමියන්ගේ උපාධ්‍යායත්වයෙන් පැපිලියානේ සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් විහාරස්‌ථානයේ දී මැදගොඩ සුමනතිස්‌ස නමින් පැවිදි බිමට ඇතුළත් විය. පැපිලියානේ ශිලාලේඛනයේද සඳහන් වන මැදගොඩ ජන්ම ලාභය ලැබූ කුල දරුවකු මෙම විහාරස්‌ථානයේ පැවිදිවීම දෛවෝපගත සිද්ධියක්‌ යෑයි සිතෙන්නේ නටබුන්ව පැවැති මෙම විහාරස්‌ථානය එතුමන්ගේ විහාරාධිපතිත්වය යටතේ කීර්තියට පත් දිවයිනේ ප්‍රමුඛ මහපිරිවෙණක්‌ බවට පරිවර්තනය වු බැවිනි.

කලක්‌ රෝගාතුරව වැඩ විසූ පියතිස්‌ස මාහිමියන්ගේ අපවත්වීමත් සමග තවමත් සාමනේර භූමියේ පසුවන, වයස අවුරුදු 17 ක්‌ වන සුමනතිස්‌ස හිමියන්ට විහාරාධිපති ධුරයේ භාරදූර වගකීම භාරගැනීමට සිදුවිය. මේ වනවිට විහාරස්‌ථානයේ ධර්මශාලා ගොඩනැඟිල්ලක්‌ පවා නොතිබිණි. ධර්ම ශාලාවක්‌ ඉදිකරවා ගැනීමට අවශ්‍ය භෞතික සම්පත් ද සුමනතිස්‌ස සාමනේරයන් වහන්සේ සතුව නොතිබිණ. එහෙත් එතුමන් සතු අමිල සම්පතක්‌ විය. ඒ සේවයට කැපවීමේ උදාර පරමාර්ථයත්, නොපසුබස්‌නා වීර්යයත්ය. හිතවත් දායක මහතුන් කිහිප දෙනකු කැඳවාගත් උන්වහන්සේ විහාරයට අත්‍යවශ්‍ය ධර්ම ශාලාවක්‌ තැනවීමට සැලසුම් කළහ. ලබාගත හැකි සම්පත් අනුව කටුමැටි ගසා පොල්අතු සෙවිලි කර ධර්මශාලාවක්‌ තැනවීමට සැලසුම් කළහ. එය විහාරස්‌ථානයේ නවෝදයේ මූලාරම්භය හෙවත් අඩිතාලම ලෙස සැලකිය හැකිය. උන්වහන්සේ විහාරාධිපතිත්වයට පත්වන විට ධර්ම ශාලාවක්‌වත් නොතිබුණු මෙම විහාරස්‌ථානය උන්වහන්සේ අපවත් වන විට සියලු විහාරාංගයන්ගෙන් සම්පූර්ණ දෙමහල් තෙමහල් හා සිවුමහල් ගොඩනැඟිලිවලින් හෙබි විශ්ව කීර්තියට පත් විහාරස්‌ථානයක්‌ හා විද්‍යාස්‌ථානයක්‌ ලෙස බැබලෙමින් පැවතිණි.

1951 සැප්තැම්බර් මස 23 වැනි දින ඉහත සඳහන් කළපොල්අතු ශාලාවේ පැපිලියානේ සුනේත්‍රා මහාදේවී දහම් පාසල ආරම්භ කරන ලදී. සුනේත්‍රා මහා දේවී පිරවෙනේ නවයුගයේ ප්‍රථම ධර්ම ශාස්‌ත්‍රීය සේවාව ලෙස හැඳින්විය හැකි මෙම දහම් පාසල දිනෙන් දින දියුණුවට පත් වූ අතර 2001 දෙසැම්බර් මාසයේදී එහි ස්‌වර්ණ ජයන්තිය අති උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වන ලද්දේ විශේෂ ස්‌වර්ණ ජයන්ති සමරු කලාපයක්‌ද නිකුත් කරමිනි. මෙම දහම් පාසලේ විශේෂත්වය වන්නේ දහම් දැනුමින් පමණක්‌ නොවන ගුණ දහමින් ද පිරි සිසු පිරිසක්‌ද බිහි කිරීමයි. මෙම දහම් පාසලෙහි උගත් දහස්‌ සංඛ්‍යාත සිසු සිසුවියන් අතර පරිපාලන, වෛද්‍ය, ඉංජිනේරු, ගුරු, ව්‍යාපාරික ආදී විවිධ ක්‌ෂේත්‍රයන්හි දෙස්‌ විදෙස්‌ සේවයේ යෙදෙන විශාල පිරිසක්‌ සිටින අතර ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක්‌ අදත් විහාරස්‌ථානය හා සම්බන්ධව සිටිති.

1961 දී සිසුන් 05 දෙනෙකුගෙන් ආරම්භ කරන ලද පැපිලියානේ සුනේත්‍රා මහා දේවි පිරිවෙණ 1964 වන විට විශ්වවිද්‍යාල අනුබද්ධ පිරිවෙණක්‌ වූ අතර දහස්‌ ගණනක්‌ භික්‌ෂූන් වහන්සේලා මෙම පිරිවෙනේ අධ්‍යාපනය ලබා සිටිති. එසේම ගිහි ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවෝ දහස්‌ ගණනක්‌ද මෙම ආයතනයේ අධ්‍යාපනය ලබා උපාධිධාරීන් වී සිටිති. වර්තමානයේද විශාල ගිහි පැවිදි පිරිසක්‌ මෙහි අධ්‍යාපනය ලබති. විද්‍යා, කලා හා වාණිජ විෂය ක්‌ෂේත්‍රයන්හි ප්‍රථම උපාධිය සඳහා අවශ්‍ය සියලු පහසුකම් මෙම ආයතනය සතුව පවතී.

1977.03.04 දින මෙම විහාරස්‌ථානයට අයත් ගංගොඩවිල, අක්‌කර හයක පමණ ඉඩමේ ථෙරවාදී බෞද්ධ මධ්‍යස්‌ථානයක්‌ අරඹා පවත්වාගෙන යන අතර එයින්ද ශාසනික කටයුතු සඳහා විශාල සේවයක්‌ සිදුවේ.

1939 දී පැවිදිව 1947 දී මල්වතු මහා විහාරයෙහි උපසම්පදාව ලැබ 1957 දී ස්‌ථවිර භාවයන්ටත් 1967 දී මහා ස්‌ථවිර තත්ත්වයටත් පත්වී 1996 දී මල්වතු මහා විහාරයෙන් බස්‌නාහිර පළාත සහිත කොළඹ හා නවතොටමුණේ ප්‍රධාන සංඝනායක පදවියෙන් හා ප්‍රවචන කීර්ති ශ්‍රී මංගල උපාධියෙන්ද පිදුම් ලැබූහ. 1974 දී එංගලන්තයේ මැන්චෙස්‌ටර් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ශාස්‌ත්‍රපති උපාධිය ද, 1981 දී දිල්ලි විශ්වවිද්‍යාලයෙන් දර්ශනපති උපාධියද, 1985 දී ආචාර්ය උපාධියද ලබාගත් අප නාහිමිපාණන් වහන්සේ විසින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර ඉටුකරන ලද ආගමික, ධර්ම ශාස්‌ත්‍රීය, ධර්ම ප්‍රචාරක හා සාමාජික සේවාවන් කෙතරම් පුළුල් පරාසයක පැතිර ඇද්දැයි කිවහොත් ඒවා නාම මාත්‍ර වශයෙන් හෝ සඳහන් කිරීම වෙනමම ග්‍රන්ථයකින් මිස මෙබඳු ලිපියකින් කළ නොහැක.

එහෙත් උන්වහන්සේගේ සේවාවන් අතර සඳහන් නොකරම බැරි එක්‌ අති විශිෂ්ට සේවාවක්‌ද වේ. එනම් තමන් වහන්සේ විසින් ඉටුකරන ලද සුවිශේෂී කාර්යභාරය එලෙසින්ම හෝ වඩාත් හොඳින්, ඉටුකළ හැකි සුපේශල ශික්‌ෂාකාමී, ක්‍රියාශීලී ව්‍යක්‌ත අතිජාත ශිෂ්‍ය රත්නයක්‌ විහාරස්‌ථානයටත් දායක දායිකා පිරිසටත් සමස්‌ත සමාජයටත් දායාද කිරීමයි.

අතිගරු නාහිමිපාණන් වහන්සේ අපවත්වීමෙන් පසු පැපිලියානේ සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් රජමහා විහාරස්‌ථානයේත් පිරිවෙණේත්, ගංගොඩවිල ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ මධ්‍යස්‌ථානයේත් අධිපති ධුරය එතුමන්ගේ ශිෂ්‍යරත්නය වූ මැදගොඩ අභයතිස්‌ස හිමියන් වෙත පැවරිණි. උන්වහන්සේ අධිපතිත්වය භාරගෙන ගතවූ පස්‌ වසර තුළ අතිමහත් සේවාවක්‌ ඉටු කර තිබේ. උන්වහන්සේට උපහාර වශයෙන්ද අන්‍යයන්ට ආදර්ශයක්‌ වශයෙන්ද එම සේවයෙන් ස්‌වල්පයක්‌ හෝ සඳහන් කළ යුතුය.

මුලින්ම විහාර භූමිය තුළ ඇති වූ සංවර්ධනය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ හොත් ත්‍රිවිධ චෛත්‍යයන් පිහිටි පූජා භූමියට නව වාහල්කඩ, සම්ප්‍රදායානුකූල වලාකුළු බැම්ම, සඳකඩපහණ, කොරවක්‌ ගල, මුරගල් සහිත ප්‍රවේශද්වාරය ආදිය එක්‌ කරමින්, බෝධියේ බටහිර දෙසින් තොලුවිල සමාධි පිළිම වහන්සේගේ අනුරුවක්‌ පිහිටුවමින් එම භූමියට පිවිසෙන සැදැහැවතුන් තුළ ශ්‍රද්ධා භක්‌තිය ජනනය වන ආකාරයට නිර්මාණය කර තිබේ. ඒ පූජා භූමි ප්‍රදේශයේ පෙර නොදුටු විරූ ආරාමික පරිසරයක්‌ අද දක්‌නට ලැබේ. විහාරස්‌ථානයේ සමස්‌ත ගොඩනැගිලි සමූහය පිළිසකර කර වර්ණ ආලේප කර ඇත. ශිෂ්‍ය භික්‌ෂූන් වහන්සේලා දිනපතා පූජා භූමියට රැස්‌ව තෙරුවන් වැඳ ත්‍රිවිධ චෛත්‍යයන්ට මල් පහන් පුදා වත්පිරිත් දේශනා කරති. ගිහි පින්වතුන් සඳහා විශේෂයෙන්ම පොහෝ දිනවල සීල සමාදාන හා භාවනා වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කෙරේ.

බුද්ධ ශාසනයේ චිරස්‌ථිතිය හා ධර්මදූත සේවාවේ ව්‍යාප්තිය සඳහා අගනා පියවරක්‌ද සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙණ මගින් ආරම්භ කර ඇත. ඒ 2008.01.07 වැනි දින අරඹන ලද සසුන් කෙත වැඩ සටහනයි. මෙහිදී වැඩි වශයෙන් ලුණුගම්වෙහෙර වැනි දුෂ්කර ප්‍රදේශවලින් තෝරාගත් පනහකට ආසන්න කුල දරුවන් පිරිසක්‌ පැවිදි කර එම සාමනේර හිමිවරුන්ට දහම් දැනුම හා සිංහල පාලි සංස්‌කෘත හා ඉංගී්‍රසි භාෂාවන් පිළිබඳ දැනුමද ලබා දෙනු ලැබේ. මෙම පුහුණු වැඩසටහනේ සුවිශේෂීS භාවය වනුයේ අද බොහෝ නවක භික්‌ෂූන් වෙතින් ගිලිහී යමින් පවතින්නේ යෑයි ප්‍රකාශ වන බෞද්ධ වත්පිළිවෙත් මෙම භික්‌ෂූන් වහන්සේලාට පුරුදු පුහුණු කරවීමයි. අද මෙහි පුහුණුව ලබන සාමනේරයන් වහන්සේලා පුහුණුව අවසන් කර දැනුමින් පමණක්‌ නොව වතින් පිළිවෙතින් ද පොහොසත් භික්‌ෂූන් වහන්සේලා ලෙස තම ගම්පියෙස්‌වලට (හෝ විදේශයන්ට) වැඩම කළ විට එම ප්‍රදේශයන්හි බෞද්ධ පරිසරයක්‌ ගොඩ නගමින් අනුනුත් දහමින් සනසමින් තමනුත් දහමින් සැනසෙමින් බුදු සසුනේ චිරස්‌ථිතියට දායක වනු ඇත.

සයසියවසක්‌ සමරන සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙණ දිගුකලක්‌ දිනේවායි ආශිංසනය කරමු.

බස්නාහිර පළාතේ කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයට අයත් පැපිළියාන ඉතාම දිගු ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියන සුන්දර ප්‍රදේශයකි.   කෝට්ටේ රාජධානියේ ශ්‍රේෂ්ඨ නරපතියා වූ හයවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා සිය මෑණියන් වූ සුනේත්‍රා මහාදේවිය සිහිවීම පිණිස සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් විහාරස්ථානය පැපිළියාන ගමේ ඉදිකිරීමෙන් පැපිළියාන ගමත් කෝට්ටේ රජවාසලත් අතර තිබූ සමීප සබඳතාව කෙතරම්ද යන්න පැහැදිලිවනු ඇත.  කෝට්ටේ රාජධානියේ ආරම්භකයා වූයේ මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමාය. එතුමාගේ මව සුනේත්‍රා දේවිය වූ අතර පියා ළමැණි ජයමහලෑණ නැමැති ප්‍රභූවරයෙකි. සයවැනි පැරකුම්බා රජතුමා ශ්‍රේෂ්ඨ නරවිරුවකු බව අවිවාදයෙන් පිළිගැනේ.එතුමා දක්ෂ රණකාමියකු වූවාසේම හොඳ කලාකාමියෙක්ද විය. කෝට්ටේ යුගය සාහිත්‍යයේ ස්වර්ණමය යුගය වීමට රජතුමාගේ ඒ කලාකාමීබව බොහෝ දුරට බලපෑ බව නොරහසකි.මේ සමයේ දී කෝට්ටේ රාජධානිය ආර්ථික, ආගමික හා අධ්‍යාපන අංශවලින් ද ඉතා ඉහළ මට්ටමක පැවැතිණි. ආගමික සිද්ධස්ථානයක් වශයෙන් ද, ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපන ආයතනයක් වශයෙන්ද, ඉතා ඉහළ මට්ටමක ලා සැලකිය හැකි පැපිළියානේ සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙන මෙතුමා විසින් ආරම්භ කරන ලදී.

අවසන් වරට ත්‍රිසිංහලය එක්‌සේසත් කළ සවැනි පරාක්‍රමබාහු මහරජතුමා විසින් තමා කුඩා කල පැවැති සතුරු උවදුරුවලින් තමා බේරාගෙන අප්‍රසිද්ධව හදාවඩා රාජ්‍යය ලබාගැනීමට සැලැස්‌වූ සිය ආදරණීය මවු බිසවට පින් පිණිස එතුමියගේ නමින් සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙන් රාජමහා විහාරය කරවන ලදී.

හයවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා වටා පැපිළියාන ගම සමඟ බැඳුණු ඉතාම අනුවේදනීය ප්‍රේම වෘතාන්තයක් ගොඩ නැගී ඇත. එය මෙසේය. දිනක් රජතුමා මේ ගම්මානය මැදින් සංචාරය කරද්දී ඉතා රූප සම්පත්තියෙන් යුත් ගැමි යුවතියක දැක තිබෙනවා. ඇයගේ රූප ශෝභාව දුටු රජතුමා අැයට වශීවෙලා තිබෙනවා. රජතුමාගේ ආදරය දිනාගත් මෙම යුවතියගේ නම ‘‘බැබලිය’’ යනුවෙන් ජනවහරේ සඳහන් වෙනවා.මේ අසම්මත ප්‍රේමය බොහෝ දුර දිග ගොස් තිබෙනවා. සාලිය අශෝක මාලා පෙම් පුවත වගේ ඉරනමක් අත් නොවී ඇත්තේ සයවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා මේ වන විටත් රාජාභිෂේකය ලැබ සිටි නිසාය. එහෙත් මේ ‘අසම්මත ප්‍රේමය’ නතර කරන්නට රජතුමාට සිදුවෙනවා. ඊට හේතුව බැබිලිය කියන රූමත් යුවතිය අභිරහස් ලෙස මියයෑම නිසායි. රජතුමා ඒවනවිට බැබිලියට නින්දගමක් දීමට තරම් තිරසාර ආදරවන්තයකුද වෙලා තිබුණා.   ඒ නින්දගම නිසා තමයි බැබිලිය විසූ ගම බැබිලියාන වෙලා තියෙන්නේ ජනවහරේ පහසුවට එය පැපිළියාන වූ බව ජනප්‍රවාදයේ දැක්වෙනවා. 

 

අවසන් වරට ත්‍රිසිංහලය එක්‌සේසත් කළ සවැනි පරාක්‍රමබාහු මහරජතුමා විසින් තමා කුඩා කල පැවැති සතුරු උවදුරුවලින් තමා බේරාගෙන අප්‍රසිද්ධව හදාවඩා රාජ්‍යය ලබාගැනීමට සැලැස්‌වූ සිය ආදරණීය මවු බිසවට පින් පිණිස එතුමියගේ නමින් සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙන් රාජමහා විහාරය කරවන ලදී.

තමන් රාජ්‍යත්වය කරා රැගෙන ඒමට දිවි හිමියෙන් කටයුතු කළ සිය මෑණියන්ට තිබූ මව් සෙනෙහස නිසාත් තමන් ආදරය කළ සුන්දර යුවතිය නිසාත් ඇය වාසය කළ ගම්මානයේම අලංකාර විහාරස්ථානයක් නිර්මාණය කිරීමට තරම් පරාක්‍රමබාහු රජතුමා කෘතවේදී වුණා. සම්බුදු සසුනේ දියුණුව වෙනුවෙන් සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් රජමහා විහාරය ඉදිකොට ගෞරවණීය මහා සංඝරත්නයට පූජා කළා.

එතුමන්ගේ රාජ්‍යෙdaදය වර්ෂය ලෙස ක්‍රි.ව. 1410, 1412, 1415 මූලාශ්‍රයන් තුනක සඳහන් වේ. එතුමා රාජ්‍යයට පැමිණ වසර දෙකක්‌ ඇතුළත මෙම විහාරස්‌ථානය ගොඩනැඟූ බව මෙම ස්‌ථානයේ පිහිටුවා ඇති. අදත් කොටස්‌ වශයෙන් දක්‌නට ලැබෙන ශිලා ලේඛනයෙන් තහවුරු වේ.මහාචාර්ය මැන්දිස් රෝහණදීර ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙය ක්‍රි.ව 1415 ත් 1417 ත් අතර කාල පරිච්ඡේදය තුළ කරවූවක් බවයි. මින් පෙනී යන්නේ මහා පරාක්‍රමබාහු රජු මුළු රටට ම අගරජු වශයෙන් ක්‍රි.ව. 1415 පත් වූ අලුතම මවු බිසව සිහිවීම පිණිස පැපිළියානේ සුනේත්‍රා මහාදේවී විහාරය කරවූ බවයි. සද්ධර්මරත්නාකරය ලියැවුණ ක්‍රි.ව. 1417 වන විට පැපිළියානේ සුනේත්‍රා මහා දේවි පිරිවෙන අභිනවයෙන් කරවා තිබූ බව සඳහන් වේ.

“ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂයෙන් එක්‌දහස්‌ නවසිය අට පනස්‌ අවුරුද්දක්‌ පිරුණු සඳ…. ස්‌වර්ගස්‌ථ වූ මවු බිසවුන් වහන්සේට පිං පිණිස අභිනව විහාරයක්‌ කරවන ලෙසට රාණිවාසල කාරියෙහි නියුක්‌ත සිකුරා මුදල් පොතුන්ට වදාළ මෙහෙවරින් පස්‌විසිදහසක්‌ ධන වියදම්කොට පාණබුණුබද පැපිලියානෙහි ප්‍රාකාර, ගොපුර, ප්‍රතිමාගෘහ, මණ්‌ඩප බෝධි චෛත්‍ය සඞඝාවාස දෙවාලය පුස්‌තකාලය පුෂ්පාරාමාදීන් යුක්‌තකොට සමෘද්ධ කැරවූ විහාරය විරස්‌ථායීව වර්ධන වන පිණිස පිදූයෙන්….” යන ශිලාලේඛන පාඨයෙන් අපට මෙම විහාරස්‌ථානයේ මුල් ස්‌වරූපය ගැන පැහැදිලි අවබෝධයක්‌ ලබාගත හැකිය. මෙම අංග සම්පූර්ණ විහාරස්‌ථානයේ නඩත්තුවට සහ විහාරස්‌ථානයෙන් ඉටු කළ යුතු ලෙස ශිලාලේඛනයෙහි නිර්දේශිත කාර්යයන් සඳහා අවශ්‍ය වියදම් ලබාගැනීමට ගොඩමඩ ඉඩම් විශාල ප්‍රමාණයක්‌ ද විහාරස්‌ථානයට පූජා කර ඇත. මේ සියල්ල සම්පූර්ණ කර “මෙම විහාරයට නායකව පැමිණි ගලතුරුමුළ මේධඞකර මහතෙර සාමීන්ගේ ශිෂ්‍ය නිශ්‍රයෙන් මුක්‌ත මංගල සාමීන්ට සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙන් තෙර අස්‌වා….” යන්නෙන් පසු කාලයේදී ලංකාවේ සංඝරාජ පදවියට පත්වූ මංගල මහා සාමීන්ට පූජා කළ බව පෙනේ.

මංගල සංඝරාජ හිමියන්ගේ නායකත්වය යටතේ ආගමික සිද්ධස්‌ථානයක්‌ වශයෙන් පමණක්‌ නොව ත්‍රිපිටක පොත් පිටපත් කරවා මුළු රටටම බෙදා හරින අධ්‍යාපන ආයතනයක්‌ වශයෙන්ද පැවැති බව “ත්‍රිපිටකයෙන් මසකට ග්‍රන්ථ එක්‌දහස්‌ සත්සියයක්‌ ලියන්නන් එකකුට දවස්‌ එකකට සාල් තුනක්‌…” ආදී වශයෙන් වැටුප් නියම කර තිබීමෙන් තහවුරු වේ. තවද “ඉදිරියේ දවස මොබ වහන්සේගේ ගුරු ශිෂ්‍ය පරම්පරායෙන් අසන පිරිවානා තැන්කියා ශාසනය වර්ධනය කිරීමට යොග්‍ය තැනකට පිරිවෙන පවත්නා නියායෙන් සනිටුහන් කොට….” යන පාඨයෙන් මෙම විහාරස්‌ථානය පිහිටුවීමේ පරාක්‍රමබාහු රජුගේ අපේක්‌ෂාවන් ද හෙළිවේ. එම අපේක්‌ෂාවන් ඉටු කරමින් සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙණ එකල මෙරට පැවැති තොටගමුවේ විජයබා, කෑරගල පත්මාවතී. විදාගම ශ්‍රී ඝනානන්ද ආදී අනෙක්‌ මහ පිරිවෙන් අතර නොදෙවැනි තැනක වැජඹුණු බව මහාවංසය (91 පරි.) රාජරත්නාකරය (42 පි.) වැනි ග්‍රන්ථයන්ගෙන් ද සමකාලීන වෙනත් ලිපි ලේඛනවලින් ද පරෙවි (46 පද්‍යය) ගිරා (107-111 පද්‍ය) කෝසල (107 පද්‍ය) සංදේශ කාව්‍යයන්හි එන වර්ණනාවලින් ද තහවුරු වේ.

පැපිළියානේ පුරාණය සොයා යෑමේදී හමු වූ පැපිළියාන සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් රජමහා විහාරස්ථානයේ වර්තමාන විහාරාධිපති මෙන්ම ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයේ පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යනාංශයේ මහාචාර්ය මැදගොඩ අභයතිස්ස ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ පැපිළියාන ගැන අදහස් දැක්වූයේ මෙසේය.   සවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ පුරෝගාමීත්වයෙන් ගොඩ නංවන ලද සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන කෙතරම් ශ්‍රේෂ්ඨ විද්‍යාස්ථානයක් ද යන්න එකල ලියැවුණු ශාස්ත්‍රීය ලිපි ලේඛනවලින් හා සංදේශ කාව්‍යවලින් මනාව පැහැදිලිවෙනවා. පරෙවි සංදේශය, කොවුල් සංදේශය හා ගිරා සංදේශයෙහි පිරිවෙණ ගැන ඉතා සිත්කලු වර්ණනාවන් දක්නට ලැබෙනවා.

තොටගමුවේ සිරි රහල් හිමියන් විසින් රචිත පරෙවි සංදේශයෙන් වෙහෙර වර්ණනා කර ඇත්තේ මෙසේය. 

සිය ගුරු බිසෝ හිමිසඳ නමිනි පිරිවෙනක්
කරවා පැපිළියානෙහි මහ සඟන නොයෙක්
වසනුව දෙවු වෙහෙරට පිවිසැ තොසිනු දක්
ඉඳ සැතපී ගත සරතැස නිවා  මඳක් 

කොවුල් සංදේශයේද මෙවැනි වර්ණනා තිබෙනවා.   

සඳ දළ විසිරුණු සමානේ
සඳ දෙව් දුලන පැළඹර දිසි වසානේ
මැද නිදිගන්ට සහයුරු වෙළසියානේ
සෙද නුඹ වඩින් වෙහෙරෙහි පැපිළියානේ 

ගිරා සංදේශයේ මෙහෙම සඳහන් වෙනවා.
රිවි නුඹ ගැබින් බැස
හෙන සිදු බැබිලියානේ
සකි නුඹ ඔබින් ගොස් වැඳ
වෙහෙරට පැපිළියානේ   

සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙනෙහි ඉතිහාසය පිළිබඳව සොයා බැලීමේදී එය ජාතියේ අනන්‍යතාවය සුරක්ෂිත කිරීමේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස සඳහන් කලාට වරදක් නැහැ. ජනප්‍රවාදයනට අනුව මේ පිරිවෙණේ වැඩ විසූ නාගසේන නම් තෙර නමක් පෘතුගීසින්ට එරෙහිව සිංහල ජාතිය මෙහෙයවීමේ බලවේගයක් ගොඩ නගා තිබෙනවා. නාගසේන හිමියන් ගුප්ත ශාස්ත්‍රයේ පරතෙරට පැමිණි හිමිනමක්. උන්වහන්සේ සතුව තිබූ සුවිශේෂ ධ්වනිවාහිනී යන්ත්‍රය තුළින් ඈත සිට කරන කතාබහ ඇසීමේ ශක්තිය තිබිලා තියෙනවා. පෘතුගිසීන් කෝට්ටේ රාජධානිය තමන්හට නතුකර ගැනීමට හැකි නොවීමේ හේතුව සිංහලයන් සතුව දළද‌ාව තිබීම බව දැන දළද‌ාව සොරා ගැනීමට රහස් කුමන්ත්‍රණයක් කරන බව නාගසේන හාමුදුරුවන් වහන්සේට දැනගන්න ලැබිලා තියෙනවා. වහාම කෝට්ටෙන් දළදා වහන්සේව සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් විහාරස්ථානයට වැඩම කරවනු ලැබුවා. දින කිහිපයක් වන්දනමාන, පුදසත්කාරවලට බඳුන් වෙමින් දළද‌ා වහන්සේ සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙන් විහාරස්ථානයේ වැඩ සිටීම ගැන බෞද්ධ ලෝකයාගේ ගෞරවය සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙන් විහාරස්ථානයට හිමිවෙලා තියෙනවා.

පැපිළියාන සුනේත්‍රා මහාදේවි පිරිවෙන භූමියෙහි ඇති පුරාවස්තු අතර කෝට්ටේ යුගයට අයත් යැයි සැලකිය හැකි සඳකඩ පහණක් වේ. එය දැනට බෝධිය සමීපයේ වූ පැරණි විහාරයෙහි පිටුපස දොරටුව අබියස සවි කර ඇත. මෙය කලාත්මක බවින් සංකීර්ණ නොවූ නිර්මාණයකි.

රජුවිසින් සිය මව් බිසවුන් වහන්සේට පින් පිණිස අභිනවයෙන් විහාරයක් කරවන ලෙසට  ‘රාණි වාසය’ කාර්යයේ නියුතු නිලධාරියාට භාරකරලා තිබෙනවා.කාලයාත්‍රා මවු බිසව වෙනුවෙන් පැපිළියානේ අභිනවයෙන් විහාරයක් කරවන ලෙසට යොදවා ඇත්තේ “සිකුරා මුදල් පොතුන්” නැමැත්තෙකි.විසිපහන් දහසක් ධනය වියදම්කොට සියලු විහාරාංග ඉදි කෙරුණා.  අංග සම්පූර්ණ කළ විහාරය ශාසන වර්ධනය පිණිස පූජාකරලා තිබෙනවා. කෝට්ටේ යුගයේ පැවැති පංච මහා පිරිවෙන්වලින් එකක් ලෙස සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් විහාරස්ථානය ඉතිහාස ගතවෙලා තිබෙනවා. 15 වැනි සියවසේ සඟරාජ පදවිය දක්වා උසස්වීම් ලද සුප්‍රකට ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ නායකත්වය නිසා සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙණ ඒ යුගයේ සුප්‍රසිද්ධ ආගමික මධ්‍යස්ථානයක්ව පැවැති බව පැහැදිලියි.මුලින්ම මෙහි විහාරාධිපතිව වැඩවිසූ බවට සැලකෙන ගලතුරුමුල මේධංකර මහාස්ථවිරයන් ගලතුරුමුල මූලායතනාධිපති වශයෙන්, ග්‍රාමවාසී මහාස්ථිවිර වශයෙන්ද මුළු ලක්දිව සංසයාගේද රජුගේද සම්මුතියෙන් පත්වී ඇති බව පිළිගත හැකියි.

සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් විහාරස්ථානය පෘතුගීසි ආක්‍රමණවලින් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වෙනවා. පංසලේ ධනය ඇතුළු සියලු වස්තුව ඔවුන් කොල්ලකා පැහැරගෙන යනවා.   සුනේත්‍රා මහාදේවී පින්බිමේ ඉපැරණි බෝධීන් වහන්සේලා දෙනමගෙන් එක් නමක් අදත් වැඩ සිටීම පැපිළියාන ඇතුළු ගම්වලට විශාල ආශිර්වාදයක්.

මාගේ ගුරුදේවෝත්තමයාණන් වහන්සේවන අතිපූජනීය මැදගොඩ සුමනතිස්ස නායක මාහිමිපාණන් වහන්සේ යළිත් මේ ස්ථානයට ආලෝකය ලබා දීමට කළ අපිරිමිත මෙහෙවර සද‌ානුස්මරණීයයි. විශේෂයෙන් ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට අක්කර 25 ක ඉඩමක් ගංගොඩවිලින් ලබා දීමට ක්‍රියාකිරීම උන්වහන්සේ ඉටුකළ සද්සේවාවන් අතර විශිෂ්ට ක්‍රියාවලියක්. එම ක්‍රියාද‌ාමය මාවිසින් තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යමින් පමුණුව කියන ගමෙන් අක්කර 17 ක ඉඩමක් ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයේ මතු දියුණුව වෙනුවෙන් පරිත්‍යාග කළා යැයි උන්වහන්සේ අවසන් වශයෙන් ප්‍රකාශ කළහ.

පැපිළියානේ සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙන් විහාරස්ථානයේ අතීතය ගැන කලක් පිරිවෙනේ ගුරුවරයෙකු වශයෙන් සේවය කළ ප්‍රකට සාහිත්‍යධරයකු මෙන්ම ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලයේ සභාපති අධිනීතිඥ ඩබ්ලිව් ඒ අබේසිංහ මහතා තම මතකය අවදි කළේ මෙසේය.

මම නීති විද්‍යාලයේ නීති සිසුවකු වශයෙන් ඉගෙන ගන්න අවදියේ සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙනේ සිංහල විෂය වගේම ඉංග්‍රීසි විෂයත් සාමාන්‍ය පෙළ දක්වා ඉගැන්නුවා. ඒ කාලේ විශාල ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් මේ පන්තිවල ඉගෙන ගන්න එනවා. ඒ දවස්වල මම ගම්සභා හන්දියේ ඉඳලා පයින්ම තමයි පිරිවෙණට උගන්වන්න එන්නේ. මැදගොඩ සුමනතිස්ස නායක හාමුදුරුවෝ වගේම මගේ මිත්‍ර කෝ. ආනන්ද හාමුදුරුවන්ගේ හිතවත්කම හින්දා තමයි මම මේ ස්ථානයේ උගන්වන්න ආවේ. මට මතකයි මගේ සිංහල පංතියේ ඒ කාලේ පසුව ජනප්‍රිය ගායිකාවක වූ දිවංගත මාලනී බුලත්සිංහලත් සිසුවියක් වශයෙන් ඉගෙන ගත්තා. ඒ කාලෙත් ඇයගේ කට හඬ හරිම මිහිරියි. ඇයට තමයි කවි ගායනා කරන්න මම භාර දෙන්නේ

පසුව මව පිරිවෙන් ගුරුවෘත්තියෙන් ඉවත් වුණත් මැදගොඩ නායක හාමුදුරුවන්ගේ අපේ හිතවත්කම් තිබුණා. ආසියානු බෞද්ධ සම්මේලනයේ උන්වහන්සේගේ සභාපතිත්වයෙන් තිබූ ක්‍රියාකාරී ජාත්‍යන්තර සංවිධානයේ ලේකම් වුණේ මං තමයි. මාපලගම විපුලසාර හාමුදුරුවන්ගෙත් එවැනිම සංවිධානයක් තිබුණා. එහි ලේකම් වුණේ ලසසපයෙන් කොට්ටාව මන්ත්‍රීවරයා පත්ව ක්‍රියා කළ මා හිතවත් චන්ද්‍රා ගුණසේකර තමයි.   අපි වෙනස්කම්වල මේ සම්මේලනවලට ගියාම චන්ද්‍රයි මායි එකම හෝටලයේ නතරවෙලා තමයි ඉන්නේ. නමුත් අපි දෙන්නා මිත්‍රයෝ වශයෙන් මේ සංවිධානයේ ක්‍රියාකළා මට මතකයි.

පැපිළියාන ගම පිළිබඳව ඊළඟට අදහස් දැක්වූයේ පැපිළියානේම ඉපදී හැදි වැඩී තවමත් පැපිළියානේම ජීවත්වෙන අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශයේ හිටපු අතිරේක ලේකම් හේමා ජයවීර මහත්මියයි. ඇය සිය මතකය අවදි කළේ මෙහෙමයි.  ඇත්තෙන්ම පැපිළියාන කියන්නේ ඉස්සර කෘෂිකාර්මික ජීවන රටාවක් පැවති​ ගොවි ජනතාවක් වාසය කළ ප්‍රදේශයක් ගම දෙපැත්තේ ලස්සන කුඹුරු යායවල් තිබුණා. අපිට අයිති කුඹුරුවල ගොයම් කපා පාගන කාලෙට පුංචි දරුවෝ වූ අපි දෙමව්පියෝ සමඟ ඒවා බලන්න යනවා මට මතකයි. මිනිස්සු හරිම එකමුතුයි කලකෝලාහල සන්ඩු සරුවල් එහේම අපි දැකලා නැහැ. ගමේ පිං ළිඳක් තිබුණ. ඒක අදටත් තිබෙනවා. අපේ ගෙවල්වල අපිට අතින් වතුර ගන්න පුළුවන් වතුර පිරිලා, උතුරලා යන ළිං තිබුණා හරිත වර්ණයෙන් පිරි ගස් කොලන්වලින් පිරිලා සතා සිවුපාවෝ නිදහසේ ඔවුන්ගේ පාඩුවේ ජීවත් වූ ප්‍රදේශයක්. සෑම ගෙදරකම වාගේ කිරිහරක් හිටියා. නැවුම් එළකිරි බීමේ වාසනාව එ් කාලේ දරුවන්ට තිබුණා.  කුඹුරුවලට අමතරව තීරු වශයෙන් වෙන් කළ ඕවිටවල් තිබුණා. ඒ ඕවිටේ අල බතල වර්ග එළවළු වර්ග සරුවට වගා කරනවා. සෑම නිවසකම පරිභෝජනයට අවශ්‍ය නැවුම් එළවළු වර්ග තමන්ගේ ඕවිටවල්වලම තිබුණා. ඉස්සර හන්දියේ කඩයක් තිබුණා. ඒක අයිතිවෙලා තිබුණේ මගේ බාප්පට, එයාගේ නම නානායක්කාර අටුලු ගමගේ සීමන් සිල්වා. මගේ පියා විලියම් සිල්වා. එතැන පොඩිහෝටලයකුයි සිල්ලර කඩයකුයි තිබුණා. ප්‍රමාණයෙන් පොඩි වුණාට 1950 ගණන්වල මේ පළාතේ පාරිභෝගිකයන්ගේ අවශ්‍යතාවලට සරිලන අන්දමෙන් සෑම දෙයක්ම පාහේ මේ කඩේ තිබුණා. ඒ කාලේ නගරයක් වශයෙන් තිබුණේ නුගේගොඩ තමයි. ඉස්සර අද වගේ නෙවෙයි විශාල වතු තමයි ති​ෙයන්නේ. ගෙවලුත් බොහෝම ඈතින් ඈත තියෙන්නේ. වතුපිටිවල අඹ, වෙරළු, දිවුල්, කෙසෙල් වැනි පළතුරු වර්ගවලින් පිරිලා. අපේ ඉඩමක් ඒ කාලේ අක්කර 5 ක්. ඒකයි සතුන්ට පවා ජීවත්වෙන්න නිදහස තිබුණා කියලා කිව්වේ.

පොල්, දෙල්, කොස් වැනි ගස්වලින්ද, අඩුවක් වෙලා තිබුණේ නැහැ. ඒ කාලේ ගමට මාළු අරන් එන්නේ දෙහිවල ඉඳලා කත්කාරයෝ. හාල්මැස්සෝ ගොඩක් ඒකාලේ ශත 25 යි. මට මතකයි චීන්නු එනවා රෙදිමිටි ඔළු උඩ තියාගෙන ගෙවල්ගානේ ගිහිල්ලා රෙදි විකුණනවා. සවසට පාන් කාරයා පාන් පෙට්ටිය ඔළුව උඩ තියාගෙන ඇවිත් පාන් විකුණනවා. හතරැස් බනිස් එකක් ගේනවා. සීනි තවරපු. පුංචි අපි කැමැතිම කෑමක් තමයි ඒ කාලේ. ඒ කාලේ කිරි තේ එකක් ශත 07 යි. ප්​ෙලන්ටියක් ශත 05 යි. ඇත්තෙන්ම ඉතාම සාමකාමී සරල සුන්දර පරිසරයක්. ළමාවියේ සිට ගම වශයෙන් පැපිළියානේ ඉඳලා ඒ සුවපහසුව වින්දා ඒ සුන්දර මතකය සිහිපත් කිරීමත් සතුටක් යැයි හේමා ජයවීර මහත්මිය කීවාය.

සුනේත්‍රා මහාදේවී උපාධි පීඨයේ හිටපු ප්‍රධාන ලේඛකාධිකාරි හේමපාල රූපසිංහ මහතාගෙන්ද පැපිළියාන ගැන විමසුවෙමු.

පැපිළියාන ගම පරාක්‍රමබාහු රාජ්‍යත්වයට පෙරසිටම ඉතාම සශ්‍රික ප්‍රදේශයක් තමයි. ප්‍රදේශයේ භූගෝලීය පිහිටීම සැලකිල්ලට ගත්තාම ඉතාම හොඳ ජලපෝෂක ප්‍රදේශයක් මිනිසුන්ගේ අටුකොටු පිරෙන්න වී හාල් තිබිලා තියෙනවා. පස බොහෝම සරුයි. ඊළඟට වළං කර්මාන්තයට අවශ්‍ය මැටි නිධිය වගේම පිඟන් කර්මාන්තයට අවශ්‍ය පිඟන් මැටි නිධියක් මේ අසලම තමයි තිබුණේ. සමෘද්ධිමත් වාණිජ ආර්ථික පසුබිමක් මේ ගමට ඈත අතීතයේ ඉඳලම තිබිලා තියෙනවා.

ඒ සමෘද්ධිමත් බව නිසා තමයි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා තමන්ගේ මාපියන් වහන්සේ සිහිවීමට පවා විහාරස්ථානයක් ගොඩනගන්න තීරණය කරන්නේ

මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ කාලයේ පැපිළියානේ ගමේ දියුණුව පසුකාලීන අඳුරු අගාධයක් බවට පත්වුණේ බටහිර ආක්‍රමණවලින් පස්සේ තමයි. නමුත් නැවත පැපිළියානේ පුනර්ජීවනයක් ඇතිවන්නේ මැදගොඩ සුමනතිස්ස නායක හාමුදුරුවන්ගේ යුගයේ කිව්වොත් එය නිවැරැදියි. රජයේ පාසල් දෙකක් ඇති කළා. බාලක බාලිකා වශයෙන්. විශේෂයෙන් නැවත සුනේත්‍රා මහාදේවී පිරිවෙණ ආරම්භ කිරීමත් සමඟ දිනෙන් දින දියුණුව කරා පා නගන ගම්මානයක් බවට පැපිළියාන පත්වුණා. 1956 සමාජ පෙරළියේ උන්වහන්සේ පතාක යෝධයෙක් වගේ ක්‍රියා කළ ආකාරය මගේ මතකයේ තිබෙනවා. භික්ෂුවක් සතුව පැවතිය යුතු සෘජුබව මෙන්ම මෘදුබවත් හොඳින් තිබුණා. උන්වහන්සේගේ ප්‍රතිපත්තිය වුණේ ගම හද‌ා පංසල හැදීමේ සංකල්පය තමයි. ගමේ අත්යන්ත්‍ර පේෂකර්ම මධ්‍යස්ථානයක් ඇතිකොට ගමේ තරුණියන්ගේ රැකියා ප්‍රශ්නය විසඳීමට ක්‍රියා කළා. දුරකථනයක් නොමැති යුගයක උන්වහන්සේ ගමට දුරකථනයක් ගත් ආකාරය ම​ෙග් මතකයේ තිබෙනවා. ගමේ බොහෝ දෙනා පංසලෙන් තමයි දුරකථන ඇමතුමක් පවා අරගත්තේ. විශාල උගතුන් පිරිසක් පැපිලියානෙන් බිහිවෙලා දේශ දේශාන්තරවල පවා විවිධ වෘත්තීන්වල නියැලීම පැපිළියානට විශාල අභිමානයක් හා ආඩම්බරයක් බව කෘතවේදීව පැවසීය.

 

රැජිණ රුවැත්තියක්‌… හරි ප්‍රසන්නයි… ඇයගේ වම් ඇහේ පින් වපරය නිසා හරි සිරියාවන්තයි… ඇයට වයස අවුරුදු තිහක්‌ කියලයි ඇය කීවේ” කන්ද උඩරට සිටි රැජිණක පිළිබඳව මෙම තොරතුරු පවසන්නේ කාඩේනියෝ නම් පෘතුගීසි සෙබලෙකි. ඒ ෆැබ්රිෂියෝ නම් මිතුරු සෙබලෙකුටය. කොන්ස්‌තන්තීනු ද සා සමගින් වැල්ලවාය රන්දෙණිවෙලේ සටනට සහභාගී වූ කාඩේනියෝ උඩරැටියන්ගේ සිරකරුවකු බවට පත්ව වසර තුනක පමණ කාලයක්‌ සෙංකඩගල රැඳී සිට කොළඹට පැමිණි අයෙකි.

“…රැජිණට දරුවො නෑ… කුඩා කාලයේ ඉඳන්ම ඇය ගත කරල තියෙන්නෙ සැපවත් ජීවිතයක්‌ බව පෙනුමෙන්ම කියන්න පුළුවන්. ඇය කිසිම ආභරණයක්‌ පළඳින්නෙත් නෑ… ඒ නිසා ආභරණ පුරවා ගෙන ඉන්න අනෙකුත් කාන්තාවන් අතර ඇය විශේෂයෙන් කැපිල පෙණුනා…” ඇය ආභරණ නොපළඳින්නෙ කොන්ස්‌තන්තීනු ද සා ගෙ මරණය නිසා කියලයි සමහරු කීවෙ. ඒ හේතුව නිසාම රජ මාළිගය හැර යන්නත් ඇය සූදානමින් හිටියා. තවත් හේතුවක්‌ තමයි රජු ඇයගේ පමණක්‌ නොව ඇයගේ මවගේත් ස්‌වාමිපුරුෂයා වීම. රජු ඇයව විවාහ කරගෙන තියෙන්නෙ ඇයගේ ස්‌වාමිපුරුෂයා මරලා බලහත්කාරයෙන්. රැජිනට හරි අපූරු කවි ලියන්න පුළුවන්. සමහරක්‌ ඒවා ඇය මටත් පෙන්නුවා. ඇය දැනගෙන හිටියා මාත් කවි ලියන බව. අපිව ඌවෙන් සෙංකඩගලට ගෙනාවට පස්‌සෙ ඇය නිදහසේ මට උදව් කළා. මාව ආරක්‌ෂා කළා…”

කාඩේනියෝ ගේ විස්‌තරයට මහත් රුචියකින් සවන් දෙමින් සිටි ෆැබ්රීෂියෝ ඔහුට බාධා කළේ සිංහල රැජිණක විසින් ලියන ලද කවි සිය මිතුරා කියවූයේ කෙසේ දැයි වටහාගත නොහැකි වූ බැවිනි.

“මම කියෙව්වෙ ඇය පෘතුගීසි භාෂාවෙන් ලියාපු කවි විතරයි”

මෙතැනදීද ෆැබ්රීෂියෝට සිය මිතුරා හා එකඟවීමට හැකි වූයේ නැත. ඒ බලනේදී හා රන්දෙණිවෙලේදී අල්ලා ගන්නා ලද ටිකදෙනා හැරුණු විට වෙනත් පෘතුගීසි ජාතිකයෙකු දැක නැති කන්ද උඩරට රැජිනක්‌ පෘතුගීසි බසින් කවි ලියන්නේ යයි කීම ඔහුට ඇදහිය නොහැකි වූ හෙයිනි.

“…අවුරුදු නවයක්‌ම ඇයට පෘතුගීසි භාෂාව උගන්නලා තියෙන්නෙ ප්‍රැන්සිස්‌කෝ නිග්‍රාඕ පියතුමා. පෘතුගීසි විතරක්‌ නෙවෙයි ලතින්, ඉතාලි වගේ භාෂාත් ඇයට පුළුවන්. ඇය සාමාන්‍ය කෙනෙක්‌ නෙවෙයි දොන් ජුවන් රජුගේත්, දෝන කැතරිනා බිසවගේත් දියණිය. දොන් ජුවන් ගෝවේදීත් දෝන කැතරිනා මන්නාරමේදීත් හොඳ අධ්‍යාපනයක්‌ ලබල තියෙනවා. ඒ නිසා ඔවුන් තමන්ගෙ දියණියටත් හොඳ අධ්‍යාපනයක්‌ ලබා දුන්නා…” (-THE SRI LANKA READER˜˙ ED: JOHN CLIFFORD HOLT – පිටුව 171)

රැජිණගේ අනන්‍යතාව අවසානයේදී හෙළිවෙන අතර, ඇය දොන් ජුවන් ලෙස බෞතීස්‌ම ලැබූ පළමුවන විමලධර්මසූර්ය රජුගේත්, (කෝන්අප්පු බණ්‌ඩාර) දෝන කැතරිනා (කුසුමාසන දේවිය) බිසවගේත් දියණියකි. මෙම යුවලට රාජසූර්ය අස්‌ථාන නම් පුත්‍රයෙකුත්, සූරියා මහ අදසින් හා අන්තාන (හන්තාන) අදසින් යනුවෙන් දියණියන් දෙදෙනකුත් සිටි බව බැල්දියස්‌ සඳහන් කරයි. කාඩේනියෝ වර්ණනා කර ඇත්තේ බාල දියණිය වූ අන්තාන අදසින් ගැන යයි කියවේ.

මෙම ලිපියෙන් බලාපොරොත්තු වන්නේ, කාඩේනියෝ විසින් සංවාදයක ස්‌වරූපයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති කරුණු හුදු ප්‍රබන්ධයන්ද එසේ නැතිනම් සත්‍ය ඒවාදැයි විමසා බැලීමයි. ඒ සඳහා මුලින්ම කොන්ස්‌තන්තීනු ද සා යනු කවරෙක්‌දැයි හඳුනාගත යුතු වේ. දොන් කොන්ස්‌තන්තීනු ද සා ද නොරොඤ්ඤා යනු ලංකාවේ සිටි පෘතුගීසි කපිතාන් ජෙනරල්වරයෙකි. ඔහු දෙවරක්‌ම එම ධුරය දරා ඇති අතර පෘතුගාලයේ උසස්‌ පෙළපතකින් පැවතෙන්නෙකු බව සඳහන් වේ. පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව සටන් කළ දෙනවක මායාදුන්නේ, කුරුවිටරාළ (අන්තෝනි බරෙත්තු), කාන්ගර ආරච්චි වැනි සිංහල නායකයන්ගේ ගහලයා වූයේ මොහුය. වරක්‌ මහනුවර ආක්‍රමණය කොට නාථ දේවාලය ගිනි තබා එහි වූ අති විශාල ප්‍රතිමා දෙකක්‌ මොහු විසින් වැනසූ ආකාරය විස්‌තර කර ඇත්තේ ඔහුගේ හමුදාවේ සිටි ද සා මිරැන්ඩා නම් උසස්‌ යුද නිලධාරියෙකි. කෙතරම් යුද දක්‌ෂයෙකු වුවද, 1630 දී වැල්ලවායේ රන්දෙණිවෙලේ සටනේදී සෙනරත් රජුගේ පුතුන් අතින් කොන්ස්‌තන්තීනු ද සා මරුමුවට පත්විය. ‘කුස්‌තන්තීනු හටන’ වැනි ප්‍රශස්‌ති කාව්‍යයන් ලියන්නට අලගියවන්න මුකවෙටිලා මෙන්ම ඔහු වෙනුවෙන් ශෝකවන්නට සැදී පැහැදී ගත් රැජිනියන් කන්ද උඩරට රජ මාලිගයේ සිටීමෙන්ද ප්‍රකට වන්නේ, ඔහු ඇතැම් සිංහලයන් අතරද ජනප්‍රියව සිට ඇති බවයි. ද සා ගේ මරණය පෘතුගීසීන්ට දැඩි කම්පනයක්‌ ඇති කළ සිදුවීමක්‌ වූ බව කියවේ.

ද සා මිරැන්ඩාගේ විස්‌තරයෙන් හෙළි වන පරිදි අන්තාන අදසින් රැජිණ හා කොන්ස්‌තන්තීනු ද සා අතර ලිපි ගනුදෙනු පවා සිදු වී ඇත. ද සා විසින් උඩරට ආක්‍රමණය කොට මහනුවර නගරය ගිනිබත් කළ අවස්‌ථා දෙකකදීම දළදා මාලිගය හා රජමාලිගය දවා හළු නොකළේ, එසේ නොකරන ලෙස ශෝභන අත් අකුරින් ලියූ ලිපිවලින් ඇය ඉල්ලා සිටි නිසා බවද මිරැන්ඩා හෙළි කරයි. (“THE SRI LANKA “පිටුව 174) එම විස්‌තරය අනුව නම් හැඟෙන්නේ සා වෙනුවෙන් ශෝක වන්නට මෙම රැජිණට සාධාරණ හේතු කාරණා තිබී ඇති බවකි.

සේනා සම්මත වික්‍රමබාහු රජ පෙළපතට අයත් උඩරට සිහසුනට නීත්‍යනුකූල උරුමය තිබුණේ මෙම රැජිණගේ මව වූ කුසුමාසන දේවියට මිස පියා වූ විමලධර්මසූර්ය රජුට නොවේ. කුසුමාසන දේවිය යනු උඩරට රජු වූ කරල්ලියෑද්දේගේ දියණියයි. ඇයට එක්‌ අවුරුදු වයස්‌ වෙද්දී ඇයත්, බෑණා වූ යමසිංහ බණ්‌ඩාරත් රැගෙන පෘතුගීසීන් වෙත පළා යන්නට කරල්ලියද්දේට සිදුවූයේ, එතෙක්‌ ඔහුගේ පාර්ශවය ගෙන සිටි පේරාදෙණියේ වීරසුන්දර බණ්‌ඩාර සීතාවක රාජසිංහ රජුට පක්‌ෂපාතී වීම නිසාය. මේ වීරසුන්දර බණ්‌ඩාර යනු අනෙකෙකු නොව කෝන්අප්පු බණ්‌ඩාර හෙවත් විමලධර්මසූර්ය රජුගේ පියාය.

කරල්ලියෑද්දේගේ පළායාම නිසා හිස්‌ වූ උඩරට සිංහාසනයට සීතාවක රාජසිංහයන් විසින් පත් කරන ලද්දේ වීරසුන්දර බණ්‌ඩාරයන්ය. අවාසනාවකට මෙන් රාජසිංහ රජු විසින් සැකයක්‌ මත වීරසුන්දර බණ්‌ඩාර ඝාතනය කිරීම නිසා බියපත් වූ කෝන්අප්පු බණ්‌ඩාරද පිළිසරණ පතා පෘතුගීසීන් වෙත පළා ගියේය. එහිදී ඖස්‌ත්‍රියාවේ දොන් ජුවන්a වූ ඔහු කාඩේනියෝ කියන පරිදිම විවිධ භාෂා ශාස්‌ත්‍ර මෙන්ම යුධ ශිල්පයද ප්‍රගුණ කර ඇත. එක්‌ අවුරුදු වයසේදීම පෘතුගීසීන් යටතට පත් වූ කරල්ලියද්දේගේ දියණියද දෝන කැතරිනා බවට පත් වී, ලිවීම, කියවීම මෙන්ම විවිධ භාෂාවන් පිළිබඳ දැනුමද, සංගීතයද, කතෝලික සමය පිළිබඳ අවබෝධය හා පෘතුගීසී සිරිත් විරිත් පිළිබඳ දැනුමද නොඅඩුව ලබා ගත්තාය. ඒ අයුරින් ඇය හැදී වැඩුණේ පෘතුගීසි ජාතික දැරියක ලෙසිනි.

මෙසේ කාලය ගත වෙද්දී සීතාවක පාලනයට එරෙහිව උඩරැටියන් කැරළි ගැසූවෙන් එහි සිහසුනට පත් වීමට යමසිංහ බණ්‌ඩාරට අවස්‌ථාව ලැබිණි. ඒ පෘතුගීසීන්ගේද ආධාර ඇතිවය. කෝන්අප්පු බණ්‌ඩාරට මෙම අවස්‌ථාව වැදගත් වන්නේ යළිත් වරක්‌ උඩරටට ඒමට මාර්ගය පෑදීම නිසයි. වැඩි කල් නොගොස්‌ම යමසිංහ මිය ගියේය. ඒ වස කැවීමකින් යයි කියෑවේ. කෝන්අප්පු බණ්‌ඩාර ඊට වගකිව යුතු බවට පිළිගැනීමක්‌ ඇත. රජුගේ මරණය දැනගත් පෘතුගීසීහු දෙවන වරට සිහසුනෙහි හිඳුවන්නේ යමසිංහ බණ්‌ඩාරගේ පුත්‍රයාය. ඉන් කෝප වූ කෝන්අප්පු, තමන්ට පක්‌ෂ වූ සේනාවේ සහායෙන්, එරජුත්, පෘතුගීසිනුත් පළවා හැර විමලධර්මසූර්ය නමින් 1592 දී උඩරට කිරුළු පැළැන්දේය. ඔහුගේ මේ හිතුවක්‌කාර ක්‍රියාවට පාඩමක්‌ ඉගැන්වීමට සිතූ පෘතුගීසීහු සිහසුනේ නියම උරුමක්‌කාරියට එය පවරා දීමට කටයුතු කළහ. ඔවුන් දෝන කැතරිනා උඩරටට කැන්දාගෙන ආවේ ඒ අනුවය. එහි මූලිකත්වය ගත්තේ ලොපෙස්‌ ද සූසා හා ඔහුගේ පුතු බව කියෑවේ. මෙහිදී පෘතුගීසීන්ගේ අරමුණ වූයේ දෝන කැතරිනා සිහසුනට පත්කොට සූසාගේ පුතුට ඇය විවාහ කර දී පහසුවෙන්ම උඩරට තමන් යටතට ගැනීමයි. පෘතුගීසීන්ගේ පැමිණීම ආරංචි වූ විගස විමලධර්මසූර්ය සෙංකඩගල අතැර පළා ගියේය. මේ නිසා ආරවුලකින් තොරවම දෝන කැතරිනා සිංහාසනාරූඪ කරවීමට හැකිවිණි. ටික දිනක්‌ ගෙවී ගියේය. ඇයගේ රාජ්‍යපදප්‍රාප්තියෙන් අමන්දානන්දයට පත්ව සිටි උඩරැටියන් එම කාලය තුල වටහා ගත්තේ වැඩි කල් නොගොස්‌ම උඩරටද පෘතුගීසීන්ට අයත් වන බවයි. එබඳු සැකයක්‌ පිළිබඳ කටකතා පැතිරෙද්දී, පෘතුගීසී පාක්‌ෂික සේනාව උපක්‍රමිකව භේදභින්න කළ විමලධර්මසූර්ය, දන්තුරේ දී ඔවුන් හා කළ සටනින් ජය ගත් අතර දොළොස්‌ හැවිරිදි දෝන කැතරිනා කුමරියද පැහැර ගත්තේය. අනතුරුව ඇය සරණ පාවා ගෙන සිහසුනේ උරුමයද 1594 දී තහවුරු කර ගන්නා ලදි.

උඩරට රජවීමෙන් අනතුරුව විමලධර්මසූර්ය සිංහල බෞද්ධ රජෙකු  බවට පත්විය. දෙවනගල රතනාලංකාර හිමියන්ගේ මැදිහත්වීම නිසා දෙල්ගමුව විහාරයේ මහා කුරහන් ගලෙහි සඟවා තිබූ දන්ත ධාතූන් වහන්සේද ඔහුට ලැබිණි. රජු එසේ වෙනස්‌ වූවත්, කුසුමාසන දේවියට නම් මියයන තුරුම සිය පෘතුගීසී ආභාසය අත්හැර ගැනීමට හැකිවූයේ නැත. විමලධර්මසූර්ය නිසා උපන් දරුවන් තිදෙනාම ඇය විසින් හැඩ ගැස්‌වූයේ පෘතුගීසී ඌරුවටය. µ්‍රeන්සිස්‌කෝ නිග්‍රාඕ නම් පූජකතැන ලවා ඔවුන්ට අධ්‍යාපනය ලබා දීමට සිදුවූයේ ඇයගේ වුවමනාව පරිදිය. ඒ වග කාඩේනියෝද සඳහන් කරයි. කුමර කුමරියන්ගේ ජාතික හැඟීම් මොටකොට ඔවුන් පෘතුගීසී අනුකාරකයන් කිරීමට මෙම පූජකතැන වගබලාගෙන ඇති බව හෙළි වන්නේ පසුකාලීනව ඔවුන් කළ කී දේ වලිනි. කුසුමාසන දේවියගේ ක්‍රියාකලාපය සම්බන්ධයෙන් කිසිවක්‌ කළ නොහැකි වූ රජුටද සිදුවන්නට ඇත්තේ පෘතුගීසි අනුකාරකයන් ලෙස සිය දරුවන් හැදෙන වැඩෙන අයුරු බලා සිටින්නටය.

වසර දොළහක රාජ්‍ය කාලය ඇවෑමෙන් 1604 දී විමලධර්මසූර්ය රජු මිය ගියේය. ඒ බව පැරණි පුස්‌කොළ පොතක සඳහන් මෙම කවියෙන් තහවුරු වේ.

“…සක වසින් එක්‌දහස්‌ පන්සිය සවිසි වනුයෙහි සඳු දිනා

වක දසින් දිය වෙසඟ පුර නැඟි කකුළු රැස හත නැකතිනා

ලක යසින් පිරි සිරි විමලදම්සුරිය මහ රජු මිදෙමිනා

සක බසින් සුර පුරට වැඩි බව ලීවෙ මතුවට වැඩවනා…”

(“මධ්‍යම ලංකා පුරාවෘත්ත” – නාවුල්ලේ ධම්මානන්ද හිමි – පි( 160)

මියයාමට පෙර කලක්‌ ඔහු අසනීපයෙන් සිටි බව සඳහන්ය. එම කාලය තුළදී රජු කල්පනා කරන්නට ඇත්තේ තමන් විසින් අසීරුවෙන් තහවුරු කර ගත් උඩරට රාජ්‍යයේ අනාගතය පිළිබඳවයි. කුසුමාසන දේවියගේ පෘතුගීසි ගැතිබව පිළිබඳවත්, ඇයට අවශ්‍ය පරිදි දරුවන් හදා වඩන ආකාරය පිළිබඳවත් ප්‍රසාදයකින් නොසිටි රජු, ඇයගේ උරුමය වූ සිහසුන ඇයටම පවරා දීමට කල්පනා කළේ නැත. එසේ කිරීම උඩරට රාජ්‍යය බන්දේසියක තබා පෘතුගීසීන්ට පිළිගැන්වීමක්‌ යයි ඔහු විශ්වාස කළේය. කොටින්ම ස්‌වාධීන උඩරට රාජ්‍යයක්‌ ගැන මිස තමන්ගෙන් ඇරඹෙන රාජ වංශයක්‌ ගැනවත් නොසිතූ මෙම දූරදර්ශී රජු, සිය මවගේ සොහොයුරියකගේ පුතෙකු වූ භික්‌ෂුවක්‌ ගම්පොළ සිට කැඳවා උපැවිදි කොට, සිහසුන සමගින් තම දරුවනුත්, දේවියත් ඔහුට බාර දුන්නේය. මේ කාර්යය සඳහා මහජන කැමැත්තද විමසා බැලු බවක්‌ ‘සෙනරත් රාජ පුවත’ නම් ඓතිහාසික කාව්‍යයෙන් කියවෙන බව ආචාර්ය සන්නස්‌ගල පවසයි. සෙනරත් රජුට උඩරට සිහසුන හිමිවූයේ ඒ අයුරිනි.

වසර කිහිපයක්‌ ගතවෙද්දී සෙනරත් රජුට දාව කුමාරසිංහ, විජයපාල යන පුතුන් දෙදෙනා කුසුමාසන දේවියට ලැබිණි. එම දෙදෙනාටද ඇයට රිසි පරිදි පෘතුගීසී අධ්‍යාපනය ලබා දෙමින්, එම සිරිත් විරිත්වලට අනුකූලවම හදාවඩා ගත්බව පෙනේ. මේ වනවිට විමලධර්මසූර්යගේ පුත් රාජසූර්ය කුමරු තරුණ වියට ළංවී සිටි සෙල්ලක්‌කාරයෙක්‌ විය. සෙනරත් රජු කිසියම් හේතුවක්‌ නිසා ඔහු ප්‍රිය නොකළ බව පෙනී යයි. ඇතැම් විට එය ඔහුගේ වගකීමක්‌ නැති සෙල්ලක්‌කාරකම හෝ පෘතුගීසී අනුකාරක ජීවන රටාව හෝ විය හැකිය. එසේත් නැත්නම් ඔහු නිසා සිය පුතුන්ට සිහසුන අහිමිවේයයි සිතීමද වන්නට පුළුවන. හේතුව කුමක්‌ වුවද කුමරුගේ ඉරණම තීරණය වූ ආකාරය රාජාවලී කතුවරයා විසින් ලියා ඇත්තේ “..විමලදහම්සූර්ය රජුට ජාතක වැඩිමහලු කුමාරයා දිය කෙළියට මහවැලි ගඟට ඇරලා ඒ කුමාරයාගේ මවු බිසවට නොදන්වා එක්‌ක ගියවුන් ලවා දියේ ඔබා මරා දැමුවාහ…” යනුවෙනි. ජන විශ්වාසයට අනුව සෙංකඩගල කලු කුමාර දෙවියන් ලෙස උපන්නේ මෙම කුමරුය. එම දෙවියන්ගේ කෝල්මුර කවිවලින් කියෑවෙන පරිදි කුමරු ඝාතනයට හේතුව කොණ්‌ඩ කුරුළු හබයකි. කොණ්‌ඩ කුරුල්ලන් පොර කෙටවීමට ඇබ්බැහි වී සිටි කුමරු දිනක්‌ පොරට යෑවීම සඳහා රජු සතු කොණ්‌ඩ කුරුල්ලෙකු ඉල්ලා ඇත. එහෙත් රජුගෙන් ඊට අවසරය නොලැබිණි. කේන්තියට පත් වූ කුමරා රජුගේ කොණ්‌ඩ කුරුල්ලා මරා දැමීය. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ මහවැලි ගං දියේ ගිලී මිය යන්නට කුමරුට සිදුවීමයි. කුරුල්ලෙකු නිසා රජෙකු විසින් කුමරෙක්‌ මැරවූයේදැයි කෙනෙක්‌ විපිළිසර විය හැකි වුවද, සෙනරත් රජු සිදුකළේ, පෘතුගීසි රූකඩයක්‌ විය හැකිව තිබූ සිහසුනේ උරුමකරුවා විසින් පළමු අභියෝගය එල්ල කළ අවස්‌ථාවේදීම ඔහු විනාශ කර දැමීමයිs.

මෙම සිද්ධිය 1612 දී පමණ සිදුවිනැයි සඳහන් වන අතර, ඒ වන විට කුසුමාසන දේවිය සිට ඇත්තේ බාලම පුත්‍රයා වූ රාජසිංහ අස්‌ථාන කුමරු ප්‍රසූත කිරීමට සූදානමිනි. සිය වැඩිමහලු පුතුගේ ෙ€දවාචකයට සෙනරත් රජුව සැක කළ ඇය නොකා නොබී සිට අවසානයේදී අසනීප වූ වග කියෑවේ. 1612 අගදී හෝ 1613 මුලදී මහියංගණයේ අලුත් නුවරදී දරුවා ප්‍රසූත කළ ඇය, 1613 ජූලි මස විසිවන දින සතර කෝරළයේ වැලිමන්නාතොට මාලිගයේදී මිය ගොස්‌ ඇත. ඇයගේ සිරුර ගරු ගාම්භීර බවින් යුතුව ආදාහනය කරන ලද්දේ මහනුවර ආදාහන මළුවේදී ජූලි විසි එක්‌ වැනිදා බව වැලන්ටයින් පවසා ඇතැයි කියවේ. ඒ රාජසූර්ය කුමරා ආදාහනය කළ ස්‌ථානයේදීමය. රජ පවුලක උපත ලදුවද අනේකවිධ දුක්‌ඛ දෝමනස්‌සයනට මුහුණ දුන් කුසුමාසන දේවිය මෙසේ මිය ගියේ තරුණ විය ගෙවී යන්නටත් ප්‍රථමයෙනි. ඒ වන විට ඇයගේ වයස අවුරුදු තිස්‌ දෙකක්‌ පමණයයි කියවේ. රජවරුන් දෙදෙනා සමග ගත කළ වසර විස්‌සක්‌ වැනි කාලය තුළ ඇය නිරන්තරයෙන් අපේක්‌ෂා කළේ දරුවන්ද කැටුව පෘතුගීසීන් වෙත පළා යාමට යයි අසන්නට ලැබෙන අතර ඉන් ප්‍රකට වන්නේද ඇයගේ පෘතුගීසි ආකර්ෂණයයි.

කුසුමාසන දේවියගේ අභාවයෙන් පසු සෙනරත් රජු සරණ පාවා ගත්තේ ඇයගේ හා විමලධර්මසූර්ය රජුගේ වැඩිමහලු දියණිය වූ සූරියා මහ අදසින් බව වෛද්‍ය නිහාල් කරුණාරත්නයන් සිය “KANDY PAST AND PRESENT” (පිටුවරි24) කෘතියේදී පවසා ඇත. ඒ වන විටත් ඇය විවාහකව සිටි බව කියවෙතත් ඇයගේ ස්‌වාමි පුරුෂයාගේ ඉරණම කුමක්‌ වීදැයි දැන ගන්නට නොලැබේ. එම විවාහය මගින් අරමුණු දෙකක්‌ ඉටු කර ගන්නට රජු බලාපොරොත්තු වූවා විය හැකිය. එකක්‌ නම් කුසුමාසන දේවියගේ අභාවය නිසා ගිලිහී ගිය සිහසුන පිළිබඳ උරුමය ඇයගේ දියණිය මගින් තහවුරු කර ගැනීමයි. දෙවැන්න නම් සිහසුනට අලුත් උරුමකරුවන් බිහිවීමේ ඉඩකඩ වැළැක්‌වීමයිs. එහෙත් සූරියා අදසින් රජුගේ බිසෝ තනතුරෙහි සිට ඇත්තේ වසර හතරක්‌ වැනි සුළු කාලයකි. 1617 දී ඇය මියගොස්‌ ඇත.

තෙවන වරට රජු සරණ පාවා ගත්තේ කාඩේනියෝගේ මිතුරිය වූ අන්තානා අදසින්ය. ඇයගේ ස්‌වාමිපුරුෂයා ඝාතනය කොට එම විවාහය සිදු කළ බව කාඩේනියෝ සඳහන් කරයි. කොන්ස්‌තන්තීනු ද සා නොරොඤ්ඤාගේ මරණය ගැන ආභරණ පවා නොපැළඳ ශෝකවූයේ ඇය ය. කුසුමාසන දේවියගේ දරුවන්ගේ මෙම ඇවතුම් පැවතුම් වලින් ප්‍රකට වන්නේ ඇයගේ පෘතුගීසීකරණ ක්‍රියාවලියෙහි ප්‍රතිඵලයි. වසර දහතුනක්‌ වැනි දිගු කාලයක්‌ සෙනරත් රජු හා මාලිගයෙහි ගත කළ අන්තානා අදසින් රැජිණ කොන්ස්‌තන්තීනු ද සා ගේ මරණය නිසාම මාලිගය හැර යාමට සූදානමින් සිටි බවද කාඩේනියෝ පවසයි. ඉන් ප්‍රත්‍යක්‌ෂ වන්නේ රන්දෙණිවෙලේ සටනට නායකත්වය දුන් රජුගේ හෝ ඔහුගේ පුත් කුමාරවරුන්ගේ හෝ මුහුණු දැකීමටවත් ඇය කැමති නොවූ බවය.

උඩරට සිහසුන සම්බන්ධ සිංහල බෞද්ධ අයිතියට එල්ල විය හැකි අභියෝග මැඩපවත්වා ගනිමින් කටයුතු කළ සෙනරත් රජු 1628 දී සිය පුතුන් තිදෙනා අතර උඩරට රාජධානිය බෙදා දුන්නේය. ඒ වැඩිමලා වූ කුමාරසිංහට ඌවත්, විජයපාලට මාතලේත්, රාජසිංහ ආස්‌ථානට මහනුවර ඇතුළු කන්ද උඩ පස්‌රටත් ලැබෙන පරිද්දෙනි. උඩරට රාජ්‍යය ලෙස විදේශිකයන් පිළිගත් කන්ද උඩ පස්‌රට රාජසිංහ ආස්‌ථානට ලබා දීමට රජු යටිකූට්‌ටු උපක්‍රමයක්‌ ක්‍රියාත්මක කළ බව ඇතැමුන්ගේ පිළිගැනීමයි. එසේ කළේ නම් ඊට හේතුව අනෙකක්‌ නොව තම දරුවන් වුවද පෘතුගීසි රූකඩවලට රාජ්‍යය ලබා නොදී, සිංහලයෙකු සේ හැදී වැඩුණු බාල කුමරු රජකරවීමට සෙනරත් රජු තුළ තිබූ අවශ්‍යතාවයි. රාජසිංහ කුමරු උපන් අලුතම කුසුමාසන දේවිය මිය ගිය හෙයින් ඔහු ඇයගේ පෘතුගීසීකරණ ක්‍රියාවලියෙහි ගොදුරක්‌ වූයේ නැත.

1634 දී ඌවේ කුමාරසිංහ රජු මිය ගියේය. එය සිදුවූයේ සෙනරත් හා රාජසිංහ යන දෙදෙනා විසින් කරවන ලද වස දීමකින් යයි කියවේ. රාජසිංහයන්ට එරෙහිව එල්ල විය හැකිව තිබූ තවත් අභියෝගයක්‌ හොඳින් හෝ නරකින් එසේ ඉවත් කරන ලදි. එක්‌ අතකින් කුමාරසිංහ, රාජසිංහයන්හට අභියෝගයක්‌ වන්නට තරම් ප්‍රබලයෙකුද නොවේ. ඒ බව හෙළිවන්නේ “…ඌවේ ඔහු, නමින් කුමාරසිංහ අදසින්ය. දහවල් කාලයේදීත් නිදියන්නට රුසියෙකු වූ ඔහු බේබද්දෙකි. වැදගැම්මක්‌ නැති මිනිහෙකි…” යනාදී වශයෙන් ක්‌වේරෝස්‌ දී ඇති චරිත සහතිකය නිසයි. වැඩිමහලු සොහොයුරාගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ රාජධානිය හා දේපළ තමන්ට හිමි විය යුතු යයි මාතලේ විජයපාල රජු කල්පනා කළේය. එහෙත් සිදුවූයේ ඒවා අත්පත් කරගත් රාජසිංහයන් විසින් එම දේපළවලින් සුළු කොටසක්‌ පමණක්‌ ඔහුට දීම නිසා දෙදෙනා අතර මතභේද උද්ගත වීමයි.

සෙනරත් රජු උඩරට සිහසුන මෙතෙක්‌ කල් රැක ගත්තේ සිය උපාය ඥානයෙනි. වත්මන් භාවිතයනට පටහැනි සේ පෙනෙන විවාහයන් කර ගනිමින්, ඇතැම් දරුවන්ගේ ඉරණම තමන් විසින්ම තීන්දු කරමින් ඔහු මග පෑදුවේ රාජසිංහ කුමරාට බලය ලබා දෙන්නටය. සිය ඥාති සොහොයුරා වූ විමලධර්මසූර්යගේ ප්‍රාර්ථනා මල්ඵල ගැන්විය හැක්‌කේ එමගින් පමණක්‌ බව ඔහු දැන සිටියේය. අනෙක්‌ කුමර කුමරියන් පෘතුගීසි, ලතින්, ඉතාලි වැනි භාෂා උගනිද්දී රාජසිංහ කුමරා උගත්තේ සිංහල, පෘතුගීසි ඇතුළුව පාලි හා සංස්‌කෘත යන භාෂාවන්ය. මේ අයුරින් සෙනරත් රජු විසින් කන්ද උඩරටට සුදුසු රජු වශයෙන් පවුලේ බාලයාව හැඩගස්‌වද්දී පෘතුගීසීන්ද එය ප්‍රතික්‌ෂේප කර නැති වග හෙළිවන්නේ -…ඔහු පවුලේ බාලයා වුවත් දැන් මහනුවර රජුය. එහි මිනිසුන්ගේ චාරිත්‍රය එයයි…” යන ක්‌වේරෝස්‌ගේ ප්‍රකාශයෙනි. සෙනරත් රජු විසින් වැඩිමහලු කුමාරවරුන් හට රජකම නොපැවරීම පිළිබඳව එල්ලවන චෝදනාවෙන් ඔහු නිදහස්‌ වන්නේ ‘ලක්‌ රජ ලෝ සිරිත’ නම් අමුද්‍රිත පුස්‌කොළ පොතෙහි සඳහන් කර ඇති කරුණුවලිනි. “…සිහසුනට සුදුස්‌සා තෝරා ගත යුත්තේ පවුලේ වැඩිමලා වීම නිසා නොව, ධර්මිෂ්ඨ බව, ප්‍රඥාව හා පූර්ව වාසනා ගුණය යන කරුණු අනුව…”යයි එහි සඳහන් වන බව මහාචාර්ය කේ. ඩබ්( ගුණවර්ධන පවසයි. දැනට බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇති එම පොතෙහි අත් පිටපතක්‌ තමා සතු බවද මහාචාර්යවරයා සඳහන් කර ඇත. (“THE SRI LANKA JOURNAL OF THE HUMANITIES” – 1977 රි පිටුව 31 ) මෙසේ විවිධ දෝෂාරෝපණයන්ට ලක්‌ වෙමින් උඩරටට ගැලපෙන නරපතියෙකු තැනූ සෙනරත් රජු 1635 දී කළුරිය කළේය. ඔහුගෙන් පසුව උඩරට අගරජු බවට පත් වූයේ රාජසිංහ කුමරුය. ලංකා ඉතිහාසයේ දෙවන රාජසිංහ නාමයෙන්a සඳහන් වන්නේ මෙම රජු වේ.

සොහොයුරන් දෙදෙනා අතර මතභේද පැවතුනත් 1638 දී කළ ගන්නොරු සටනේදී පෘතුගීසීන් පරාජය කිරීම සඳහා මාතලේ විජයපාල රජුගෙන් රාජසිංහයන්හට ලැබී ඇත්තේ නොමඳ සහයෝගයකි. එහෙත් සිරභාරයට ගත් පෘතුගීසි භට පිරිසකට කොළඹට පළා යාමට ඔහු විසින් ඉඩ ප්‍රස්‌ථාව සලසා දීමේ පුවත රාජසිංහයන් හට ආරංචි වීමෙන්, දෙදෙනා අතර නැවතත් මතභේද ඇතිවී තිබේ. අවසන් ප්‍රතිඵලය වූයේ 1641 දී විජයපාල පෘතුගීසීන් වෙත පළා යාමයි. නියම විජයපාල රජු කවුරුන්දැයි හෙළිවන්නේ ඉන් පසුවය. ඒ 1643 මැයි මාසයේදී ඔහු විසින් ගෝවේ පෘතුගීසි ප්‍රතිරාජයා වෙත යවන ලද ලිපියකිනි. පෘතුගීසීන් පිළිබඳව ඔහු තුළ වූ ලැදි බව කොතරම්දැයි ඉන් මනාව ප්‍රකට වේ.

“…මා උපත ලදුයේම පෘතුගීසී ජාතිය කෙරෙහි අභිරුචියකින් යුතුවය. මා කුඩා අවධියේදී ප්‍රැන්සිස්‌කෝ නිග්‍රාඕ පූජකතුමා ගෙන් ලිවීම හා කියවීම උගත් අතර එය මගේ මවු රැජිනගේ ඉමහත් සංතුෂ්ඨියට හේතුවිය. ඔහුගේ උපදෙස්‌ යටතේම මම හොඳ සමාජ සිරිත් විරිත් හා රාජකීයයන්ට පමණක්‌ උරුම වූ චාරිත්‍රයන්ද උගත්තෙමි. මගේ සිරුරෙහි දුවන්නේ සිංහල රුධිරය වුවද ඇවතුම් පැවතුම් හා සිතුම් පැතුම් වලින් මම පෘතුගීසියෙක්‌මි. මගේ රාජධානියත්, ධනයත්, බිසව හා දරුවාත් මට නැතිවීමට ප්‍රධාන හේතුව වූයේ එයයි…”

“THE PRINCE VIJAYAPALA OF CEYLON” ˙ P. E. පීරිස්‌ -( පිටුව 31 )

පෘතුගීසීන් කෙරෙහි මෙතරම් භක්‌තිවන්ත වූ විජයපාල රජු ක්‌වේරෝස්‌ විසින් හඳුන්වා දී ඇත්තේ “…මාතලේ රජු වන මොහු අපගේ ශ්‍රේෂ්ඨ මිත්‍රයාය. එහෙත් අනුවණයෙකිs. ක්‍රීඩාශීලියෙකි. මුවහත් කඩුවක්‌ නොව මොට කඩුවක්‌ අතැති විට මොහු සැබෑ දක්‌ෂ සොල්දාදුවකු වනු ඇතැයි මට සිතේ. නම විජයපාල අදසින්ය…” යනාදී වශයෙනි. තමන්ගේ පරම මිතුරන් විසින් තම ආදරණීය පුත්‍රයන්හට මෙලෙසින් නින්දා බස්‌ පවසනු ඇසීමට කුසුමාසන දේවිය ඒ වන විටත් ජීවත්ව සිටියා නම්, ඇය ගෙළ වැල ලා ගෙන දිවි තොර කර ගනුq නියතය.

පෘතුගීසීන් වෙතට පළායාම නිසා විජයපාල රජුට අත්වූ සෙතක්‌ නැත. උඩරට අල්ලා ගැනීමට ආධාරෝපකාර කරන බවට දුන් පොරොන්දු හුදු පොරොන්දුම පමණක්‌ විය. තත්ත්වය එසේ වුවද විජයපාල රජුට 1646 දී දොන් තියොඩෝසියෝ නමින් කිතු සමය වැළඳ ගැනීමට සිදුවිණි. එම අවස්‌ථාවේදී රජු ගෙල පැළඳ සිටි රාජකීය සංකේතය වූ රාජාලියා බැඳි රන් දමද පෘතුගීසීන් ගලවා ගත්තේ අනුකම්පා විරහිතවය. 1656 දී මේ රජු මිය යන විට පෘතුගීසීන්ගේ බහට රැවටී සියල්ල අහිමි කරගත් අන්ත අසරණයෙකුව සිටියේය.

අවසානයේදී රජ පවුලෙන් ඉතිරිවූයේ අන්තාන අදසින් රැජිණ හා රාජසිංහයන් පමණි. ඇයගේ ඉරණම තීන්දු වූ ආකාරය හෙළිවන්නේ ඇය ජීවත්ව සිටි කාලයෙන් අවුරුදු 265 කට පමණ පසුව ලියෑවුණු කෘතියකිනි. “A GAZETTEER OF THE CENTRAL PROVINCE OF CEYLON” නම් එය ලියා ඇත්තේ A. C. ලෝරි විසිනි. ආදාහනගල නම් ස්‌ථානයක්‌ පිළිබඳව විස්‌තර කරන ඔහු “ආදාහනගල පාත දුම්බර දෙගල්දොරුවේ පිහිටි කඳු ගැටයකි. එය මුදුනෙහි කුඩා පොකුණක්‌ද, ඒ අසළින්ම බෝධියක්‌ද ඇත. රාජසිංහ රජුගේ (1634-1684) සොහොයුරිය මිහිදන් කර ඇත්තේ එතැනය. සොහොයුරා වූ රජුට විවාහ කරදීම සඳහා උඩ දුම්බර සිට බලහත්කාරයෙන් රැගෙන එමින් සිටියදී ඇය සිය දිවි නසා ගන්නා ලදැයි කියවේ…” යනුවෙන් සඳහන් කරයි. වර්තමානයේදී බෝධිගල නමින් හඳුන්වන්නේ මෙම ස්‌ථානය වන අතර රජ කුමරියක්‌ ඉන් පහළට පැන දිවි නසා ගන්නා ලදැයි යනුවෙන් ජනප්‍රවාදයක්‌ එම ප්‍රදේශයේ පවතී.

කාඩේනියෝ පැවසූ තවත් කරුණක්‌ මෙහිදී සත්‍ය වී ඇත. එය නම් අන්තාන අදසින් රැජිණ මාලිගයෙන් ඉවත්ව යැමේ අදිටනින් සිටි බවට ඔහු කියා ඇති කථාවයි. ඒ අනුව ඇය මාලිගයෙන් ගොස්‌ උඩ දුම්බර පදිංචිව සිටි බව ලෝරිගේ විස්‌තරයෙන් හෙළි වේ. තමන්ට වඩා අවුරුදු දහය දොළහකින් වැඩිමහලු වූ, එමෙන්ම තම පියාගේද මෙහෙසියව සිටි මෙම රැජිණ සරණ පාවා ගන්නට තරම් ප්‍රබල හේතුවක්‌ රාජසිංහ රජුට තිබුණේදැයි සිතා ගත නොහැකිය. මේ වන විට සිහසුනේ උරුමය පිළිබඳ ගැටළුවක්‌ද ඔහුට නොතිබුණි. එසේ නම් රජමාලිගයට ගෙන එමින් සිටියදී ඇය දිවි නසා ගත්තේ මන්ද යන ප්‍රශ්නය ඉතිරි වේ. ඊට පිළිතුර විය හැක්‌කේ මෙයයි.

අන්තාන අදසින් රැජිණට හුදෙකලාව උඩ දුම්බර වාසය කරන්නට ඉඩ දීමෙන් උඩරට රාජ්‍යය පිළිබඳ රහසිගත තොරතුරු පවා පෘතුගීසීන් අතට පත්වීමට ඉඩ සැලසෙන බව රාජසිංහ රජු දැන සිටියේය. එය වැළැක්‌වීමට නම් එක්‌කෝ ඇය ඝාතනය කළ යුතුය. නැතිනම් සිරකර තැබිය යුතුය. පෘතුගීසීන්ට ලැදි සිය සොහොයුරිය ඝාතනය කිරීමට නොසිතූ රජු තීරණය කරන්නට ඇත්තේ ඇය දිවි ඇති තෙක්‌ සිරකර තැබීමටයි. ඒ සඳහා සුදුසුම ස්‌ථානය වූයේ පිටස්‌තරයන් හට සම්බන්ධතා පැවැත්විය නොහැකි වූ රාජකීය අන්තඃපුරයයි. එවන් තැනක දිවි ගෙවීමට ඇති අසීරුව ප්‍රායෝගිකව දැන සිටි රැජිණ මාලිගයට ගෙන ඒමට ප්‍රථම දිවි නසා ගන්නට ඇත.

රාජසිංහයන් ගැන පෘතුගීසීන් තුළ වූ කෝපය ක්‌වේරෝස්‌ගෙන් පිටවී ඇත්තේ -…ඔහු සොල්දාදුවෙකි. එහෙත් අප්‍රසන්නය. එසේම දුෂ්ඨයෙකි. පෘතුගීසී ජාතියේ පරම හතුරාය… යනුවෙනි. රොබට්‌ නොක්‌ස්‌ද දහසක්‌ දේ කියා ඇතත්, දෙවන රාජසිංහයන් වටා ගෙතී ඇති ජනකථා ගොන්නෙන් මෙන්ම ඔහු වෙනුවෙන් ලියවී ඇති ප්‍රශස්‌ති කාව්‍ය සමූහයෙන්ද පැහැදිලි වන්නේ හේ අතිශයින් ජනප්‍රිය වූ රජෙකු බවයි. එමෙන්ම මුළු සෙංකඩගල ඉතිහාසයටම ඔහුගේ සුරුවිරුකම් අභිභවා යා හැකි වෙනත් රජෙකු පහළ වූයේ නැත. තමා නරපතියෙකු වූයේ මහප්පා වූ විමලධර්මසූර්ය රජුගේ දුරදක්‌නා ඥානය නිසා බව දත් රාජසිංහයන් හැකි ඉහළම ගෞරවය ඔහු වෙත පුද කළේ කිරුළ හිමි සිය පුත් කුමරාට විමලධර්මසූර්ය යන නාමය තැබීමෙනි. විවිධ අභියෝගයන් මැද අඩ සියවසක කාලයක්‌ රාජ්‍යය විචාළ මෙම නරපතියා 1687 දී මිය ගියේය.

කාඩේනියෝ විසින් ෆැබ්රිෂියෝට පවසා ඇති කරුණු සත්‍ය බව ඉහත තොරතුරුවලින් සනාථ වේ. අන්තාන අදසින් රැජිණට හිතෛෂීකම් පෑ මේ කාඩේනියෝ කව්දැයි සොයා බැලීමේදී හෙළි වී ඇත්තේ එය ආරූඪ නාමයක්‌ පමණක්‌ බවයි. රන්දෙණිවෙලේ සටනේදී සිරකරුවකු බවට පත් වූ පෘතුගීසි සොල්දාදුවෙකු විසින් සිය අත්දැකීම් හා ඇසූ දුටු කරුණු කාඩේනියෝ යන ආරූඪ නාමයෙන් මේ අයුරින් ලියා තබන්නට ඇත යන්න පිළිගත් මතය වේ. සැබෑ නම නොදන්නා ඒ සොල්දාදුවාගේ ව්‍යායාමය වැදගත් වන්නේ, කුසුමාසන දේවිය විසින් සෙංකඩගල රජ වාසල තුළ ක්‍රියාත්මක කරවූ පෘතුගීසීකරණ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ කිසියම් ඉඟියක්‌ එමගින් ලැබෙන නිසයි.

ලංකාවේ පෘතුගීසි සමයෙහි සිදුවූ මහ සටනක් වශයෙන් සැලැකෙන ඌවේ  සටනේදී මහා සා මරණයට පත්විය. අලගියවන්න මුකවෙටි කවියා විසින් ”කොන්ස්තන්තීනු සටන” නැමැති කාව්‍ය ලිවීමෙන් ඒ විදේශීය නායකයාගේ සටන්කමීත්වය සහ සිංහල සේනාවගේ වික‍්රමය යස රඟට සිත්තම් කර තිබේ. සටන් බිමේදී මරුමුවට පත් ඒ සෙන්පතියාගේ පුත‍්‍ර ජේ.ආර්. ද සා නැමැත්තා විසින් ”ලංකාවේ කැරැල්ල” නමින් ලියන ලද ලංකාවේ පෘතුගීසි සමය පිළිබඳ ඉතිහාසයෙන් තම  පියාගේ නායකත්වයෙන් සිදුවුණු ඌවේ සටන විස්තර කර තිබේ.

ඒ පොත පළවී ඇත්තේ වර්ෂ 1681 දීය. රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ ලංකා ශාඛාව සඳහා එය කර්නල් සෙන්ට් ජෝර්ජ් මහතා විසින් මීට කලකට පෙර ඉංග‍්‍රීසියට නඟන ලදී. මෙහි දැක්වෙනුයේ එහි සඳහන් පරිදි ඌවේ මහ සටන පිළිබඳව ඉතා විසිතුරු විස්තරයක සිංහලානුවාදයයි. ‘‘කොතරම් බාධා ඇති වුවත් ඌව ආක‍්‍රමණය කිරීමට සෙන්පතියා තීරණය කළේය.

This slideshow requires JavaScript.

දහතුන් දහසක් පමණ හේවායෝ ගමනට සැරසුනහ. ඔවුන් අතර මහලූ අය හා ළමයින්ද බොහෝ ගණනක් සිටි හෙයින් යුද්ධ කළහැකි හේවායෝ සිටියේ සිය ගණනකි.ඉදල්ගස්හින්න සිට සෙන්පතියා තම ගමන ආරම්භ කළේ 1630 අගෝස්තු 25 වෙනිදාය. ඌවේ රාජධානිය පිහිටා ඇත්තේ ලංකාවේ මධ්‍යම ප‍්‍රදේශයෙහිය. එය කන්ද උඩරට රාජධානියට යාබදවේ. එයද කන්ද උඩරට රජුට අයත්වේ. රජුගේ වැඩිමහල් පුත‍්‍රයාට ”ඌවේ කුමාරයා” යන ගරු නාමය ලැබී තිබේ.

උස් කඳු හා ගිරි දුර්ගයන් අතර පිහිටි මේ ප‍්‍රදේශයට යාම ලෙහෙසියෙන් කළ හැක්කක් නොවේ. එහි අගනුවර වන බදුල්ල කොළඹ සිට ලීග් 25 කට පමණ ඈතින් පිහිටා තිබේ. එහි යා යුත්තේ ඉතාම අසීරු මාර්ගයක් ඔස්සේය. ඉතා අමාරුවෙන් ළං විය යුතු උස් බිමක ඒ නගරය තනා තිබේ. කොන්ස්තන්තීනු සෙන්පතියා බදුල්ලට සැපත්වනතුරු අතරමගදී ගමන නතර නොකළේය. කිසිම බියකින් තොරව ඌවේ කුමාරයා එහි නතරවී සිටින බව තම ඔත්තුකාරයින්ගෙන් දැනගත් නිසා එය වැටලීම ඔහුගේ අදහස විය. එහෙත් තම වැඩ පිළිවෙල වෙනස් කළ කුමාරයා තම සේනාව කුඩා නිසා බියෙන් පැන යන බව බොරුවට අඟවා ඉතා අමාරුවෙන් ළංවිය යුතු ඈත කදුකර පෙදෙසකට පලා ගියේය. එයින් ඔහු අදහස් කළේ කොන්ස්තන්තීනු ද සා සහ ඔහුගේ සේනාව ඈත කඳුකරයට ගෙන්වා ගැනීමය.

අපේ සේනාව අගනුවර ගිනිලා එය විනාස කළේය. ඊට පසු සෙන්පතියා නගරයේ වාඩිලා නැවතුනේය. බොහෝ සේ දුක් විඳ දීර්ග ගමනක යෙදී සිටි සෙබලෝ වෙහෙසවී සිටි බැවින් වෙහෙස සංසිඳුවා ගැනීම සඳහා විවේක සුවය පැතූහ. මේ අතර කන්ද උඩ රාජධානියේ රජු සමග පණිවුඩ හුවමාරුකරගෙන මීළඟට කුමක් කළ යුතුදැයි තීරණය කර ගැනීමට හතුරාට ඉඩ සැලසුනේය. බදුලූ නගරය ඉදිරියෙහි වූ කඳු මුදුනක අපේ සේනාව කඳවුරුලා ගති. මේ අතර අවට මිටියාවතෙහි සතුරු සේනාව දක්නට විය. අපගේ සේනාව වටකර ගැනීම සඳහා එහි රැස්වූ මහා සේනාව අසූ දහසකට වැඩිවීයැයි ඇතැම්හු ප‍්‍රකාශ කළහ.

අපේ සේනාවේ බොහෝ දෙනා සටන් බිමේ වැටී සිටියහ. ඉතිරිව සිටියවුන් ගෙන් වැඩි දෙනා තුවාල කාරයෝය. සෙන්පතියාට තම ඉතුරු සේනා ඛණ්ඩය රැකවලෙහි තබා ගැනීමට තැනක් නොවීය. එය විවෘත ප‍්‍රදේශයක් වීම නිසා සෑම පැත්තෙන්ම තමා වටකරගනු ලැබූ සේනාවෙන් පැන යෑමට හෝ ආපසු යෑමට තැනක් නොමැති විය. සෙන්පතියා හැම පැත්තෙන්ම වටලා ගත් සතුරු සේනාව ඔහුට පහර දෙන්නට පටන් ගත්තේ පිස්සු බලූනක් මෙනි. රාත‍්‍රී කාලය සැපත්වූ මුත් ඔව්හු භයානක ඝෝෂා පවත්වමින් එහි රැස් කකා සිටියහ. ඇතැම් විට ඈතට ගොස් හී වරුසා වැස්සවූහ. තෝමරයන් දමා ගැසූහ. එයින් වැඩි අනතුරක් නොවූ නමුත් එය මහත් කරදරයක් විය.

මෙතරම් කණගාටුදායක තත්වයකට මුහුණ පා සිටිය නමුත් සෙන්පතියා මේ සියලූ කාලය තුළ ධෛර්යමත්ව සියුම් කල්පනාවෙන් තම සේනාව මෙහෙයවීය. එදා ඔහුගේ සේනාවේ සිටි හොඳම සෙබලූන්ගේ අවසානය වූයේ මුත් ඔහු පලාපොරොත්තු සුන් කර ගත්තේ නැත. ඔහුගේ ධෛර්යය යටපත් නොවී අන්තරාවේදී එය වේගයෙන් නැගී සිටින්නාක් මෙන් විය. අන්ධකාරය පැතිරෙද්දී හෙතෙම තුවාල ලැබූවන් සනසමින් හැම සෙබලා ළඟටම ගොස් ඔවුන්ට කථා කොට තිබෙන යමක් කා බී විවේක ගන්නා මෙන් ඉල්ලා සිටියේය.මෙවිට ඇති වූයේ මේඝ ගර්ජනා සහිත ධාරාණිපාත වැස්සකි. එයින් සෙන්පතියාගේ සියලූ වෙඩි බෙහෙත් සහ ආහාර වර්ග විනාශ වී ගියේය.

පහන් වෙත්ම සෙන්පතියා කඳවුර අකුලාගෙන පෙර පරිදි ගමන ආරම්භ කළේය. සිංහල සේනාව ඔවුන් වටේ රැස්වූයේ දෙගුණ තෙගුණයෙන් වැඩිවූ භයානක ලීලාවකිනි. පළමුවෙන් අඩ කවයක ලීලාවෙන් අවට රැස්ව ක‍්‍රමයෙන් වැඩි කල් යන්නට මත්තෙන් කවයක්සේ වටේ රැස්වූහ. අපේ කුඩා පිරිස ඔවුන් මධ්‍යයෙහි තෙරපී කිසිවක් කරගත නොහැකිව අනාථව සිටියහ. අපේ පිරිස වෙඩි තැබීමට තැත් කළ මුත් වෙඩි බෙහෙත් තෙත් වී තිබුණ නිසා එයද කළ නොහැකි විය. එවිට සතුරු සේනාව ඊ ශර වර්ෂාවෙන් හා වෙඩි පහරින් අප පිරිසට පහර දුනි. ඔවුන්ගේ දක්‍ෂතාවය ගැන අප පිරිසේ උන් අය පුදුමයට පත් වූහ.

එපමණක් නොව හතුරෝ කඩුවලින්ද පහර දෙන්නට වූහ. එයට ඔවුහු විශේෂයෙන් දක්‍ෂයෝ වූහ. එහෙත් ඔවුන් අපට කිට්ටුවීමට බිය වූහ. ඉතා ළං වුවොත් කෙසේ හෝ අප සෙබලූන් විසින් ඔවුන් මරුට ගොදුරු කරන බව ඔවුහු දනිති. නිර්භීත මිනිසෙකු වශයෙන් හා පළපුරුදු සෙන්පතියෙකු වශයෙන් කළ හැකි සියල්ල ඉටු කළ සෙන්පතියා තමාගේ ඉතිරි පිරිස මහත් කළබලයෙන් සටන් කරන බව දුටුවේය. අන්තිම සටනේදී ඔහුට සහායවීමට ඉතිරිව සිටියේ සෙබලූන් දෙදෙනෙකි. සතුරන්ට උවමනා වූයේ සෙන්පතියා ජීවග‍්‍රහයෙන් අල්ලා ගැනීමටය. එසේ අල්ලා දුන් කෙනෙකුට තුටු පඬුරු දෙන බවට සතුරන්ගේ කුමාරයා කලින් දන්වා තිබුණේය. නියම ජයග‍්‍රහණය ලබා ගැනීමට එය අසහාය මාර්ගය යැයි ඔහු සිතා සිටියේය.

මළ කඳන් මැද්දේ සිට ගෙන සටන් කළ වීර සෙන්පතියාට කිට්ටුවීමට බියවූ ඔව්හු අත්මාරක්ෂාව ගැනද සලකමින් ඈතින් සිට පහර දුන්හ. අන්තිමේදී තම ආරක්‍ෂාව සඳහා දෙපසෙහි සිටි සෙබලූන් දෙදෙනාද මැරී වැටෙනු දුටු සෙන්පතියා තම කඩුව අමෝරාගෙන සිංහ ලීලාවෙන් සතුරන් මැදට පැන ඔවුන් සිය ගණනක් මරා දැමුවේය. තුවාල ලැබීමෙන් පසුවද වියරුව සටන් කරමින් කෙතරම් විනාශයක් සිදු කෙළ්දැයි සඳහන් කරන සතුරෝ ඔවුන්ගෙන් හැට දෙනෙකු සෙන්පතියා විසින් මරා දමන ලද බව ප‍්‍රකාශ කළහ. මහනුවර රජුගෙන් සෙන්පතියා මැරීමට අණ ලැබිණි. සතුරෝ හී වරුෂා හා වෙඩි වරුෂා වැස්වූහ. එක් හීයක් ඔහුගේ පපුව පසාරු කරගෙන ද තවෙකක් ඔහුගේ පිට පසාරු කරගෙනද පිටවෙත්ම සෙන්පතියා පූජකයෙකු කරේ එල්ලී දන නමාගෙන පාපොච්ඡාරනයෙන් පසු අන්තිම ශුද්ධ ජලය පානය කරත්ම වේගයෙන් ආ හීයක් දෙදෙනාගේම හිස් පසාරු කරගෙන බිම පතිත විය. බිම වැටුනු සෙන්පතියාගේ සිරුර කඩ කඩව කපන ලදී. ඔහුගේ හිස කන්ද උඩ රජු වෙත ගෙන යන ලදින් සත් කෝරලේ උස්ගසක සවි කර තැබීමට නියම කරන ලදී. එම සටනේදී මරුමුවට පත් පෘතුගීසි හේවායන්ගේ හිස් පිරිවරාගෙන සෙන්පතියාගේ හිස උස් ගසක මුදුනේ දක්නට ලැබිණි.

මෙතෙක් තොරතුරු අනාවරණ කර නොගත් පෘතුගීසි බලකොටුවක් කෑගල්ලෙන් සොයා ගැනීමට පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සමත්ව තිබේ..

මෙම බලකොටුව පිළිබඳ තොරතුරු තහවුරු කර ගැනීම සඳහා පුරාවිද්‍යා බලධාරීන්  එම ප‍්‍රදේශයට ගිය අවස්ථාවේදී ඒ පිළිබඳව තවත් කරුණු රැසක් අනාවරණය කරගෙන ඇත.

දෙහිඕවිට, පනාවල මඩගම්මන ප‍්‍රදේශයේ  කැළෑබදව පිහිටා ඇති මෙම බලකොටුව ක්‍රි.ව 1515 ත් 1540 ත් අතර කාලය තුළ සීතාවක ආක‍්‍රමණයෙන් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

මෙම බලකොටුව නිර්මාණය කර ඇත්තේ පැති 3 ක් පමණක් ආවරණ වන ලෙස බැවින් සබරගමුවට පිවිසීමේ පහසුව අරඹයා මෙය ඉදිකර ඇති බවට අනුමාන කරයි.

මෙරට ඇති සියලූ පෘතුගීසි බලකොටු පසුව  ඕලන්ද සහ ඉංගී‍්‍රසි ජාතිකයන් විසින් භාවිතයට ගනු ලැබ ඇත.එබැවින් ඒවායෙහි පෘතුගීසි ලක්‍ෂණ වෙනස් වූ නමුත් අලුතින් සොයාගත් බලකොටුවේ පෘතුගීසි ලක්‍ෂණ කිසිවක් නොවෙනස්ව ඇති බැවින් එය භාවිත කර නොමැති බව පුරා විද්‍යා බලධාරීන් පවසයි.

මේ පිළිබඳව අදහස් දැක්වූ පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් මහාචාර්ය පී. බී. මණ්ඩාවල සඳහන් කළේ මෙම ස්ථානය ප්‍රාග් ඓතිහාසික ස්ථානයක් බවට හදුනාගත හැකි ලක්ෂණද ඇති බවයි.

මෙම බලකොටුව පිළිබඳ ඉතිහාසයේ තොරතුරු තිබුණද එය මෙතෙක් සොයා ගැනීමට නොහැකි විය.. ඝණ කැළෑවකින් වැසුනු මෙම බලකොටුව සොයාගැනීමට හැකි වූෙය්  ප‍්‍රදේශවාසීන්ගේ සහයෝගය හේතුවෙන් බවද ඔහු මෙහිදී ප‍්‍රකාශ කෙෙළ්ය.

ඓතිහාසික වටිනාකමින් යුත් මෙම බලකොටුව ආරක්‍ෂා කර ගැනීමේ කටයුතු කඩිනමින් ආරම්භ කිරීමට නියමිතය.

Older Posts »

Categories