නැගෙනහිර පළාතට අයත් මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි අනුරාධපුර සමයට අයත් බවට සැළකෙන විශාලම ස්තූපය හා එය පාදක කර ගනිමින්  ගොඩනැගුණු ආරාම සංකීර්ණය කිසියම් පිරිසක්  ඩෝසර් කර ඇතැයි පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරයි.

විසිරී පවතින නටඹුන් පරීක්‍ෂා කිරීමේදී මෙම ස්ථූපය  හා  ආරාම සංකීර්ණය ක්‍රි.ව. 02-03 පමණ සියවස්වලට අයත් වෙතැයි අනුමාන කල හැකි බව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අභ්‍යන්තර ආරංචි මාර්ග පවසයි.

මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කයේ එරාවුර් පත්තු චෙන්කලඩි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයට අයත් මාවඩිවෙම්බු ග්‍රාම සේවා වසමේ මෙම ස්තූපය හා ආරාම සංකීර්ණය පිහිටා ඇත.

වාලච්චේන මඩකලපුව මාර්ගයේ ADS හංදියෙන් වමට හැරී කිලෝමීටර් 04ක් පමණ දුරක් ගමන් කිරීමෙන් මෙකී ස්ථානයට ළඟාවීමේ හැකියාව පවතී. කලපු කොටසකින් වටවූ භූමියේ තරමක් උස් ස්ථානයක ආරාම සංකීර්ණය පිහිටා ඇත.

මෙහි ප්‍රධාන ස්තූපය හා ආරාම සංකීර්ණයේ කොටසක් ඩෝසර් කර මිරිස්, මෑ, බටු හා පොල්  වැනි බෝග වගාකර ඇත. ස්තූපයට අමතරව ඉපැරණි  ගොඩනැගිලි 07ක අවශේෂ හඳුනාගත හැක. ස්තූපයට නැගෙනහිරට වන්නට  පිහිටි  අවශේෂ ගොඩනැගිලි තවමත් විනාශකර නොමැත.

ස්තූපයේ උතුරු දිශාවට  වන්නට සිරිපතුල් ගල් දෙකක් හා කැටයම්  රහිත සඳකඩ පහණක්  දැකිය හැකිය. ස්තූපයට අයත් විශාල ප්‍රමාණයේ  ශිලා පුවරු, ස්තම්භ  හා ගඩොල් යන්ත්‍රෝපකරණ මාර්ගයෙන් ඉවත්කර ඉඩමේ  කෙළවර ගොඩගසා ඇතැයි පුරාවිද්‍යා ආරංචි මාර්ග පවසයි.

තවත් ගඩොල්  කොටස්  ස්තූපය අසළම ගොඩගසා ඇත බවත් ස්තූපයේ විශ්කම්භය මීටර් 32ක් පමණ බවත් සඳහන් වෙයි.

ස්තූපයේ පේසා වළලු හා ගර්භයේ බිත්ති කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී ඇති අතර මෙයට අයත් බොරදම් ගඩොල් තැන තැන විසිර පවතී. ස්තූපයට නැගෙනහිර දිශාවට වන්නට පෙරලා දමන ලද යූපස්ථම්භය දැකිය හැකිය. භූමිය පුරා රක්ත වර්ණාලේපිත මැටිබඳුන් කොටස් මෙන්ම උළු හා ගඩොල් විසිර පවතී.

සිංහලේ අන්තිම රැජින දෝන කතිරිනා නොහොත් කුසුමාසනදේවීට එම උරුමය ආවේ තම පියාවන කරලියද්දේ බණ්ඩාර රජුගෙනි. එතුමා සීතාවක රාජසිංහ රජුට බියේ පෘතුගිසීන්ගෙන් උදව් ලබාගැනීම සඳහා රජ පවුලම කතෝලික ආගම වැළඳ ගත්තේ කුසුමාසන කුමරිය ළදරු අවස්ථාවේදීමය. අභීත රණකාමියකු වූ සීතාවක රජුගෙන් ආධාර ලැබුණු වීරසුන්දර බණ්ඩාර, කරලියද්දේ රජුට විරුද්ධව කැරලි ගැසුවේ තම පුතා කොනප්පු බණ්ඩාර හා උඩරට වැසියන් සමගය. වීරසුන්දරගෙන් ගැළවීමට බැරිව අවසානයේ කරලියද්දේ රජුට, සිය පවුල සමගම ත‍්‍රිකුණාමලයට පැන යෑමට සිදුවේ. එහිදී රජුත්, දේවියත් අකල් මරණයකට පත්වූයේ වසූරිය වසංගතය නිසාය. තුන් හැවිරිදි කුඩා කුමරියත්, රජුගේ බෑණනුවන් වන යමසිංහ බණ්ඩාරවත් මන්නාරම පෘතුගීසි බළකොටුව වෙත ගෙන යනු ලැබිණි. යන්තම් තරුණවියට එළැඹෙන තෙක් මෙහි සිටි කුමරිය පෘතුගීසි රජ කුමරියක සේ අධ්‍යාපනය ලැබුවාය. පෘතුගීසීන්ට අවශ්‍ය වූයේ දෝන කතිරිනාව පෘතුගීසි සෙනවියකුට විවාහ කර දී, කෝට්ටේ සිටින තම සිංහල රූකඩ පාලකයා වන දොන් ජුවන් ධර්මපාල සේ ඇයව කන්දේ රාජ්‍යයේ තබා ගැනීමටය.

පළමුව පෘතුගීසින් දොන් ජුවන් කොනප්පු බණ්ඩාරගේ නායකත්වයෙන් හමුදාවක් නුවරට ඇරියේ යමසිංහ බණ්ඩාර රජ කරවීමටය. එසේ රජවූ යමසිංහ මාස 6 කට වඩා ජීවත් නොවීය. කොනප්පු බණ්ඩාර ඉන් අනතුරුව රජ වූයෙන් යමසිංහගේ මරණය සිදුවූයේ කොනප්පු බණ්ඩාරගේ කුමන්ත‍්‍රණයක් නිසා බව සාමාන්‍ය පිළිගැනීමයි.

මේ අතර සීතාවක රාජසිංහ 1893 දී කොනප්පුට විරුද්ධව සටනට ආවද පැරදී ආපසු යෑමේදී පෙතන්ගොඩදී උණ කටුවක් ඇනී මිය ගියේය. මෙයටද කොනප්පු බණ්ඩාරගේ සම්බන්ධයක් ඇති බවත් පැවසේ.

ආක‍්‍රමණකාරී පෘතුගීසි හමුදාවට දෙවැනිවරට පාඩමක් කියා දුන්නේ දොන් ජුවන් කොනප්පු බණ්ඩාර දන්තුරේ සටනේදීය. ඉන් අනතුරුව සිංහාසනයට උරුම කිවූ දෝන කතිරිනා නොහොත් කුසුමාසනාදේවීව බලෙන්ම සරණ පාවා ගෙන 1 වැනි විමලධර්මසූරිය නමින් රජ විය.

මේ රාජකීය දෙපළගේ ඊළඟ ප‍්‍රධාන කටයුත්ත වූයේ අනාරක්ෂිතව තිබූ දළදා වහන්සේ නුවරට වැඩම වීමයි. ඒ අනුව රජ වාසල අසලින්ම දළදා මාලිගය ඉදි කෙරුණි. එහි ඇති අදටත් බොහෝ සෙයින් වැඳුම් ලබන මැණික් පිළිම වහන්සේ පූජා කෙරුණේ දේවිය අතිනි. එය දේවියගේ ඥාතීන් විසින් සාදවන ලද්දකි.

රජ වාසල සිටි සෙනරත් නමැති උපවැදි වූ රජුගේ ඥාති සොහොයුරාත්, ඒකනායක මුදලිත්, ඔවුනගේ සහචරයනුත්, විශේෂයෙන් දෙවනගල නායක හිමිගේ අකැමැත්ත නිසාත් දේවිය දැඩි ආතතිකයකට පත්වූවාය. තම දේවියගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගත් රජු කෑගල්ලේ වැලිමන්නන්තොට එතුමිය උදෙසා මාලිගයක් තැනවීය. එය සතර කෝරලයටම ඇති එකම මාලිගය යි.

රජුගේ අභාවයෙන් පසු අකැමැත්තෙන් වුවද එතුමියට සිදු වූවේ තමා පිළිකුල් කරනා තැනැත්තා, එනම් විමලධර්මසූරිය රජුගේ පුංචි අම්මාගේ පුතා වන උපැවිදි වී සිටි සෙනරත් සමගම විවාහ වීමටය. (ඇතැම් තැනක සෙනරත් ඇයව දූෂණය කොට කැමති කරවාගත් බවත් සඳහන් වේ.)

ඇත්තෙන්ම 1 වැනි විමලධර්මසූරිය රජුගේ මරණය අදටත් අභිරහසකි. එතුමා උණ රෝගයකින් මළ බව කීවද එතුමා ඇත්තටම මියගියේ ඉතා තදබල විසක් ශරීර ගතවීමෙනි. වේදනාව ඉවසිය නොහැකිව රජු මහා වතුර භාජනයකට බැස ඉණෙන් පහළ ජලයෙන් යටකර තබාගත් බව පැවසේ. එසේම එතුමා මියගිය පසු, උඩවත්ත රාජකීය ආදාහන මළුවේදී චිතකය දැවූ බවත්, පසුදින එතනට ගිය රාජපුරුෂයන්ට හදවත නොදැවී තිබෙණු දැකීමට ලැබුණු බවත් කියවේ. මෙය රජුගේ උත්තරීතර භාවයේ සංකේතයක් හැටියට එකල විශ්වාස කළද, මෑතකදී මට ඇතිවූ සැකයකට මා වෝහාරික වෛi සිසිර රණසිංහ මහතාගෙන් විමසූ විට එතුමා කීවේ යකඩ වැඩියෙන් අඩංගු විසක් ශරීර ගතවූ විට එසේ හෘදය නොදැවී තිබෙන්නට ඉඩ ඇති බවය.

විමලධර්මසූරිය රජු මියගියේ ලන්දේසීන් හමුවී එන අතරය. ලන්දේසීන් විසින් කුසුමාසන දේවිය සම්බන්ධයෙන් කරනා ලද නොහොබිනා විහිළුවක් නිසා ඇතිවූ විරෝධයකදී රජුගේ පිරිස අතින් ලන්දේසීන් කපිතාන්වරයෙක් මිය ගියේය. ඇත්තටම රජුගේ දේවිය සම්බන්ධයෙන් එවැනි දෙයක් කීමට කපිතාන්වරයාට හයියක් ආවේ අපගේ එකෙකුගේ ඉගැන්වීම් බසකටද? ඇත්තටම එය කුමන්ත‍්‍රණයක්ද? එහි පිටුපස සිටියේ සෙනරත්ද? ඔහු කුසුමාසන දේවිය බලහත්කාරයෙන් විවාහ කරගැනීමෙන්ම සහ රාජ්‍ය විචාරය තම අතට ගැනීමෙන් එය සනාථ නොවන්නේද? එතෙක් දවස් දේවිය විසින් රාජ්‍ය විචාරමින් සිටියාය. එහෙත් වරක් ඔහු ලන්දේසී රාජ්‍යයට දන්වා ඇරියේ විමලධර්මසූරිය රජුගේ දරුවන් කුඩා නිසා නිසි වයස් එළැඹෙන තෙක් රාජ්‍ය විචාරන බවය.

විමලධර්මසූරිය රජුට දාව තමන් වැදු වැඩිමහල් පුතු, මහා අස්ථාන කුමරුන් ගැනද කුසුමාසන දේවිය පසුවූයේ බියෙනි. එයට හේතුව සෙනරත් රජු නිතර කුඩා කුමරුගේ ක‍්‍රියාවන් විවේචනය කිරීමයි. කුමරුගේ විනෝදාංශයක් වූයේ කොණ්ඩ කුරුල්ලන් කෙටවීමයි. කෙසේ හෝ ඔටුන්න හිමි කුමරු සියල්ලම දැන සිටිය යුතු බව පවසමින්, සෙනරත් රජු කුමරුවා මහියංගණය රජවාසලට ගෙනයන ලද්දේ පිහිනුම් ආදිය ඉගැන්වීමටය.

එතුමිය සිතු සේම සෙනරත් රහසින් එතුමියගේ වැඩිමහල් පුතු මරා දැම්මේ පළමුව විෂ අඹයක් කන්නට දී දෙවනුව මහවැලි ගඟට නාන්නට ඇරීමෙනි. මේ අඹ ගෙඩිය දෙවුනේ කුඩාකල සිටම කුමරුන් බලාකියා ගත් ස්ත‍්‍රිය අතිනි. කුමරුගේ සම වයසේ සිටි සේවක කොලූවෙක්ද මේ සමග මරා දමන්නට සිදුවූයේ මේ අඹ ගෙඩියේ රහස එළි වූ හෙයිනි.

සියලූ දෝෂවලින් මිදීමට ඉතා උත්කර්ෂවත් අවමඟුල් පෙරහැරක් පවත්වා කුමරුන් ආදාහනය කරවන ලදී. මේ වනවිට කුසුමාසන දේවිය සෙනරත්ව තදින් පිළිකුල් කරමින් සිටියාය. එයට හේතුව මේ වන විටත් දේවියගේ පළමු විවාහයේ දියණියන් දෙදෙනා වන සූර්ය අදසින් හා අන්තන් අදසින්ව ද සෙනරත් අතින් අපයෝජනයට ලක්වී තිබීමයි. මේ කුමරියන් දෙදෙනා සදහටම අවිවාහකව තැබීමටයි සෙනරත්ට අවශ්‍ය වූයේ. තමන් අපයෝජනයට ලක්වන බව නොදැනීම දියණියන් දෙදෙනා සෙනරත්ට හිතවත් වූහ.

ඒනිසාම රජ බිසව කලකිරී දියණියන්ද, සෙංකඩගල මාලිගය ද අත්හැර වැලිමන්තොටට ගියේ තම වැඩිමහල් පුතුගේ අළු බඳුනද රැගෙනය. මේ වන විට එතුමිය තම බාල පුතු ගැබ් දරා සිටියාය.

ඇත්තෙන්ම මේ අපයෝජනය ගැන පසුකාලයක එනම් කුසුමාසන දේවියගේ මරණින් පසු බාල කුමරිය තම මාලිගයේදී හමුවූ පෘතුගීසි සොල්දාදුවකුට කියා ඇත. කාර්ඩිනියෝ නම් මේ සොල්දාදුවාට කුමරිය පවසා ඇත්තේ තමා රන් ආභරණ නොපළඳින්නේ, තම මෑණියන්ගේ දෙවැනි සැමියා තමාව විවාහ කර ගැනීමට විරෝධය පෑමක් ලෙසිනි. ඌව සටනේදී මියගිය කොන්ස්තන්තීනු ද සා ගේ මරණය ගැන දුක්වන බවද පවසා ඇත. කාර්ඩිනියෝ මේ කතාව ෆැබ්රිකෝ නම් සොල්දාදුවාට පවසනවා අසා සිටි තුන්වැන්නෙක් මෙය වාර්තාගත කොට ඇත. එම වාර්තාකරු කොන්ස්තන්තීනු ද සා යටතේ සේවය කළ අයෙකි. (බන්දු ඩි. සිල්වා – රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ ජර්නලය – LVII වෙළුම පිටුව 146)

ඇත්තෙන්ම මේ වනවිට මේ මහල්ලා, තමාට ඇත්තටම ආදරය නොකරන බවත්, තමාව පාවිච්චි කරන බවත් කුමරිය තේරුම්ගෙන සිටින්නට ඇත. එසේම මේ වනවිට ඇයගේ වැඩිමහල් සොහොයුරිය වෙනත් අයකු සමග පලා ගොස් තිබිණි. සෙනරත් ඉන්දියාවෙන් වෙනත් බිසවක් ගෙන්වා ගත් බවත් සඳහන් වේ. කෙසේ හෝ මේ කුමරිය මව නොමැති තම බාල සොහොයුරා බලා ගත්තා පමණක් නොව, පසු කාලයක, එම දෙවැනි රාජසිංහ රජුගේ පුත් වන විමලධර්මසූරිය කුමරුන්ද බලාගත් බව පැවසේ. (රජුට විරුද්ධව ඇතිවූ කැරැල්ලේදී පුත් කුමරුන් රැගෙන ආරක්ෂිත ස්ථානයකට පලා ගියේ මේ අන්තන අදසින් නැන්දාය.) පසු කාලයක මේ මැදි වයස් කුමරිය වසූරිය රෝගයෙන් මියගිය බවත් ඇයගේ ආදාහනය රොබට් නොක්ස් දුටු බවත් පැවසේ.

ඉතින් සිංහලේ සිටි බලවත්ම පාපතරයා අතින් අසාධාරණයට පත් වූ සිංහලේ කඳුළු බිංදුව නමින් ප‍්‍රකට අසරණ කුසුමාසන දේවිය තම බාලම පුත් 2 වැනි රාජසිංහට උපත ලබා දී බලවත් වූ මානසික අවපීඩනය නිසා අවු. 36 ක් පමණ වයසේදී ජීවිතයෙන් සමුගත්තීය. තමා ජීවත්වීමට වඩාත් ප‍්‍රිය කළ වැලිමන්නන්තොට මාලිගා භූමියේම එතුමිය භූමදාන කරන ලදී. තමාව වැඩියෙන්ම අසාධාරණයට ලක් කළේ බෞද්ධයන් බව ඇය ඒ වනවිට හොඳින් තේරුම්ගෙන සිටියාය. ඒ නිසාම නැවත ඇය හොඳ කිතුනු බැතිමතියක් වූවාය. හිතවත් කුරුවිට රාලගෙන් එතුමිය අවසන් ඉල්ලීමක් කළාය. තමාට සමාදානයේ සැතපෙන්නට අවශ්‍ය නිසා ඇයව භූමදානය කරන ලෙසත්, එසේ කරන විට, තමා මේ ලෝකයේ වඩාත්ම ආදරය කළ වස්තූන් 3 ම තමා අසලින් තබන ලෙසත්ය. ඒවා නම් තම පුතුගේ අළු බඳුන, තම රෝස පබළු ජපමාලය හා බයිබලයයි.

ඌවේ කුමරු සහ කුරුවිට රාල එම ඉල්ලීම ඉටු කළහ. එහෙත් දෙවියනේ! එතුමියට සමාදානයේ සැතපෙන්නට හැකිවුණිද? මේ භූමිය කෑගල්ල දිස්ත‍්‍රික්කයට අයත්ය. ඒ ප‍්‍රදේශයෙන් බෞද්ධ ඇමතිවරුන්ද බිහිවූහ. ඔවුන් අතර සංස්කෘතික ඇමතිවරුන්ද සිටින්නට ඇත.

ලංකාවේ පළමු පුරා විද්‍යා කොමසාරිස් බෙල් මහතා මෙම ස්ථානය හඳුනාගෙන වෙන් කරන ලදී. මෙපමණ කල් සමාදානයේ සැතපී සිටි එතුමියට පසුගිය එක්සත් ජාතික පක්ෂ රජය කාලයේදී තවත් දරුණු අසාධාරණයක් වූවේය. එනම් එම රජයේ සිටි මුස්ලිම් ඇමතිවරු දෙදෙනෙක් මෙම පුරා විද්‍යා රක්ෂිතය තම ජනතාව අතර බෙදා දුන්හ. එය නීති විරෝධීය. ඔවුන් මෙම සොහොන ඉවත් කර ඇති බව පෙනේ. මෙයට විරෝධය පා අඛණ්ඩ සටනක යෙදුණු පිරිස තවමත් සිටිති.

Posted by: lrrp | April 15, 2019

Torture tree of the British Army?

In commemorating our Independence it is fitting that we remember these simple village folk who were in the forefront of the Rebellion and were subject to eventual lynching at the ‘Tree’. Perhaps it is time a monument is installed here so that the schoolchildren may remember their ancestors in solemn mediation particularly on Independence Day.

The potholed road from Uva Paranagama winds its way through paddy and vegetable plots and after a distance of nine km – a half hour journey – reaches Uva Paranagama Maha Vidyalaya. It is rather puzzling to imagine how such a peaceful place could ever have been used as a torture chamber run by the British Army in the early 19th Century.

In the olden days this village was known as Paranagama and was an important milestone on the Kandy- Badulla pathway through Udukinda. Obviously geographical necessity led the British to establish a military post here and this hillock would have been chosen as it is strategically the best place to fend off an invader. This was amply proved in the first few months of the Uva-Wellassa Rebellion of 1817/1818.

Ven. Maturata Indasara Thera is a typical village priest who has done yeoman service to the community, quite apart from ministering to the people’s spiritual needs. On his initiative, a school was started in 1957 with 11 students and one teacher in his temple, which adjoins the school. The temple dates back to 1889. Today the school has 600 students on roll and a staff of 37.

The first to realize the gravity of the 1815 Convention were the signatories themselves, the Kandyan chiefs. They had been absolute rulers subject only to the authority of the King, who did not hesitate to punish any of their oppressive acts. This was the undoing of the last King, in particular, as history reveals.

The Rebellion of 1817 was undoubtedly of the chiefs’ making. It ignited in remote Wellassa when Muttu Hadji Muhandiram of Kotabowa was scouring the interior to apprehend the Pretender to the Throne, a born- again Doreisamy claiming to be the third in line to the last King.

There is historical evidence to support the theory of a torture chamber in Paranagama. During the Uva-Wellassa Rebellion, Major MacDonald was Commandant Badulla when Asst. Resident Sylvester Douglas Wilson was shot with arroweds and killed by Bootave Ratey Rala and others at Yalkumbura near Bibile. Wilson’s death on October 16, 1817 made the British reshuffle and hone their military machine.

On October 30, Colonel Kelly was posted to Badulla from Kandy and Major MacDonald from Badulla to Kotabowa/ Wellassa. The Paranagama Post was named after him. At Badulla, Kelly had 271 European and 456 native troops as against 339 European and 773 native troops at Kandy, reinforcements having arrived from Galle, Matara and Hambantota.

The Kings of old did not have standing armies. It was invariably a people’s militia which could be mobilized when necessary. The militia never gave battle or stood and fought to be defeated. They dealt in devastating ambushes and were masters in guerrilla warfare.

The European soldiers had to face severe privation due to difficult terrain, adverse weather conditions, rebel action, ambushes and disease. Normal food was a luxury. Their daily ration was ¼ pound of salted beef and ½ seer of rice in husk. Clearing the husk was agony. Obviously this led them to plunder what little the poor villagers had.

Their privation was avenged on the hapless Kandyans who had to carry the loot into the fort, do any menial jobs and be subject to torture and finally be lynched on ‘the Tree’. At one corner of the perimeter was a tamarind tree which is now 190 years old, and still stands, bearing a bountiful harvest.

The girth of this tree is about 11 feet and Director General of the Botanical Gardens at Peradeniya Dr. Cyril Wijesundara confirms that it could be more than 190 years old. Lynching was prevalent in most civilized societies and decapitating body organs or impaling were not the making of individual Sinhala Kings. Even though the Ehelepola case turned out to be a severe indictment on King Sri Wickrema Rajasingha, it was the custom prevailing at that time.

A Mara tree of the same age and girth as the tamarind tee can be seen at one end of the playground, presumably planted by the British. There is also evidence of a dilapidated rampart at the extreme end of the playground where the original fortress would have stood.

In commemorating our Independence it is fitting that we remember these simple village folk who were in the forefront of the Rebellion and were subject to eventual lynching at the ‘Tree’. Perhaps it is time a monument is installed here so that the schoolchildren may remember their ancestors in solemn mediation particularly on Independence Day.

By February 1818, the situation was very grave. All posts in Uva Wellassa were abandoned except those required to preserve communication between Badulla and Batticaloa. Bathurst, Brownrigg’s superior in London, in fact, gave orders to give up Kandy and fall back to the maritime provinces in order to save European lives. But Brownrigg was a man of steel who circumvented even his superior and got help from Madras in time to crush the Rebellion. The troops despatched by Sir Richard King from India under Brigadier Shuldham was the watershed which snatched a near victory from the rebels.

Brownrigg once said of the Kandyan chiefs, “They are broken into parties which will never unite to resist a government of any energy or strength”. Had not Molligoda, Ehelepola, Ekneligoda and Mahawalatenna been with the British, the rebels could have wreaked havoc on the British troops.

On the other side of the coin were some really heroic and chivalrous characters. The fact that the British treated Keppetipola, Pilimathalawa, Madugalle, Kivulegedera and Ellepola as the real leaders of the uprising was enough testimony of this. Keppetipola and his comrades in arms having sided with the British in 1815 soon switched allegiance and lost virtually everything except their spirit and valour.

Keppetipola was the supernova of the Rebellion. His odyssey came to an end on October 28 when he, Pilimathalawa and Madugalla were captured by Lieutenant O’Neill in Nuwarakalawiya. Kivulegedera was captured on November 20, 1818 in Bintenne. The capture of the Sacred Tooth Relic quite by accident on November 2, 1818 marked the end of the Rebellion.

At Fort MacDonald the only recorded incident involving Keppetipola Dissawa took place in February/ March 1818. On February 28, 1818, at daybreak, Keppetipola led a force of about 5,000 to 6,000 men and attacked Fort MacDonald at Paranagama. The Major had only 80 men to fight the rebels. The brave Sinhala hero kept up the attack till March 7 and then dispersed due to some unknown reason. Had he continued the siege, MacDonald would have put up the white flag for the simple reason that there was hardly any food and drink left inside.

Davy estimated total rebel casualties at over 10,000 dead. British casualties were around 900 dead, suffering as much from the vagaries of the weather and disease as from action.

බි‍්‍රතාන්‍යයන්ගේ මානව හිමිකම් සහ ඌව වෙල්ලස්ස

බි‍්‍රතාන්‍යයන්ට අප කිසිදා ආරාධනා කළේ නැත. ඔවුන් අපව ආක‍්‍රමණය කොට බලෙන් මෙරටෙහි පදිංචි වූ අය වෙති. ඉන්පසු කූට ගිවිසුමක් මගින් මුළු රටම අත්පත් කර ගෙන එහි කොන්දේසි අමු අමුවේ උල්ලංඝනය කරමින් ක‍්‍රියා කරන විට සිංහලයෝ ඉංග‍්‍රීසින්ට විරුද්ධව උන්ගෙන් රට නිදහස් කර ගැනීමට සටන් වැදුණි.

ඌව වෙල්ලස්ස නිදහස් සටන මර්දනය කිරීමට රොබට් බ‍්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාරවරයාගේ නියෝග මත ගම් නියම් ගම් විනාශ කරමින් සිංහලයින් බුරුතු පිටින් ඝාතනය කරමින් කරන ලද මහත් වූ විනාශය ඇසින් දුටු එවකට බදුල්ලේ හිටපු දිසාපති හර්බට් වයිට් විසින් ”ජර්නල් ඔෆ් ඌව” නමැති සඟරාවට එම තත්ත්වය සඳහන් කොට ලියන ලද ලිපියේ කොටසක් ගිය සතියේ පළ කළෙමු.

සිංහලයෝ ඉතා නිර්භීතව විවිධ ගරිල්ලා උපක‍්‍රම යොදමින් සටන් වදිමින් තම හමුදා පරාජය කරන අන්දම දුටු බ‍්‍රවුන්රිග් මහත් සේ මවිතයටත්, බියටත් පත් විය. ඔහු වහාම ලිපියක් මගින් එංගලන්තයේ ලන්ඩන් නුවර වංශාධිපති බැතරස්ට දන්වා යැව්වේ මෙම තත්ත්වය බි‍්‍රතාන්‍යයේ අභිමානය පිළිබඳ ප‍්‍රශ්නයක් බවත්, තමන් මෙම සටනින් පරාජයට පත්වුවහොත් එය ලංකාවේ පමණක් නොව සමස්ත ඉන්දියාවේම බි‍්‍රතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයට අහිතකර ලෙස බලපෑ හැකි බවත්ය. ඔහුගේ තදබල ඉල්ලීම පරිදි ඉන් පසු ඉන්දියාවේ මදුරාසියේ බි‍්‍රතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් බළඇණිි දෙකක් මෙරටට එවන ලදී. එක් බළඇණිියක් යුරෝපියයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර, අනික ඉන්දියාවේ ද්‍රවිඩ සෙපෝයි සෙබළුන්ගෙන් සමන්විත විය. පරාජය හමුවේ වියරු වැටී සිටි බ‍්‍රවුන්රිග් ම්ලේච්ඡු තිරිසනෙක් ලෙස හැසිරෙමින් සිංහල සටන්කාමීන් සමග සටන් කිරීම පසෙකලා ගම්මාන පිටින් වනසා සියලූම සිංහලයන් සමූල ඝාතනය කිරීමට නියෝගය දුන්නේ විශේෂයෙන් ඔහු ගෙන්වා ගත් මෙම ”අමතර හමුදාවන්ටය.

ඉතා ප‍්‍රබල ආයුධ වලින් සමන්විත විශාල සේනාවක් සමඟ කළ එම සටනින් සිංහලයින් කෙමෙන් කෙමෙන් පරාජයට පත් වන විට ඉංග‍්‍රීසි නිලධාරීන් තම කෲරත්වය මැනවින් ලෝකයට පෙන්විය. 73 වැනි රෙජිමේන්තුවේ ලූතිනන් මැක්ලේන් තවත් එක් තිරශ්චීන නිලධාරියෙක් විය. ඔහුගේ විනෝදාංශය වූයේ ඔහු සෑම දිනම උදේ ආහාරය ගන්නා විට කුමන හෝ සිංහලයකු අල්ලා ඔහුව එල්ලා මරනු දැකීමයි. මේ පිළිබඳව එවකට බදුල්ලේ සහය කොමසාරිස් ලෙස සේවය කළ කර්නල් බේ බෲක් ලන්ඩන් නුවර සාමි මණ්ඩලය ඉදිරියේ මෙසේ වාර්තා කොට ඇත. ”ලූතිනල් මැක්ලේන් නමැති පුද්ගලයා නුවර සිංහල සිරකරුවන් කිසිදු විභාගයක් නොතබා එල්ලා මරා දමා ඇති අතර, ඔහු උදේ ආහාර ගන්නා විට එසේ එල්ලා මරන අන්දම නරඹමින් විනෝද වී ඇත.” යනුවෙනි. සිංහලයින් කිසිදු වග විභාගයකින් තොරව, අත්අඩංගුවට ගෙන හිතුමනාපේ එල්ලා මරා දැමූ අනෙක් දීන සුද්දා වූයේ කර්නල් හුක්ය. ඔහු අස්ගිරි පාර්ශවයේ මහා නායක හිමිගේ කිට්ටු තම ඥාතියෙකු වූ මාවතගම නිලමේ තුමාද එසේ එල්ලා මරා දැමීය. පසුව ඒ පිළිබඳව ආණ්ඩුකාරවරයා මහා නාහිමිට සිය කනගාටුව ප‍්‍රකාශ කළ බව ද වාර්තා වේ.

බ‍්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාරවරයාගේ ලූතිනන් වූ කපිතන් ෆෙස‍්‍ර නමැත්තා සිංහලයන් 19 මැරූ බවත් ඉන් 7 දෙනෙක් එල්ලා මරා දමා ගොඩමුන්න අසල ගඟකට දැමූ බවත්, පසු දින සිට ඒ අවට පදිංචිකරුවන්ට එම ගෙඟ් දිය අපවිත‍්‍ර වූ නිසා පාවිච්චි කිරීමට නොහැකි වූ බවත් සඳහන් වේ. ලූතිනන් යනු ආණ්ඩුකාරවරයාගේ රාජකාරි වැඩට සහාය වන ඔහු ළඟම සිටින ඉතා කනිෂ්ඨ නිලධාරියෙකි. එවන් වූ කෙනෙක් මෙලෙස මනුෂ්‍ය ඝාතන හිතුමතේ කළේ ද ඒ සඳහා ආණ්ඩුකාරවරයාගේ පූර්ණ කැමැත්ත සහ අනුමැතිය තිබූ බැවිනි. අපට වර්තමාන මානව හිමිකම් චෝදනා ගෙන එන්නේ එවැන්නන්ගෙන් පැවැතෙන බි‍්‍රතාන්‍ය නිලධාරීන්ය.

වර්ෂ 1818 ඔක්තෝබර් මස 7 වැනි දින එංගලන්තයේ ලන්ඩන් නුවර ටයිම්ස් නමැති පුවත්පතෙහිද සඳහන් වී ඇත්තේ බ‍්‍රවුන්රිග්ගේ මෙම මර්දන ක‍්‍රමවේදය ඉතා භයානක සහ බැරෑරුම් ක‍්‍රියාදාමයක් බවයි. නමුත් එම ක‍්‍රියාදාමයන් නවතාලීමට බි‍්‍රතාන්‍යය රජය ක‍්‍රියා කළේ නැත. ජෝන් ඬේවි යනු එවකට බි‍්‍රතාන්‍ය හමුදාවේ සිටි ශල්‍ය වෛද්‍යවරයකි. ඔහු බි‍්‍රතාන්‍ය හමුදාවන් සමග වෛද්‍යවරයෙක් ලෙස මෙහෙයුම්වලට සහාය වූවෙකි. ඔහුගේ දිනපොතේ වරින් වර ඔහු මෙසේ සඳහන් කොට තිබේ. ”සිංහල සටන් කාමින්ගේ යුද උපක‍්‍රම ඉතා සාර්ථකය. ඔවුන් විශාල අගල් කපා, උඩින් පිදුරු වැනි සැහැල්ලූ දේ අතුරා, අගල් තුළ උල් වූ කටු, යකඩ කූරු යනාදිය සිටුවා තිබේ. අප යන මාර්ගයේ කිසිවකුට නොපෙනෙන්න තුවක්කු, දුණුු, ඊතල බැඳ තිබේ. බොහෝ අවස්ථාවල අපේ සෙබළු එම උගුල්වලට හසු වෙති. සිංහලයින් ආක‍්‍රමණය කරන විට ඉතා භයානකය. ඔවුනට කිසිදු බයක් නොමැති අතර, සතුරාට අනුකම්පාවක්ද නොදක්වයි. ඔවුන් ඉතා කැපවූ සටන්කාමියෝය. අපේ හමුදාවේ 20 පමණ කැලෑ තුළ තදබල ලෙස රෝගී වී මිය ගියහ. බි‍්‍රතාන්‍ය සොල්දාදුවෝ 1000 ක් පමණ සිංහල සටන්කාමීන්ගේ අතින් ජීවිතක්ෂයට පත්විය. නමුත් අපට එක සිංහලයෙක්වත් මරා දැමීමට නොහැකි විය. එසේ වුවත් අපි බොහෝ ගම්වැසියෝ මරා දැමුවෙමු. අපි අඩුතරමේ මේ වන විට ගම්වැසියන් 10,000 ක් වත් මරා ඇත.”

1821 වන විට ඌව වෙල්ලස්සේ දේශපේ‍්‍රමී පවුල් වල එකදු දරුවෙක්වත් ජීවත්ව සිටියේ නැත.”

අඩු තරමේ මධ්‍යම පළාත් ජනගහනය 10 ක් වත් බි‍්‍රතාන්‍ය හමුදාව ඝාතනය කොට ඇත.

”යම් දිස්ත‍්‍රික්කයක් තුළ කැරැල්ලක් පැන නැගුණුු විගස එහි යුද කඳවුරු එකක් හෝ දෙකක් ස්ථාපිත කරයි. ඉන් පසු මාර්ෂල් නීතිය පනවයි. පසුව ඔවුන් එසේ කැරලි ගසන්නන් ගේ සහ අවට සියලූම නිවාස පුච්චා දමයි. එම කුඩා කඳවුරුවලට, සියලූම ගස් කපා, තමන්ට සුලූවෙන් හෝ විරුද්ධ වන ඕනෑම කෙනෙක් මරා දමන්න බලය දී තිබේ. මෙම අක‍්‍රමවත් අසාධාරණ ක‍්‍රියාවන්වලට අපේ රජය වගකීමක් නොගන්නා බවද සඳහන් කළ යුතුය” යනාදි වශයෙනි. එසේනම් නිදහස් රටක් කූට ලෙසින් ගිවිසුමක් මගින් අත්පත් කොට එම ගිවිසුමේ කොන්දේසි කඩමින් ක‍්‍රියා කරන විට රටේ නිදහස පතා සිංහල සටන්කාමීන් පෙළ ගැසේ නම් නිසි ලෙස පුහුණු වූ, නිසි සංවිධානයකින් හෙබි, තුවක්කු පතරොම් වලින් සමන්විත ශක්තිමත් බි‍්‍රතාන්‍ය හමුදාව කළ යුතුව තිබුණේ සිංහල සටන්කාමීන් සමග සටන් කොට ඔවුන් පරාජය කිරීමය. නමුත් එසේ සිංහල සෙබළුන් සමඟ සටන් නොකොට, නිරායුද අසරණ ගම්වැසියන් බුරුතු පිටින් මරා දමමින්, සිංහල කාන්තාවන් දූෂණය කරමින්, ගම්මානවල සියලූම යටිතල පහසුකම් විනාශ කරමින් ක‍්‍රියා කිරීම නිවට නින්දිත ක‍්‍රියාවක් නොවන්නේ ද ? එය මානව හිමිකම් පමණක් නොව අද පවතින සියලූම යුද නීති උල්ලංඝනය කළ නින්දිත යුද අපරාධ ගණයට අයත් වේ.

එය එසේ වුවත් අද වන තුරු බි‍්‍රතාන්‍ය රජය ඔවුන් කරන ලද ඒ නින්දිත ක‍්‍රියාව පිළිබඳව අඩු තරමේ සිය කනගාටුවවත් ප‍්‍රකශ කොට නැත. එහෙව් ඉංග‍්‍රිසින්ට අපේ හමුදාවන් මානව හිමිකම් කඩ කළාය, යුද අපරාධ කළායැයි චෝදනා කිරීමට කිසිදු සදාචාරාත්මක අයිතියක් තිබේද ? එසේම වර්තමානයේ උතුරේ හමුදාව වහා ඉවත් කළ යුතු යැයි ද හමුදා හරණය කළ යුතු යැයි ද කියන ඉංග‍්‍රීසින්ට අප මතක් කර දිය යුත්තේ ඔවුන් 1818 දී ඉන්දියාවෙන් අපගේ නිදහස් සටන මර්දනය කිරීමට ගෙන ආ අමතර හමුදාවන් ලංකාවෙන් යළි පිටත් වූයේ වසර 102 ක ට පසුව බවය.

බ‍්‍රවුන්රිග්ගේ සාහසික ක‍්‍රියාවලින් එතෙක් ශිෂ්ට සමාජයක් ලෙස ජීවත් වූ සිංහලයින් ගෝත‍්‍රිකයින් බවට පත්විය. සිංහලයින්ගේ චාරිත‍්‍ර, වාරිත‍්‍ර, සම්ප‍්‍රදායන්, සංස්කෘතිය, ආගම සියල්ල අතුගා දැමිණ. ගම්මාන පිටින් වනසා පසුව කුස ගින්නේ සහ තදබල ලෙස රෝගීව සිටි ඌව වෙල්ලස්ස සිංහලූන් ඉංග‍්‍රීසින් වෙඩි තබා මරා දැමුවේ දඩාවතේ දිව යන සුනඛයන්ට මෙනි. පසුව ඔවුන් සිංහලයින්ගේ ඉඩම් සියල්ල කොල්ල කෑහ. ඒවා බලෙන් පවරා ගෙන, සශ‍්‍රීක, නොඉඳුල් වනය කපා, ඔවුන්ට සහ බි‍්‍රතාන්‍යයේ වෙසෙන තම හාම්පුතුන්ට මුදල් ලබා ගැනීමට වාණිජමය වශයෙන් පමණක් වාසි වගාවන් ආරම්භ කළහ. උඩරට වැසියන්ගේ එකම වස්තුව වූයේ ඔවුන් සතු ඉඩම්ය. එම ඉඩම් ඔවුන්ගේ ජීවනෝපාය වූවා සේම ඔවුන්ගේ අභිමානය ද විය. ඔවුන් දිවි පරදුවට තබා සටන් වැදුණේ්ද එම ඉඩම් පිහිටි තම මාතෘභූමිය ආරක්ෂා කිරීමටය. කිසිවකුට හිංසාවක් නොකොට තමන්ගේ පාඩුවේ නිදහසේ සිටි එම වැසියන්ට මෙවන් ඉරණමක් අත්කර දුන් ඉංග‍්‍රීසින් අපට දැන් මානව හිමිකම් පිළිබඳව දේශනා කරන විට අභිමානවත් ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියන සිංහලයින් විසින් අප එයට ප‍්‍රතිචාර දැක්විය යුත්තේ තවදුරටත් නිවටව කරබා සිටීමෙන්ද යන්න අප විසින් සිතා බැලිය යුතු වේ.

ථෙරවාද බුදු දහම රටේ රාජ්‍ය ආගම වූ අතර ක‍්‍රිස්තු පූර්ව තුන්වැනි සියවසේ සිට අපේ රටේ සිටි රජවරුන් බුදු දහම ආරක්ෂා කොට පෝෂණය කළහ. බුදු දහම සහ සිංහලයා අද මෙන්ම එදත් ගසට පොත්ත මෙන් විය. චෝල, පාණ්ඩ්‍ය, කාලිංග මාඝ කෲර ආක‍්‍රමණයන් මධ්‍යයේ වුවද පිරිසිදු බුදු සසුන ආරක්ෂා කිරීමට අපට හැකි විය. එම නිසා උඩරට ගිවිසුම අත්සන් කරන විට උඩරට ප‍්‍රධානින් විසින් බුදු දහම ආරක්ෂා කළ යුතුය යන්න එම ගිවිසුමේ අන්තර්ගත කළ යුතු යැයි බි‍්‍රතාන්‍යයන්ට පැවසීම තේරුම් ගත හැක. බි‍්‍රතාන්‍යයන් විසින් කිසිම පැකිලීමකින් තොරව ඒ බැව් ගිවිසුමට ඇතුළත් කළේ එසේ නොමැතිව උඩරට ප‍්‍රධානින් කෙසේ වත් ගිවිසුමට එකඟ නොවන බව දන්නා බැවිනි. එසේම ඒ වන විට වසර 20 ක් පමණ මුහුදු බඩ පෙදෙස්වල සිටි ඉංග‍්‍රීසිහු බුදු දහම සිංහලයන්ගේ ජීවන රටාවට කොතෙක් දුරට බද්ධ වී ඇද්ද යන්න ගැන පූර්ණ අවබෝධයක් ද තිබූ බැවිනි. නමුත් එය ඉතා නින්දිත ප්‍රෝඩාවක් විය. බ‍්‍රවුන්රිග් පසුව සිනාසෙමින් පිළිගත්තේ ඔහු ඒ ලෙස කටයුතු කළේ උඩරට රාජධානිය පවරා ගැනීමට මිස වෙන දේකට නොවන බවය. ඉන්පසු සිදුවූ දේ අප කවුරුත් දනී. ඔවුන්ගේ ආගම පතුරවා හැරීම සඳහා බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්මට කිසිදු සහයක් නොදුන්නා පමණක් නොව වෙහෙර විහාර කඩා බිඳ දමා එරෙහි වන භික්ෂූන් වහන්සේලා පවා ඝාතනය කළහ. ඔවුන් එසේ කළේ සිංහලයා පූර්ණ වශයෙන් පරාජය කිරීමට නම් ඔවුන්ගේ කොඳු නාරටිය වන බුදු සසුන විනාශ කළ යුතු යැයි යන්න විශ්වාස කළ බැවිනි. බෞද්ධ පිරිවෙන් අධ්‍යාපන ක‍්‍රමය සම්පූර්ණයෙන් අහෝසි කොට ඒ වෙනුවට මිෂනාරි පාසල් ආරම්භ කළේ බි‍්‍රතාන්‍යයන්ගේ ආගමට සංස්කෘතියට ලැදි දේශීය පිරිසක් ගොඩනගා ගැනීමටය.

1….807 දී මේට්ලන්ඞ් නමැති ආණ්ඩුකාරවරයා බි‍්‍රතාන්‍ය ජාතික මාතර දිසාපතිට ලියූ ලිපියක මෙසේ සඳහන් වේ.මෙය ඉතා රහසිගතව කළ යුතුය. මාතර වෙසෙන බෞද්ධයන්ගේ දර්ශනය සහ ඔවුන් බුදු දහම මත රැඳී පැවතීම නැති කළ යුතුයි. මාතර ප‍්‍රදේශයේ භික්ෂුන් වහන්සේලා ගම්මාන වල ප‍්‍රධානීන්ට වඩා බල ගතුයි. ඒ නිසා ගම් ප‍්‍රධානීන් අබෞද්ධයින් බවට වහාම පත් කළ යුතුයි. බි‍්‍රතාන්‍යයන් නීච ලෙස බුදු දහමට පහර ගැසුවේ ඒ අයුරිනි. නිදහස් රටක නිදහසේ ඇදහූ බුදු දහමට, බුදු සසුනට අද මිනිස් අයිතිවාසිකම් ගැන බණ දෙසන ඉංගී‍්‍රසින් එදා සැලකූ ආකාරයයි ඒ.සිංහලයින් 80 දෙනෙක් එල්ලා මරණ ලද ඌව පරණගම විදුහල් භූමියේ පිහිටි ඓතිහාසික සියඹලා ගසේ ඡුායාරූපය සමග තවත් විස්තර.

පෘතුගීසී පාලක මල්වානේ රජ්ජුරුවන්ගේ මාලිගාව සොයා ගිය ගමන

ලංකාවේ පළමු පෘතුගීසී කපිතාන් ජනරාල්වරයා වූයේ පෙඩ්රෝ ද සුසාය (1594). මල්වානේ රජු හෙවත් දොන් ජෙරනිමෝද අසවේදු මෙරට දෙවැනි කපිතාන් ජනරාල්වරයාය (1594-1612). 

රෝසපානී හෙවත් රාක්ෂපාන ගල 

මල්වාන බලකොටුව පිහිටි ස්ථානය කැලණි ගඟෙන් වටවී 

1597 දී සීතාවක රාජසිංහ රජු පන්දහසක සේනාවක් ගෙන පෘතුගීසී බලකොටුවට දැවැන්ත ප්‍රහාරයක් එල්ල කළේය. කෘත්‍රිම ඇළක් තනා බේරේ වැව හිස් කොට පසුව ඇතුන් ලවා බලකොටු ප්‍රාකාරය විනාශ කිරීමට ද ඔහු උත්සාහ කළේය. මාස 22ක් පුරා මෙම සටන පැවැතිය ද ගෝවෙන් අතිරේක බලඇණියක් කොටුවට එවීම නිසා එය අසාර්ථක විය.
අතිශය දුර්වල පාලකයකු වූ ධර්මපාල කුමරු පෘතුගීසීන්ගේ රූකඩයක් බවට පත්වී දොන් ජුවන් නමින් බෞතිස්ම ලැබූවෙන් පෘතුගීසීන්ට තම පාලනය මනා ලෙස පවත්වාගෙන යාමට එය බෙහෙවින් ඉවහල් විය. දොන් ජුවන් කෙරෙහි ජනතාව තුළ වූ අප්‍රසාදය නිසා ඔහු සිය රාජධානියේ අගනුවර කෝට්ටේ සිට කොළඹට ගෙන ආවේය. මේ නිසා කොළඹ නගරය පාලනය කළ ප්‍රථම රජු දොන් ජුවන් ධර්මපාල ලෙස සැලකිය හැකිය.

දොන් ජුවන් පෘතුගීසීන්ගේ අවශ්‍යතා ඉටුකරමින් ඔවුන් අත රූකඩයක් බවට පත්වෙද්දී කෝට්ටේ රාජධානිය ක්‍රමයෙන් ජන ශූන්‍යව වල් බිහිවී ගියේය. පෘතුගාලයේ රජතුමා වූ සෙබස්තියන් ප්‍රතිරාජයා කොළඹ නගරය හඳුන්වන ලද්දේ “මාගේ අගනුවර වූ කොළඹ” නමිනි. දොන් ජුවන් එහි නාමික පාලකයා වුව ද සැබෑ වශයෙන්ම කොළඹ පාලනය කරන ලද්දේ පෘතුගීසීන් විසිනි.

වර්ෂ 1597 දී දොන් ජුවන් ධර්මපාලගේ මරණය පෘතුගීසීන්ට සැබෑ ලෙසින්ම සංවේගදායී කරුණක් වූයේ එහෙයිනි. කෙසේ වුව ද බෙහෙවින් ගෞරව සහිතව ඔහුගේ අවමංගල්‍ය උත්සවය ක්‍රිස්තියානි ආගමානුකූලව පැවැත්වූ පෘතුගීසීහු දොන් ජුවන්ගේ මෘත දේහය කොළඹ රජගෙදර පසුපස ඇති ශාන්ත ප්‍රැන්සිස් කන්‍යාරාමයේදී භූමදානය කරන ලදී. ඉන් අනතුරුව පෘතුගාලය විසින් ලංකා රාජ්‍යයේ එකම උරුමකරුවා ලෙස පත් කරන ලද්දේ ජෙරනිමෝද අසවේදුය.

කුඩා ඉනි වැටකින් වටවී තිබූ කොළොම්පුරය අට්ටාල දොළහකින් ශක්තිමත් වූ මහා නගරයක් බවට පත්වූයේ මේ අයුරිනි. එක් එක් කොටු බැම්ම සමාන්තරව පැති හයෙහි දොරටු හයක් විය. ප්‍රධාන කොටුව පිහිටියේ උතුරු දෙසින් වරාය අසබඩය.

රාත්තල් 10 සිට රාත්තල් 38ක් දක්වා බරැති සංඛ්‍යාවෙන් 237ක් වූ කාලතුවක්කු සමූහයක් බලකොටුව සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා සන්නද්ධ කොට තිබූ බව රුබේරුගේ වාර්තා පෙන්වා දෙයි. එමෙන්ම ප්‍රාකාරයේ මුළු දිග ප්‍රමාණය පියවර 1300ක් ඉක්ම වූ බව ද රුබේරුගේ වාර්තා සඳහන් කරයි.

සිය පාලනය ශක්තිමත් වීමත් සමගම පෘතුගීසීහු “කොළඹ” නගරයක් ලෙස ගොඩනගන්නට වූහ. සතුරු ආක්‍රමණ පිළිබඳව පැවැති බිය තුරන්ව යත්ම ඔවුහු බලකොටුවෙන් පිටත ද සිය වාසස්ථාන හා ගොඩනැගිලි පුළුල් කළහ. විශේෂයෙන්ම කතෝලික ආගම ස්වදේශිකයන් අතර ප්‍රචලිත කිරීම සඳහා මහත් වූ දේවස්ථාන සංඛ්‍යාවක් ගොඩනැගූහ.
පෘතුගීසි ඉතිහාසඥ රුබේරු සඳහන් කරන ආකාරයට බලකොටුව තුළ පමණක් කුලීන පවුල් 900ක් ජීවත් වූහ. මෙයට අමතරව සුළු නිලතල හා වෙළෙඳ කටයුතු කරගෙන ගිය තවත් 1500ක් පමණ පිරිසක් වූ බව ද ඔහු සඳහන් කරයි. එමෙන්ම ඔවුහු ස්වදේශිකයන් හා ආවාහ විවාහවල ද නිරත වූහ.

කොළඹ නගරයට ආහාරපාන ගෙන එන ලද්දේ කැලණි ගඟ හරහාය. මේ ගමනේදී පෘතුගීසීන්ගේ ඇස ගැටුණු සුන්දර ස්ථානයක් තිබිණි. ඒ මල්වානයි.

මල්වානට නුදුරින් කැලණි ගං ඉවුරේ පිහිටි රෝස පැහැති ගල් තලාව හා ඒ අවට ප්‍රදේශය මනස්කාන්ත දසුනක් නිර්මාණය කළ අතර මල්වාන බලකොටුව මෙන්ම ජෙරනිමෝදුගේ මාලිගාව තනන්නට නියම ප්‍රදේශය මෙයම බව පෘතුගීසීහු තීරණය කළහ.

අසවේදු තම බලකොටුව මල්වානේ ඉදිකර තමාට ජීවත්වීමට මාලිගාවක් ද ඒ අසල ඉදිකළේය. ඒ සමගම අසවේදු අවධානය යොමු කළ විශේෂ කාරණාව වූයේ කතෝලික ආගම තම බලප්‍රදේශය තුළ වේගයෙන් ව්‍යාප්ත කිරීමේ ව්‍යාපෘතියයි. අසවේදු එය සිදු කළේ ජනතාව පිට බලහත්කාරකම් යොදවමිනි. අසවේදු පළමුව කළේ කතෝලික ආගමට බැඳෙන්නන්ට විශේෂ වරප්‍රසාද ලබාදීමය. එසේ වරප්‍රසාද තකා අසවේදුගේ පිලට එක්වූ බොහෝ දෙනෙක් ද එදා වූහ. 

ආගම ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා නව ආගමික ස්ථාන ඇති කිරීම මෙන්ම බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන විනාශ කිරීම ද අසවේදු සිදු කළේය. මල්වාන ප්‍රදේශයට සමීපව පිහිටි කෑරගල නම් වූ බෞද්ධ කොට්ඨාසයකි. ඊට අයත් වෙහෙර විහාර හා සිද්ධස්ථාන විනාශ කළ අසවේදු ඒවායේ ඉඩම් ද බලහත්කාරයෙන් අල්ලා ගත්තේ එම බෞද්ධ කලාපයට අයත් දෙකටන, කටුලන්ද ප්‍රදේශයේ පිහිටි ඓතිහාසික බෞද්ධ භූමිය අක්කර 47ක් පමණ වූ අතර, ඉන් අක්කර 45ක් අසවේදුගේ පිරිස් අල්ලා ගන්නා ලදී.

කුකුළන් හඬලන හැටි බැලීමට යැයි කියමින් කුඩා දරුවන් හෙල්ලවල ගසා සිටුවා මරා දැමීම අසවේදු විසින් සිදු කරන ලද ම්ලේච්ඡතම ක්‍රියාව ලෙස සැලකේ. එසේම අසවේදු මිනිසුන් උල්වල සිටුවා මරා දැමූ බවත්, අද වනවිට ඒ ප්‍රදේශයේ “උල්හිටිවල” ලෙස ග්‍රාමයක්ව පවතින අතර, මිනිසුන් කිඹුලන්ට ගොදුරට දුන් ප්‍රදේශය “කිඹුල්විලවත්ත” නමින් අදටත් ඇත. නාරංගස්ගොමුව, යබරලුව, පල්ලියවත්ත, රජමල්වත්ත වැනි ග්‍රාමයන් ද පෘතුගීසී ආභාෂය මත නම් ලද ග්‍රාම කිහිපයකි. 

තම මතයට විරුද්ධව යන්නන් හා තමාට එරෙහිව කැරලි ගසන්නන් ද්‍රෝහීන් ලෙස නම් කළ අසවේදු එම පිරිස් හෙල්ලයෙන් ඇන හෝ කඩුවලින් කපා මල්වාන බලකොටුව අසලින් කැලණි ගඟට ගලා යන පහුරු ඔයට දැමූ බවත්, එම මෘත ශරීර කිඹුලන්ට රසවත් ආහාරයක් වූ බව ද කියැවේ. මල්වාන බලකොටුවත්, තම මාලිගයත් ආරක්ෂා කිරීම හා නඩත්තු කිරීම වෙනුවෙන් සාමාන්‍ය වැසියා වහලුන් ලෙස තබාගත් බවත්, ඔවුන්ට කෲර වදහිංසා පැමිණ වූ බවත් කියැවේ. 

කුකුළන් හඬලන හැටි බැලීමට යැයි කියමින් කුඩා දරුවන් හෙල්ලවල ගසා සිටුවා මරා දැමීම අසවේදු විසින් සිදු කරන ලද ම්ලේච්ඡතම ක්‍රියාව ලෙස සැලකේ. එසේම අසවේදු මිනිසුන් උල්වල සිටුවා මරා දැමූ බවත්, අද වනවිට ඒ ප්‍රදේශයේ “උල්හිටිවල” ලෙස ග්‍රාමයක්ව පවතින අතර, මිනිසුන් කිඹුලන්ට ගොදුරට දුන් ප්‍රදේශය “කිඹුල්විලවත්ත” නමින් අදටත් ඇත. නාරංගස්ගොමුව, යබරලුව, පල්ලියවත්ත, රජමල්වත්ත වැනි ග්‍රාමයන් ද පෘතුගීසී ආභාෂය මත නම් ලද ග්‍රාම කිහිපයකි.

මල්වාන පිළිබඳව මුලින්ම ලියැවුණු කවි පන්තියේ අලගියවන්න මුකවැටි පඬිතුමා සිය “කොන්ස්තන්තීනු සටන” නමැති ග්‍රන්ථයේ ලියා තිබේ. කුරුවිට රාල නම් මුලින් පෘතුගීසීන්ට සේවය කළ ඉන්පසුව පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව කැරලි ගැසූ යුධ සෙන්පතියකු පිළිබඳවත්, ඔහුගේ සටන් ගැනත් එහි සඳහන්ය. 1618 දී පෘතුගීසී සෙන්පති කොන්ස්තන්තීනු හා පිරිවර ගොස් කුරුවිට රාල පරාජය කොට උඩරට ගිනි තබා යළි මල්වානට පැමිණි බව එහි සඳහන්ය. කොන්ස්තන්තීනු යනු අසවේදුගෙන් පසුව මල්වානේ රජ වූ සෙන්පතියාය.

කොන්ස්තන්තීනු මල්වාන බලකොටුවේ සිට උඩරට බලය අල්ලා ගැනීමට සැලසුම් සකස් කළ බව කියැවේ.

පෘතුගීසීන් නිතර විවේක සුවයෙන් ගත කළ බව කියන “හීල්බත්ගල” 

අසවේදු මිනිසුන් මරා කිඹුලන්ට දැමූ පහුරු ඔය

එහෙත් 1630 දී බදුල්ල, රන්දෙණිවෙල පැවැති සටනෙන් පෘතුගීසීහු දරුණු පරාජයකට ලක්වූ අතර, එහිදී පෘතුගීසීහු විශාල සංඛ්‍යාවක් මරු දුටහ. අනතුරුව සිංහලයන් මල්වාන බලකොටුව ද තම ආධිපත්‍යයට ගත්හ. මල්වාන බලකොටුව නතුකර ගැනීමෙන් පසුව දෙවන රාජසිංහ රජු ද එහි මාස තුනක් පමණ කල්ගත කළේය. ඇතැම් ග්‍රන්ථයන්හි ඒ සෙනරත් රජු ලෙස ද හැඳින්වේ.

1632 දී දොන් ජෝර්ජ් අල්මේදා විසින් මල්වාන බලකොටුවට ප්‍රහාරයක් එල්ල කොට මල්වාන, බියගම හා කඩුවෙල යන බලකොටු තුනම තම පාලනයට නතු කර ගත්තේය. 1655 දී උඩරැටියන් යළි මල්වාන අල්ලා ගත් අතර එහි සාදයක් පැවැත්වීමට සූදානම් කළ නමුත් දෙවන රාජසිංහ රජු ඊට අකැමැති වූ නිසා එම සාදය බියගම රග්ගහවත්තේදී පැවැත්වූ බව කියැවේ.

මල්වාන බලකොටුවට ආසන්නව තිබූ තවත් බලකොටුවක් වූයේ හංවැල්ල ගුරුබැවුලයි. මෙය බොහෝ සටන්වලදී පෘතුගීසීන්ටත්, සිංහල හමුදාවන්ටත් බොහෝ ප්‍රයෝජන ගෙන දුන්නේය. පෘතුගීසීන් විසින් අත්අඩංගුවට ගැනුණු පුද්ගලයන් 120ක් අසවේදු විසින් මෙම බලකොටුව තුළ පිහිට වූ යුද අධිකරණයකින් එක් අයකු හැර අනෙක් සියලු දෙනා වෙඩි තබා මරු දැමූ බව ද කියැවේ.

කෝට්ටේ රාජ්‍යයට හිතවත්කම් දැක්වූ පෘතුගීසීහු හා සීතාවක සේනා අතර ගුරුබැවුල ප්‍රදේශයේදී 1539 දී ආරම්භ වූ සටන ඉතා දරුණු එකකි. 1595 ජනවාරි පළමුවනදා 900ක පෘතුගීසී හමුදාවක් ද 2000ක කුලී හමුදාවක් පෙරටු කරගත් අසවේදු හමුදාවෙන් කොටසක් එහි රඳවා ඉතිරි කොටස ගෙන රග්ගහවත්ත ප්‍රදේශයේ කඳවුරු බැඳවූ බවත්, අනතුරුව සියනෑ කෝරළයේ ජනතාව බියවද්දා ඔවුන් යටත් කර ගැනීමට අසවේදු උත්සාහ කළ බවත්, මේ නිසා බියගම හා රග්ගහවත්ත ප්‍රදේශවාසීන් මහත් තාඩන, පීඩනයට ලක්වූ බවත් කියැවේ.

පළමුවන රාජසිංහ රජු මුල්ලේරියා සටන මෙහෙයවන ලද්දේ රග්ගහවත්තේ සිටය. මුල්ලේරියාව හා රග්ගහවත්ත කැලණි ගඟ දෙපසින් එක හා සමානව පිහිටා තිබේ. දෙවන රාජසිංහ රජු හා ඕලන්ද ආණ්ඩුකාරයාගේ හමුවීම සිදුවූයේ ද රග්ගහවත්තේදී බව කියැවේ.

“මල්වාන ගිවිසුම” නමැති ප්‍රකට ලියවිල්ල 1597 මැයි 29 දින අත්සන් කරන ලද්දේ ද බලකොටුව තුළදීය. දොන් ජුවන් ධර්මපාල පෘතුගාල රජුට පක්ෂපාතීත්වය දැක්වීම සඳහා මෙම ලියවිල්ල අත්සන් කළේය. මේ ලියවිල්ලට පෘතුගාල රජු වෙනුවෙන් අත්සන් කරන ලද්දේත් ජෙරනිමෝද අසවේදු හෙවත් මල්වානේ රජතුමාය.

1658න් පසුව ඕලන්ද ජාතිකයන් විසින් මල්වාන බලකොටුව රෝහලක් බවට පත් කළේය. බෙල්ජියන් ජාතික වෛද්‍ය ඇග්ලියොස් ඩාමන්, ලොරෙන්ස් ෆීල්ඩ් නමැති ලන්දේසි පාලකයා සමග මෙහි පැමිණි බව කියැවේ. මල්වාන බලකොටුවේ ගොඩනැගිලි කිසිවක් අද වනවිට ද දක්නට නැති අතර, ගල් බැමි කිහිපයක් පමණක් සංරක්ෂණය කර තිබෙනු දක්නට ලැබෙයි.

අසවේදුගේ මාලිගාව පිහිටා තිබූ ස්ථානය අද

ආසවේදුගේ මාලිගයට මල්වාන බලකොටුව පෙනෙන අයුරු

පෘතුගීසීන් මෙරටට පැමිණි කාලය සම්බන්ධව දැක්වෙන මූලාශ්‍රවල විවිධ මත පළ වී තිබේ. ඉන් පළමු වැන්න වන්නේ අට වැනි වීර පරාක්‍රමබාහු රාජ්‍ය සමයේදී පෘතුගීසීන් ලංකාවට පැමිණි බවයි. දෙවැන්න වන්නේ නව වැනි ධර්ම පරාක්‍රමබාහු රජ සමයේදී බවය. අටවන වීරපරාක්‍රමබාහු රාජ්‍ය සමය 1484 – 1508 බව ඉයර් නොඩ්රිව්ටච් මතයයි. පරණවිතාන මතය අනුව ධර්මපරාක්‍රම බාහු රජ සමය 1491 – 1513 සමයයි.

අට වැනි වීරපරාක්‍රමබාහු රජතුමා රාජ්‍ය කළ සමයේ රෝගාතුර වීම නිසා ඔහුගේ ජ්‍යෙෂ්‍ඨ පුත්‍රයා වූ නව වැනි ධර්ම පරාක්‍රමබාහු රාජු කෝට්ටේ රාජ්‍යය මෙහෙයවීය. මේ අතර අට වැනි වීර පරාක්‍රමබාහු රාජ්‍යයේ සිටියදීම ඔහුගේ පුත්‍රයන් කෝට්ටේ රාජ්‍යයේ කොටස් පාලනය කළ බවද සඳහන්ය. මේ නිසා පෘතුගීසීන් ලංකාවට පැමිණෙන විට අට වැනි වීර පරාක්‍රමබාහු රජතුමා මහලුවියේ පසු වූ අතර නව වැනි ධර්ම පරාක්‍රමාබහු කෝට්ටේ රජ මාලිගයේ ක්‍රීයාකාරීව පාලන කටයුතු සිදු කළේය. ඒ අනුව පෘතුගීසීන් කොළඹට ගොඩබැසීම මේ රජවරුන් දෙදෙනාගේම කාලයේ සිදු වූ බව නිගමනය කිරීම වඩාත් නිවැරදිය.

පෘතුගීසීන්ගේ ගොඩබැසීම පිළිබඳව රාජාවලියේ සඳහන් වන්නේ ඉහත සඳහන් විස්තරයට පටහැණි ලෙසය. එහි සඳහන් වන්නේ පෘතුගීසීන් හත්වන විජය බාහු රජ සමයේ පැමිණි බවය. පෘතුගීසීන් ලංකාවට පැමිණි කාලය වන විට විජයබාහු ප්‍රතිරාජයෙකු වශයෙන් මැණික් කඩවර රාජ්‍ය විචාල බව ​ෙකාඩ්රින්ටන්, මහාචාර්ය සෙනරත් පණවිතාන හා ජී.එස්. පෙරේරා සඳහන් කරයි. අලකේෂ්වර යුද්ධය ද පෘතුගීසීන් ලංකාවට පැමිණි දින වකවානු ලෙස සඳහන් කරන්නේ හත් වැනි විජයබහු ලෙස සඳහන් කරන්නේ හත් වැනි විජයබාහු රජ සමයයි. ක්‍රි.ව. 1509 1521 විජයබාහු රාජ්‍ය සමයයි.

කිරිමැටියාවේ කවියා ඔහුගේ මහ හටන කාව්‍ය ග්‍රන්ථයෙහි සඳහන් කරන්නේ පෘතුගීසීන් හත්වන බුවනෙකබාහු රජුගේ රාජ්‍ය සමයේදී ලංකාවට පැමිණි බවය. එම වකවානුව ක්‍රි.ව. 1521 – 1551 වෙයි. පෘතුගීසී ජාතික ක්වේරෝස් සඳහන් කරන්නේ ලොරැන්සෝද අල්මේදා නම් පෘතුගීසී ජාතිකයා 1505 නොවැම්බර් 15 දින ගාල්ලට ගොඩ බැස්ස බවය. කොන්ස්තන්තීනු ද එම මතය ඉදිරිපත් කරයි. ගැස්පාර් සඳහන් කරන්නේ 1505 අගෝස්තු මාසයේදී පෘතුගීසීන් මෙරටට පැමිණි බවය.

ඩී.ඩබ්ලිව්. පර්ගියුසන්ගේ අදහස වන්නේ පෘතුගීසීන් පැමිණියේ 1505 සැප්තැම්බර් මාසයේදී බවයි.

පෘතුගීසීන් මෙරට පැමිණෙන විට එකිනෙකට වෙනස් වූ ආර්ථික හා දේශපාලන වැදගත්කමින් යුත් රාජ්‍ය තුනක් එහි තිබිණි. දෙමළ ජනයා වාසය කළ යාපනය රාජ්‍ය උතුරෙන් විය. ඔවුහු ජාතිය, භාෂාව, සිරිත් විරිත් හා ආගම අතින් ලංකාවේ අනෙකුත් ප්‍රදේශයන්හි විසු සිංහලයන්ගෙන් බොහෝදුරට වෙනස් වූ ජනතාවක් වූහ.

රටේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ සසඳන විට යාපනය සාරවත් ප්‍රදේශයක් නොවීය. බොහෝ දෙනෙකුට ප්‍රිය වූ කුරුඳු වගාව යාපනයේ නොවීය. මීළඟට ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ පිහිටි රාජ්‍යය මහනුවර විය. පෘතුගීසීන් මෙහි පැමිණි සමයේදී මහනුවර රාජ්‍යය ලංකාවේ දේශපාලන කටයුතු අතින් වැදගත් සාධකයක් බවට පත් වෙමින් තිබිණි. අනෙක් රාජ්‍ය්‍ය වූයේ කෝට්ටේ ය.

පෘතුගීසීන්ට මුලින්ම මුණගැසුණේ කෝට්ටේ පාලකයාය. පෘතුගීසීන්ගේ යුද්ධ බලය දැක බියට පත් වූ කෝට්ටේ රජු 1518 දී පෘතුගීසීන්ට කොළඹ බළකොටුව ඉදිකිරීම සඳහා අවසර දුන්නේය. එපමණක් නොව පෘතුගාලයේ රජතුමාට කප්පම් ගෙවීමට ද පොරොන්දු වූයේය. පෘතුගීසින්ට බළකොටුවක් ඉදි කිරීමට අවසර දීමෙන් සැබැවින්ම අට වැනි වීර පරාක්‍රමබාහු රජු සීමාව ඉක්මවා ක්‍රියා කළ බව මහ ජනයාට දැනිණි. 1518 දී වයෝවෘද්ධ තත්ත්ත්වයේ සිටි රජු තවත් දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් වන්නේ යැයි කෝපයට පත් වූ ඔහුගේ පුත් වියජබාහු විසින් රජුට වසදී මරණයට පත් කළ බව ක්වේරෝස් සඳහන් කරයි.

හය වැනි විජයබාහු ලෙස කෝට්ටේ රජ වූ විජයබාහු කුමාරයා 1520 දී පෘතුගීසීන්ට විරුද්ධව ඇති වූ මහජන උද්ඝෝෂණයට ඉඩ දෙමින් කොළඹ පෘතුගීසි බළකොටුව විනාශ කිරීමට උත්සාහ කළේය. නමුත් එය සම්පූර්ණයෙන්ම අසාර්ථක විය.

විජයබාහු රජු මරා පුතුන් තිදෙනා රාජ්‍යය ඔවුනොවුන් අතර බෙදාගත්හ. රාජ්‍යය බෙදා ගැනීමෙන් වසර කීපයකට පසුව තුන් වැනි පුත්‍රයා මිය ගියේය. ඉතිරි පුතුන් දෙදෙනා වූ බුවනෙකබාහු හා මායාදුන්නේ අතර පැවැති එදිරිවාදිකම් නිසා පෘතුගීසීන්ට සිය තත්ත්වය ශක්තිමත් කර ගැනීමට අවස්ථාව සැලසිණි.

රාජ්‍ය බෙදා වෙන් කිරීමේදී බුවනෙකබාහු හට අගනුවර වූ කෝට්ටේ නගරයත් ඇතුළු රාජ්‍යයෙන් වැඩි කොටසකුත් ලැබූ නමුත් වඩා දක්ෂයා වූ මායාදුන්නේට ලැබුණේ කෝට්ටේ රාජ්‍යයට යටත් මාණ්ඩලික රාජ්‍යයක් වූ සීතාවක පමණි. මායාදුන්නේට එරෙහිව තම තත්ත්වය රැක ගැනීමට බුවනෙකබාහු රජු පෘතුගීසීන්ගේ සහාය පැතීය.

බුවනෙකබාහු රජුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ධර්මපාල කුමාරයා බුවනෙකබාහුටත් වඩා බෙලහීනයකු විය. ඔහුගේ ආරක්ෂකයින් හා මිත්‍රයින් වූවෝ පෘතුගීසීහුය.  ධර්මපාල රජු 1557 දී රෝමානු කතෝලික ආගම වැළඳගත්තේය. 1580 අගෝස්තු මස දී අන්තිම කැමති පත්‍රයකින් ධර්මපාල රජු තමාගෙන් පසුව රාජ්‍ය හිමිවිය යුතු පුද්ගලයා වශයෙන් පෘතුගාලයේ රජතුමාව පත්කළේය. 1597 දී ධර්මපාල රජු මියගිය පසු පෘතුගීසීහු නීත්‍යානුකූල ලෙස කෝට්​ෙට් රාජ්‍යයේ පාලකයෝ බවට පත් වූහ. කෝට්ටේ රාජ්‍යයට අයත් විශාල භූමි ප්‍රදේශයක් තම භාරයට ගත් පෘතුගීසීහු  කොළඹ හැරුණු විට ආසන්නයේම තවත් බළකොටුවක් ඉදිකිරීමට සැලසුම් කළහ. ඒ 1597 දී ඉදි කළ මල්වාන බළකොටුවයි.

කොළඹට හා කෝට්ටේට ඉතා ආසන්නව හා කැලණි ගඟ අසලින් ගලා යාමත් පෘතුගීසීහු මල්වාන තෝරා ගත​්තේය. 1597 වන විට මෙරට ස්ථාපිත කර තිබූ පෘතුගීසි බළ​ෙකාටු 12 ක් පිළිබඳ සඳහන්ය. ඒ ගාල්ල, මාතර, කළුතර, මීගමුව, හලාවත, ගුරුබැවුල, බටුගෙදර, රුවන්වැල්ල, කුරුවිට, කඩුවෙල, සීතාවක හා මල්වානයි. මල්වාන බළ​ෙකාටුව පිහිටියේ කොළඹ සිට ලීග් දෙකක දුරිනි. එය කැලණි ගඟටත් පහුරු ඇළටත් මායිම්ව පිහිටි බිම් කඩකි. ආරෝග්‍ය ශාලාවක් පල්ලියක් බඩු ගබඩාවක් වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාවක් මල්වාන බළකොටුවේ පිහිටා තිබුණි. මල්වාන බළකොටුවේ ප්‍රධානියා වූයේ කෲර පාලකයෙකි. ඒ​ ජෙනිමෝදා අසවේදුය. 1597 – 1611 දක්වා වූ වසර 15 ක් තිස්සේ බළකොටුවේ ප්‍රධානියා වූ අසවේදුව හඳුන්වන ලද්දේ මල්වානේ රජතුමා නමිනි. අසවේදුගේ රජ මාලිගය මල්වාන බළ​ෙකාටුව අාසන්නයේ පිහිටි අතර ඊට ආරක්ෂාව ලබා දීම පිණිස බළකොටුව ආසන්නයේ කැලණි ග​​ඟේ පිහිටි ගල් තලාව මත ආරක්ෂක වැඩ පිළවෙළක් ක්‍රියාත්මක වූ බවද කියැවේ. පෘතුගීසි භාෂාවෙන් රෝසපානි නමින් හැඳින් වූ එම ගල අද භාවිතා වන්නේ රාක්ෂපාන ගල නමිනි.

පෘතුගීසි භාෂාවට අනුව රෝසපානි යනු ආරක්ෂාවයි. අසවේදුගේ මාලිගාව තිබූ ස්ථානයට නුදුරින් කැලණි ගඟ තුළ පිහිටි රාස්සපාන ගල විඳ ගඟ හරහා දම්වැල් දමා කිසිදු යාත්‍රාවකට කැලණි ගඟ දිගේ ගමන් කිරීමට නොහැකි වන සේ ආරක්ෂක වැඩපිළිවෙළක් අසවේදු විසින් ක්‍රියාත්මක කර තිබිණි. ගල විද දම් වැල් දමා තිබූ බවට සැලකෙන සිදුරු පවා අදටත් රාස්සපාන ගලෙහි ඇතැම් ස්ථානවල දී දක්නට හැකිය. එහෙත් ඊට පෙර සීතාවක රාජසිංහ රජු විසින් ද පෘතුගීසීන් ගඟ දිගේ එහා මෙහා යාම වළක්වාලීමට ද දම් වැල් යොදා තිබූ බවද කියැවේ. අසවේදු විසින් අනුගමනය කරන ලද්දේත් එම ආරක්ෂක වැඩපිළිවෙළය.

කැලණි ගංගාවටත්, පහුරු ඔයටත් සීමාවන් දක්වන මල්වාන බළකොටුව ස්වභාවික ආරක්ෂක ස්ථානයක් ලෙසද ප්‍රකටය. මායාදුන්නේ සේනා මෙහෙයවන අවධියේදී ලාබාල ටිකිරි කුමරුගේ (පළමු වන රාජසිංහ) සේනාංකය ලැඟුම්ගෙන සිටියේද මෙම ආරක්ෂක ස්ථානයේ බව කියැවෙයි. සිංහල සේනාව කැලණි ගඟ දිගේ ඇදෙන කවරෙකු වුවද මර්දනය කිරීම සඳහා රහස් සීනු ක්‍රමයක් සකස් කර තිබුණි. ගඟ හරහා කවරකු හෝ ගමන් ගන්නේ නම් සීනුව නාද වන ආකාරයට මෙම ආරක්ෂක වැඩපිළිවෙළ සංවිධානය කර තිබිණි.

මල්වාන බළකොටුව පිහිටා ඇති ස්ථානයට ඉදිරිපසින් ගඟට එතෙරින් පිහිටියේ කඩුවෙල බෝමිරියයි. පෘතුගීසින් විසින් ඉදි කරන බවට සැලකෙන ලී පාලමක් ද ගඟ හරහා තිබූ බවට සාක්ෂි තිබේ. දැවැන්ත දැව කඳන් දමා ඉදි කර තිබූ මෙම පැරණි පාලමේ නටඹුන් ගඟේ ජලය ඉතා අඩු මට්ටමට පැමිණි පසු අදටත් දැක ගත හැකි බව ප්‍රදේශවාසීහු පවසති.
සීතාවක හා ගුරුබැවුල යන පෘතුගීසි බළකොටුවලට පහසුවෙන් ළඟා වීම සඳහා මෙම පාලම පෘතුගීසින් විසින් ඉදිකර තිබේ. මෙවැනි ආරක්ෂක ක්‍රම ඔවුන් විසින් අනුගමනය කරන ලද්දේ අසවේදු හෙවත් මල්වානේ රජතුමාගේ ආරක්ෂාව මුල් කරගෙනය.

පෘතුගීසින් විසින් අධිකරණ කටයුතුවල ප්‍රධාන වෙනස්කම් දෙකක් ඇති කරන ලදි. එනම් මල්වානේ අධිකරණය ඇති කිරීම හා ජනරාල්වරයාගේ අධිකරණය ඇති කිරීමයි. අසවේදු විසින් මල්වානේ පිහිටුවන ලද අධිකරණය මුදලිවරුන් අටකට නොවැඩි හතරකට නොඅඩු සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත විය. ඔවුන් විසින් ස්වදේශිකයන්ගේ සාමාන්‍ය ආරවුල් විසඳූ අතර වඩ වඩා වැදගත් කරුණු ජනරාල්වරයාට යොමු කරන ලදි.

කෝට්ටේ හා සීතාවක රාජධානී බිඳ වැටීමෙන් අනතුරුව කන්ද උඩරට රාජ්‍යය බලවත් විය. ඇතැම් අවස්ථාවන්හිදී එහි රාජ්‍ය පිහිටුවීමේ කාර්යයන්ට පෘතුගීසීන්ගේ සහය සෘජුවම ලැබුණු අවස්ථාද තිබේ. පසුව සෙංකඩගල විමලධර්මසූරිය රජු (ක්‍රි.ව. 1592 – 1604) කෝට්ටේ රාජධානිය අත් පත් කර ගැනීමට පෘතුගීසීන් සමග සටන් වැදුණහ. මෙම යුගයේ මල්වාන දක්වා බොහෝ ප්‍රදේශවල ජනතාව පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව කැරලි ගැසූහ.

ජනතා විරෝධය බලවත් ලෙස එල්ල වූයේ මල්වානේ රජතුමාගේ කෘෘර පාලනයට එරෙහිවය. සියලු වැසියෝ මල්වානේ රජුට දණ නමා නමස්කාර කළ යුතු වූ අතර රජුගේ සතුට උදෙසා බොහෝ දේ කරන්නට සාමාන්‍ය වැසියාට සිදු විය. රූමත් තරුණියන් පවා මල්වානේ රජුගේ සතුට වෙනුවෙන් පූජා කිරීමට ද ඇතැමෙකුට සිදු විය. මල්වානේ රජුගේ මෙම ක්‍රියාවන්ට එරෙහි වූවන් රාජද්‍රෝහීන් ලෙස සැලකිණි. වැඩිහිටියන් පමණක් නොව කුඩා දරුවන් පවා කපා කොටා මරා පහුරු ඔයට විසි කළ බවද කියැවේ. අසවේදු හෙවත් මල්වානේ රජු විසින් සිංහලයින්ට එරෙහිව සිදු කරන මෙම සංහාරය කන්ද උඩරට රජු ඇතුළු රටේ සියලු මිනිසුන් අතර පැතිර ගියේය.

1603 ජනවාරි මාසයේදී මල්වානේ රජ්ජුවෝ වූ අසවේදු තම සේනාව සමග අත්තනගල්ල දොරවක මැණික් කඩවර හා අට්ටාපිටිය පසු කරමින් ගමන් කළේය. ඊට පෘතුගීසි සෙබළුන් 1101 ක් හා ලස්කිරිඤ්ඤා භටයෝද සහභාගී වූහ. පෘතුගීසීන් හා විමලධර්මසූරිය රජුගේ සේනාව අතර කන්ද උඩරට බලන ප්‍රදේශයේ දරුණු ගැටුම් ඇති වෙද්දී සිංහල ජනතාව මල්වාන බළකොටුවට ප්‍රහාරයක් එල්ල කළහ. ඒ වන විට මල්වාන බළකොටුව භාරව සිට ඇත්තේ බණ්ඩියරාල නමැත්තෙකි. ඔහු තම බළකොටුවේ ආරක්ෂාව පිණිස බළකොටුවට යතුරු ලා යතුරු කැරැල්ල කැලණි ගඟට විසි කළ බව කියැ වේ.

​ෙක​ෙස් වෙතත් මල්වාන බළ​ෙකාටුව ගිනි තබා විනාශ කළ සිංහල පිරිස් විසින් එහි සිටි පෘතුගීසීහු 38 ක් මරා දමනු ලැබිණ.

මියගිය පිරිස අතර ජෙරනිමෝ ෆර්ඩිනැන්ඩස් නමැති පෘතුගීසි පූජකවරයෙකු හා විශ්‍රාමික පාතුගීසී කපිතාන්වරු 08 ක් ද සිටි බව කියැවේ. අසවේදු යලි මල්වානට එද්දී බළකොටුවෙන් කොටසක් දැවී අළු වී ගොස් තිබිණි. පසුව ඔහු මහත් පරිශ්‍රමයක් දරා බළකොටුව යළිත් ප්‍රතිසංස්කරණය කළේය.

මෙම ප්‍රහාරයෙන් පසුව මල්වානේ රජු විසින් බළකොටුවේ හා තමාගේ ආරක්ෂාව සඳහා වැඩි අවධානයක් යොමු කළේය. බළකොටුවේ ආරක්ෂාව සඳහා යොදන ආරක්ෂක සෙබළුන් සංඛ්‍යාවද වැඩි ක​ෙළ්ය. බළ​ෙකාටුවට නුදුරින් රෝසපානි ගල්තලාව මත සිට ආරක්ෂකයින් රැසක් රජුගේ මාලිගාවට ආරක්ෂාව සැපයීය. එම ගල් තලාවට බළකොටුවත් මාලිගයත් හොඳින් දර්ශනය වූ අතර අසවේදුගේ නියෝගය මත රෝසපානි ගල්තලා මත පහනක් දල්වන ලදි. එම පහන නිවෙන්නට නොදී අඛණ්ඩව දැල්විය යුතු වූ අතර පහන නිවී තිබීම තම ආරක්ෂාවට හා තම ජීවිතයට බරපතළ අවදානමක් ඇති වන බව අසවේදු විශ්වාස කළේය. මාලිගාවේ ජනේලයෙන් නිතරම එම පහන දැල් වී ඇති දැයි රාත්‍රියට අසවේදු නිරික්ෂණය කළේය. එම පහන නිවී තිබීම ආරක්ෂකයින්ගේ ජීවිතය අහිමිවීමට හේතු වන බව සැලකුණු නිසා එකල රෝසපානි ගල මත රාත්‍රියට අඛණ්ඩව පහන දැල්වෙමින් පැවැති බවද කියැවේ.


‘රෝසපානි ගල’

ගංගාව මැද පිහිටි රෝසපානි තල්තලාව

මල්වාන බලකොටුවේ ඉපැරණි ගල්බැමිම

බලකොටුවට යන මාර්ගය ප්‍රතිසංස්කරණය කරමින්

සමනල රක්ෂිතය යනු පූජනීය ස්ථානයක් බඳුය. උතුම් බුදු සිරි පතුල පිහිටි සමනොළගිර වන්දනාමාන කිරීමට උචිත උඳුවප් පොහොය සිට වෙසක් පොහොය දක්වා කාලය වාරය (Season) ලෙස හඳුන්වන අතර එය දළ වශයෙන් මාස පහකි. ඉතිරි මාස 7 අවාරය (Off-Season) ලෙස හඳුන්වන අතර ඈත අතීතයේ පටන් පැමිණි සම්ප්‍රදාය වනුයේ එයයි. එය හුදෙක් ආගමක් සම්බන්ධ වූ නියමයක් නොවන්නේ ඒ තුළ පරිසරයේ නියමයන් අන්තර්ගත වී ඇති හෙයිනි. සිරිපා අවාරය වසරේ මාස 7 ක් පවතින්නේ සොබාදම් නියමයට අනුව සමනල රක්ෂිතයේ වටිනාකම වැඩි හෙයිනි.   

ක්‍රියාදාම සංචාරකයෙක් ලෙස අවාරේ සිරිපා තරණය කිරීම සැබවින්ම දුෂ්කර හා අවදානම් ගමනකි. මෙහි පවතින දුෂ්කරතා වනුයේ අධික වර්ෂාව සහ මීදුම, වන සතුන් සුලභව ගැවසීම, ගස් කඩා වැටීම්, ක්ෂණික ජල පහරේ වැඩිවීම් සහ කිසිදා මිනිස් වාසයක් හෝ පුද්ගලයෙකු හමුනොවන බැවින් කරදර උපද්‍රව සිදුවීමේදී වන හානිය වැඩිවීමයි.
සිරිපා තරණයට ඇති ප්‍රසිද්ධ මාර්ග තුන වනුයේ හැටන්-නල්ලතන්නිය මාර්ගය, කුරුවිට-එරත්න මාවත සහ ශ්‍රී පලාබද්දල රජ මාවතයි. පැහැදිලිව පඩි මගින් හැටන් සහ රජ මාවත සමන්විත වන අතර කුරුවිට මාර්ගය ස්වභාවික වන පියස තුළ අඩි මාර්ගයක් ලෙස සෑදී ඇති බැවින් සෙසු මාර්ග යුගලයට වඩා දුෂ්කර බවින් සේම සුන්දරත්වයෙන්ද අනූනය. සිරිපා සමය තුළ බහුතරයක් සැදැහැවතුන් යාම්ඊම් සිදුකරනුයේ මෙම මාර්ග තුන හරහා පමණක් වන අතර තරුණ පිරිස් සෙසු අප්‍රධාන මාර්ග පහෙන් මාර්ග තුනක් භාවිත කරනු ලබයි.

මෙම ගමනේදී අපට බොහෝ වෙහෙසකර වන්නේ කූඩැල්ලන් පියවරක් පියවරක් පාසා සිටීමයි. එම නිසා ඊට සුදුසු පිළියම් ලෙස ඩෙටෝල් සහ පොල්තෙල් පල් කරගත් මිශ්‍රණය, තලා ගත් දුම්කොළ මිශ්‍රණය, ඇලම් භාවිතය සහ කූඩැලි මේස් භාවිතයෙන් අපි තරමක් සන්නද්ධව සිටියෙමු. නමුත් කූඩැල්ලා යනු අපටත් නොදැනීම අපගේ පපුව මුහුණ හරහා හිසට පවා යන සතෙකු බව අපි පෙර අත්දැකීම් මගින් දැනගෙන සිටියෙමු.

පන්දෙනිය ඔය පසුකරනවාත් සමග ලේ සුවඳට මත් වූ කූඩැල්ලන් සතර අතින් අප කරා පැමිණෙන්නට වූ අතර අඩි මාර්ගය යන්තමින් අපහැදිලි වුවත් එය නිශ්චය කර ගැනීමට අපහසු නොවුණි. සෙමින් සෙමින් අප ඉදිරියට ගමන් කරන්නට වූ අතර තවමත් උදෑසන දහයටවත් නොමැති වුවද වනපෙත ගොම්මන් අඳුරක ගිලී තිබුණි. මහ ඝෝෂාවකින් හා වියරු බවකින් ගලාගෙන යන පන්දෙනිය ඔයේ ශබ්දය අතර අතු පතර මත වැටී පනින දිය බිඳු මගින් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් අපි තෙත් වන්නට වුණෙමු.

මීට වසර පහකට පමණ පෙර අප යන විට තිබූ අපැහැදිලි මාර්ගය මේ වන විට හොඳ අඩි පාරක් බවට පත්ව ඇති අතර අවාරයේ බොහෝ පිරිසක් මෙම මාර්ගය භාවිත නොකරන බැවින් ශීඝ්‍ර ශාක වර්ධනයක් සිදු වන පරිසරය විසින් අප යන මඟ අහුරා තිබුණි. වැහි වලාව ද මදක් දරුණු වන්නට වූ බව දැනුණේ අඩි මාර්ගය දිය පහරක් ලෙස අපට දක්නට ලැබුණු නිසාවෙනි. තව ද කුඩා දිය පහරක් තරණය කරන්නට අපට වතුරට බැසීමට සිදු වූ අතර ජලයේ වේගය ඉතාමත් අධික විය.

නැවතත් අපි ඉදිරියටම ගමන් කළේ කෙසේ හෝ වැස්ස තවත් ප්‍රචණ්ඩ වීමට මත්තෙන් එරත්න මාර්ගයට පිවිස අද දින රැය පහන් කිරීමට සුදුසු ස්ථානයකට ගොඩවැදිය යුතු නිසාවෙනි. මාර්ගය පුරාවට ජලය ගලාගෙන ඒමෙන් පස බුරුල්ව එරෙන සුලු විය. කූඩැල්ලන් කලිසම් දිගේ ඉහළට නැගීමේ අඩුවක් නම් දක්නට නොලැබුණි. අපගේ සගයෙකුගේ පපුවට සහ බෙල්ලට යාමට තරම් උන් වේගවත් වී තිබුණි. ගල් කුට්ටි මත හිඳ වැස්සේම මඳ විවේකයක් ගෙන මතුපිටින් පෙනෙන කූඩැල්ලන් ගලවා දමා නැවත ගමන ආරම්භ කළේ මඳක් කඳු නැගීමකට අවතීර්ණ වෙමිනි.

මාර්ගය බෙහෙවින් ලිස්සන සුලු වූ අතර තද වන ගහණයක් දෙපසම දක්නට ලැබුණි. ක්‍රමවත්ව දැකගත හැකි අඩි මාර්ගය වූ අතර අප විශාල ගල් බිත්තියක් අතරින් වැටී තිබුණ මාර්ගය ද පසුකොට ඉදිරියටම ඇදුණි. වර්ෂාව හේතුවෙන් පරිසරය අඳුරේ ගිලී තිබුණු අතර මීදුම් සළු තුරු හිස් අතරින් වරින්වර එබෙමින් අප යන මග විමසා බලන්න විය. එක් ස්ථානයකදී එතරම් පරණ නොවූ අලි වසුරු දැකගත හැකි වූ අතර වල් ඌරන්ගේ අඩි සලකුණු ඊට මඳක් නුදුරින් දිය කඩිත්තක් අසල දැකගැනීමට හැකි වුණි.

තවත් කිලෝමීටර් කිහිපයක් යන විට අපි දිය දහරාවන් කිහිපයක් පසුකරමින් ඉදිරියට ඇදුණෙමු. කෙසේ හෝ පැය 3 කට අධික කාලයක් මහවැසි මැද අප පැමිණි මග අවසානයට ළඟාවීමේ අස්වැසිල්ලක් සහිත ස්ථානයකට පැමිණීමට නියමිත බව අපට දැනුණේ ගඟක ශබ්දයකිනි. එය නිසැකයෙන්ම සීත ගඟුල නොහොත් කළු ගඟ විය යුතු බව අපට සිතුණි. කෙසේ හෝ අපගේ මාර්ගය බාධක වෙමින් දැවැන්ත ගසක් කඩාවැටී තිබුණි. ඉන් රිංගා අනෙක් පසට ගොස් මීටර කිහිපයක් ගිය පසු අප සේන්දු වූයේ කළු ගඟ අසලටය.

උඩමාලිබොඩ මාර්ගයේ හමුවන ප්‍රධානම මං සලකුණ මෙය වන අතර මෙතැන් සිට එරත්න මාර්ගයට බොහෝ දුරක් නොමැති වග අපි දැනගෙන සිටියෙමු. අහස් කුසට විවෘත පරිසරයට පැමිණි අප දුටුවේ අඳුරු වුණු නමුත් මඳක් අඩු වූ වර්ෂාවක් සහිත අහසකි. නමුත් මීදුම් තත්ත්වය නිසා අපට අවට කඳු දැක ගැනීමට නොලැබුණි. කෙසේ නමුත් අප ගෙනා ආහාර ගැනීමට සහ දිගු විවේකයක් ගැනීමටත් කූඩැල්ලන් ඉවත් කිරීමටත් අවශ්‍ය වූ හෙයින් අසළ වූ ගල්තලාවක් මතට වී අපි සිටියෙමු. සීතල ජල පහර ගල් වැටිවල හැපී පෙන පිඩු නගමින් ජල බිංදු විසුරවමින් ගලාගෙන යන අතර චිරි චිරි ශබ්දයේ මිහිරියාව විනා වෙනත් කිසිදු ශබ්දයක් අපට නොඇසුණි.

මඳකට වර්ෂාව අඩු වූ නිසාවෙන් නැවතත් අප ඉදිරියට යාමට පටන් ගත්තේ තෙත බරිත වූ ඇඳුම් නැවතත් ඇඳගෙනය. වැසි ආවරණ යුගලයකින් සහ ඇතුළත පොලිතින් කවරවලින් ආරක්ෂා කර ඇති වූ හෙයින් අපගේ ගමන්මලුවලට ජලයෙන් අනතුරක් නොවුණි. මෙතැන් සිට ගමන එතරම් දුෂ්කර මඟක් නොවන අතර ක්‍රමවත් අඩි මාර්ගය එරත්න මාවත හමුවන මංසන්ධිය දක්වා පැහැදිලිව දැකගත හැකිය.

මහ වැස්සේ මඩ සහිත මාර්ගයේ කූඩැල්ලන්ගේ බාධක මැද අප පැමිණි ගමන බොහෝ දුෂ්කර වූයේ මේ සිරිපා අවාරය වූ බැවිනි. නමුත් ජලයෙන් පෝෂිත වූ සුන්දරත්වය අපට සිරිපා වාරය තුළ මෙපමණ දැකිය නොහැකිය. වන අලි වසුරු සහ හෝරා කිහිපයකට හෝ පෙර අලි ගමන්ගත් ඉසව් අතරින් අප ඇවිද කළුගඟ තරණය කළේ ජලයේ වේගය හා පරිමාව ගැන ද සැලකිලිමත් වෙමිනි. එරත්න මාර්ගය හමුවන මංසන්ධියෙන් දකුණට ගිය විට එරත්නටත් වමට ගිය විට හැරමිටිපාණටත් ළඟා විය හැකිය.

මෙම ස්ථානයට ළඟම එරත්න ම​ඟේ මං සලකුණ වනුයේ ඉඳිකටුපාණ සහ මැදහින්න අම්බලම්ය. එරත්න මාර්ගයට පිවිසුණු අපට පෙර පරිදිම මාර්ගය දිගේ ගලා එන ජලය දැකගත හැකි වූ නමුත් මෙම මාර්ගය තරමක් පළල හා පහසු මාර්ගයක් වූ බැවින් ඉදිරියටම ගමන් කිරීම අපහසු නොවීය. එමනිසාම මඳ ගතියෙන් වූ වර්ෂාව මැද ඉඳිකටුපාණ අම්බලම වෙත ළඟා වූ අපි නැවතත් මද විවේකයක් ගත්තෙමු. මෙම ප්‍රදේශයේ සුන්දර තැනිතලාවක් ඇති අතර ගුවනට විවෘත විශාල ප්‍රදේශයක් මෙහි විය. නූල් ගෙත්තම සිරිපා ගමන තුළ සාම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රයක් බැවින් සෑම මාර්ගයක් තුළම මෙවැනි ඉඳිකටුපාණ හෝ ගෙත්තම්පාණ යන ස්ථාන දක්නට ලැබේ. එය කෝඩුකාරයන් හා සැදැහැවතුන් යම් පමණින් පිළිපදිනා චාරිත්‍රයකි.

මඳ විවේකයක් ගත් අප හවස්යාමය නිමා වන්නට ප්‍රථම හැරමිටිපාණ නැත​හොත් එරත්න පාර රජ මාවතට සේන්දු වන ස්ථානයට යා යුතුව තිබුණි. එම නිසාම හණිකට ගමන පිටත් වූ අපි මඳක් සැනසිල්ලේ ඉදිරියටම ගමන් කළ ද හැරමිටිපාණට පෙර හමුවන දුෂ්කර ගල් පර්වත හරහා යායුතු මාර්ගය තරණය කරන්නට පටන් ගත්තෙමු. කෙසේ හෝ සවස 5 වන විට හැරමිටිපාණ අම්බලමට පැමිණි අප මෙහි රැය නොනැවතී රජ මාවතේ උඩමළුවට ප්‍රථම හමුවන අම්බලම වන ‘‘ආඬියාමළතැන්නට’’ යාමට තීරණය කළේ උදෑසනින්ම උඩ මළුවට ගොස් හිරු උදාව දැකගැනීමේ පුංචි අපේක්ෂාවක් හිත දරාගෙනය.

හැරමිටිපාණේ සිට උඩමළුව තෙක්ම කොන්ක්‍රීට් පඩි අතුරා ඇති බැවින් ගමන් කිරීම අපහසු නොවේ. එමනිසාම කකුල් වේදනාව එතරම් නොසිතාම ඉදිරියට ඇදුණෙමු. සවස් යාමය පසුවන කණිසමේ අපි ආඬියාමළතැන්න අම්බලමට ළඟා වූ අතර රාත්‍රිය එහි ගත කිරීමට සැරසුණෙමු.

එම ශාලාවට පිටතින් අපි තෙමුණු ඇඳුම් සහ බෑග පසෙකින් තබා කූඩැල්ලන් සියල්ලම ගලවා දමා රාත්‍රියට සුදුසු ලෙස සිටීමට සැරසුණෙමු. මන්ද මීට පෙර දෙවතාවකට ආඬියාමළතැන්නේ අවාරේ රැය ගෙවීමේදී පාන්දර වනවිට ශාලාව තුළට තද මීදුම ගලන බව සිහි වූ බැවින් වැඩිපුර ඇඳුම් ඇඳීම අත් කකුල් වසාගෙන සිටීම යෝග්‍ය බව නොරහසකි.

අවාරේදී විදුලිය නොමැති හෙයින් මුළු සමනල රක්ෂිතයම එකම තනි අඳුරක තිබුණි. කල්තියාම විදුලි පන්දම් ගෙන ආ නිසාවෙන් අප සිටින ප්‍රදේශයේ ශාලාව තුළ ඒවා එල්ලා අවට නිරීක්ෂණය කොට ශාලාවට ඇතුළු වන ස්ථානය මෙහි පසෙක තිබූ ලෑලිවලින් වසා දැමුවේ රාත්‍රියට වල් ඌරන් මෙම ඉසව්වට පැමිණෙන හෙයිනි.

ඉන්පසු අප ගෙන ආ නූඩ්ල්ස් පැකට් සහ අනෙකුත් පාන් වැනි ක්ෂණික ආහාර අප සතු වූ අතේ ගෙන යා හැකි ගෑස් ළිප ආධාරයෙන් පිළියෙල කරගත්තෙමු. නැවතත් මඳ වර්ෂාවක් පටන් ගත් හෙයින් හණිකට ආහාර ගෙන ගමන නැවත ආරම්භ කළ අපි හෙට දිනයේ සැලසුම කතිකා කරගත් පසු අපි නින්දට වැටුණෙමු. මොර සූරන මහ වැස්සක හා මිනිස් වාසයෙන් කිලෝමීටර් ගණනාවක් දුර මහ වනයක උතුම් සිරිපතුල පිහිටි ඉසව්ව පාමුල අප නැවතුණේ හෙට පාන්දරින් උඩමළුවට යා යුතු වූ හෙයිනි.

හෙට දිනයේ වර්ෂාව නැතිවුවහොත් අපට අවට පරිසරයේ සුන්දරත්වය හා අපූර්වත්වය දැකගත හැකි විශ්වාසයෙන් අපි නින්දට වැටුණෙමු.

ලංකාව වෙනස් කළ නාවිකයෝ

අද්මිරාල් ලොරන්සෝ ද අල්මේදා සහ අද්මිරාල් ජොරිස් වැනි ස්පිල්බර්ජන් යනු ලංකා ඉතිහාසය වෙනස් කළ යුරෝපීය නාවික හමුද‌ා ප්‍රධානීන් දෙදෙනෙකි. අද්මිරාල් ලොරෙන්සෝ ද අල්මේදාගේ පැමිණීම ක්‍රිස්තුවර්ෂ 1505 හෝ 1506 සිදු වූ බව කියයි. ඔහු ගොඩබැස්සේ ගාලු වරායටය. 

ඉන්දියානු සාගරයේදී කුණාටුවකට හසුව පාවි ආ ගමනක් අවසන් වූයේ පෘතුගාල ජාතික නාවික කපිතන් ලොරන්සෝ ද අල්මේද‌ා ලංකාවේ ගාලු වරායට පා තැබූ පළමු පෘතුගීසි ජාතිකයා මෙන්ම යු​රෝපීයා ලෙසද වාර්තා පොතට එක්කරමිනි.

ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1480 දී පෘතුගාලයේ මාර්ටිම් හිදී උපන් ලොරන්සෝ ද අල්මේදා ඔහුගේ පියා අනුව යමින් එවකට යුරෝපයෙන් පිටස්තර රටවල් අල්ලාගෙන පෘතුගාල රජයට අත්පත් කර ගැනීමේ මිලිටරි (යුදමය) ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධ විය.

යුරෝපයේ රටවල වැඩිවන ජනගහණයට සාපේක්‍ෂව ආහාර සහ ධන සම්පත් හිඟ වූයෙන් ස්පාඤ්ඤය, බ්‍රිතාන්‍යය, ප්‍රංශය, බෙල්ජියම වැනි රටවල් මුහුදින් නාවික සේනා යවා ලෝකයේ රටවල් ගවේෂණය කර තම රටට ඇද‌ගැනීමේ වැඩ පිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක කරමින් සිටියහ. ඇත්තටම මෙය මුහුදු කොල්ලකරුවන් ලෙස හැඳින්වෙන දාමරිකයන් මුහුදට යවා නොදන්නා රටවල් කොල්ලකා ධනය සිය රටට ගෙන ඒමේ උපක්‍රමයක් විය. දේශ ගවේෂණය නමැති ලිහිල් වචනයෙන් ඔවුන් හැඳින්වූවද එහි සැබෑ අරුත වූයේ ලෝකයේ නොදන්නා රටවල් ගවේශනය කර එම රටවල තිබූ ධන සම්පත් යුරෝපයට ඇද ගැනීමය.

ලොරෙන්සෝ ද අල්මේදාගේ පියා වුණේ ප්‍රැන්සිස්කෝ ද අල්මේදාය. ඔහු ඒ වන විට ඉන්දියාවේ ගෝව ප්‍රාන්තය අල්ලාගෙන එහි පෘතුගාලයට යටත් රජයක් පිහිටුවා එහි ‘‘විසුරේ’’ ධූරයට පත්ව සිටියේය. ‘‘විසුරේ’’ යනු ප්‍රාන්ත පාලකයා යන අරුතය. පියාගේ ආක්‍රමණික හමුදා ඛණ්ඩයේ සාමාජිකයෙකු වූ ලොරන්සෝ ද අල්මේදා එවකට බලවත් නැව් පංතියක් ලෙස සැලකුණු ‘‘ප්ලීට්’’ නැව් සේනාවක් හෙවත් මව් යාත්‍රාවක් පරිවාර කොටගත් නැව් දුසිමකින් පමණ යුත් නෞකා බළ ඇණියකින් ඉන්දියානු සාගරය කැලඹීමේ යෙදුණේය. මෙහි අරමුණ වූයේ තුර්කියේ ඔටෝමාන් මුස්ලිම් පාලකයන් යුරෝපයට ගෙන ගොස් විකිණූ කුළු බඩු වෙළෙඳපොළ තම යටතට ගැනීමය.

අද ඇමරිකානුවන් මැදපෙරදිග ඛනිජතෙල් වෙළෙඳ‌ාම තම යටතට ගැනීම සඳහා රටවල්වලට පහර දෙන අන්දමින් එදා යුරෝපයේ ඉහළ වෙළෙඳ‌ාමක් තිබූ කුරුඳු ඇතුළු පෙරදිග කුළු බඩු වෙළෙඳාම තම අතට ගැනීම පෘතුගීසි නාවික සේනාංකය ඉන්දියානු සාගරයට පැමිණිමේ අරුත විය.

පෘතුගාලයේ පාලකයා වූ 1 වැනි මැනුවල් රජුගේ අණ පරිදි ප්‍රැන්සිස්කෝ ද අල්මේද‌ා ප්ලීට් බළ ඇණියක් හෙවත් නෞකා 22ක කණ්ඩායමක් රැගෙන පෘතුගාලයේ ලිස්බන් නුවරින් පිටත්වන්නේ 1505 මාර්තු 25 වැනිදාය.
කැරැක්ස් හෙවත් එවකට විශාල ප්‍රමාණයේ දැව යාත්‍රා 14ක්ද, කැරවල්ස් හෙවත් රුවල් නැව් 4ක්ද මෙම ඇණියට අයත් විය. එහි සිටි සොල්දාදුවන් ගණන 1500කි. බළ ඇණියේ අණදෙන මව් යාත්‍රාව වූයේ සාවෝ රෆායෙල්ය. ඔටෝමාන් තුර්කි අධිරාජ්‍යයට අයත් වෙළෙඳුන් යුරෝපයට ගෙන එන කුළුබඩු නිපැයෙන වෙළෙදාම ඔවුන් යටතට ගැනීමටත් නව රටවල් සොයාගැනීම සහ නාවික යාත්‍රා සඳහා සුදුසු වරාය සොයා බැලීමත් මෙම නාවික බළ ඇණියට ලැබී තිබූ අණ විය.

පළමුව අප්‍රිකානු මුහුදු තීරයට පිවිසි ප්‍රැන්සිස්කෝ ද අල්මේද‌ාගේ යාත්‍රා බළඇණිය මොසැම්බික් රාජ්‍යයේ කුඩා කඳවුරක් පිහිටුවීය. වත්මන් ටැන්සානියාව, කෙන්යාවේ මොම්බාසා ඇතුළු මුහුදුබඩ පළාත්වලට ගොඩබැස අල්මේද‌ාගේ හමුද‌ාව මිනිසුන් සිය ගණන් මරාදමමින් වෙරළබඩ නගර විනාශ කළේය. අප්‍රිකාවේ නගරවලින් සොරාගත් ධනයද පටවාගත් නැව් පෙළ ඊළඟට යාත්‍රාකළේ ඉන්දියාවටය.

1505 වසරේ සැප්තැම්බරයේ පෘතුගීසිහු ඉන්දියාවේ කේරළ මුහුදු තීරයේ කොචින්හි තම කඳවුරක් පිහිටුවා ගත්හ. පෘතුගාල රජය අල්මේද‌ා ඉන්දියාවේ විසුරේ (පාලකයා) ලෙස පත්කළේය.

ඉන්දියාවේ කැන්නේර්හිදි එවකට ඉන්දීය පාලකයා වූ සැමොරින්ගේ හමුදා සමඟ ගැටුණු ඔහුගේ යාත්‍රාවලින් ගණනාවක් මුහුදුබත් විය. නාවිකයන් රැසක්ද මරණයට පත්වූවද කොචින් (කේරළ) වෙරළේ ස්ථිර කඳවුරක් පිහිටුවා ගැනීමට ඔහුට පුළුවන් විය.

මේ වන විට පෘතුගීසිහු සටනින් හෙම්බත්ව සිටියහ.

ඉන්දියානු සටනින් හෙම්බත් වූ ලොරන්සෝද අල්මේද‌ා යාත්‍රා දෙකක් හා එහි සේනාව සමග තවදුරටත් ඉන්දියානු සාගරයේ යාත්‍රාකළේ කුරුඳු නිපදවන රටක් අවට ප්‍රදේශයේ ඇති බව අසා දැනගෙනය. ඒ ලංකාව විය.
ඉන්දියානු සාගරයේ ප්‍රචණ්ඩ සුළඟකට හසු වූ නැව් දෙක ගාල්ලට ගසා ගෙන ආවේ ලංකාවේ දේශපාලන ඉරණමද වෙනස් කරමිනි.

ගාල්ලේ පළමුව නැංගුරම් ලද ලොරන්සෝද අල්මේද‌ා ඉන් මසකට පමණ පසු කොළඹට පැමිණියේ මෙරට රජු ඉන්නේ ගාල්ලේ නොව කොළඹ කෝට්ටේ බව දැනගත් පසුය. ඉන්පසු කෝට්ටේ රජු බැහැදැක වෙළෙඳ කටයුතු සඳහා වෙරළබඩ බිම්කඩක් ඉල්ලාගත් අල්මේද‌ා එහි මැටි ගැසූ කුඩා කොටුවක් ඉදිකිරීම ඇරඹීය. ඒ කටයුතු සිදුවන අතරතුර ඔහුගේ පියා යළි ඉන්දියාවට පැමිණෙන ලෙස ඔහුට දැනුම් දුන්නේය.

ඒ වන විට තම පියා සමඟ ගැටුමක් ඇතිකර ගෙන තිබූ ඉන්දියාවේ කැලිකට් නුවර පාලකයා සමඟ යුද වැදීමට පිරිස නික්ම ගියේය. මෙම සටන හැඳින්වෙන්නේ කැන්නෝර් සටන ලෙසය.

එවකට මෙම පෙදෙස පාලනය වූයේ තුර්කියේ ඔටෝමාන් මුස්ලිම් අධිරාජ්‍යයට හිතවත් මුස්ලිම් රජකෙනකු යටතේය. කැලිකට් හි සැමොරින් ලෙස මෙම රජුගේ නම සඳහන් වූවද මුස්ලිම් ව්‍යවහාරයෙන් ‘‘සැමොරින්’’ යනු පාලකයා හෝ රජු යන අරුත දෙන වචනයකි.

ඉන්දියාවේ පාලනය රජවරුන් කිහිප දෙනෙකු අත පැවැතියෙන් පෘතුගාල ජාතියන් සටන් වදින්නේ කේරළ වෙරළ යටත් කරගැනීම සඳහාය. කේරළ වෙරළ අයත් ප්‍රදේශය පාලනය කළ ‘‘සැමොරින්’’ට තුර්කියේ ඔටෝමාන් මුස්ලිම් රජවරුන්ගෙන් පිරිස් බලය ලැබිණි. පෘතුගීසි ප්ලීට් නැව් පංතිය සැමොරින්ගේ 200ක් පමණ වූ යාත්‍රා පංතිය සමඟ බිහිසුණු සටනක යෙදී සැමොරින්ගේ යාත්‍රා විශාල ගණනක් මුහුදුබත් කර වෙරළ තීරය අල්ලා ගැනීම මෙම සටනේ ප්‍රතිඵලය විය.

පෘතුගීසින්ට එවකට මුහුදේ තිබූ විශාල රුවලින් යුත් ශක්තිමත් නැව් තිබුණද සැමොරින්ට තිබුණේ කුඩා යාත්‍රාය. මේ නිසා පෘතුගීසින්ට සැමොරින්ගේ යාත්‍රා කණ්ඩායම පහසුවෙන් පරාජය කළ හැකි විය. සැමොරින්ගේ සේනාවට හින්දු, අරාබි සහ තුර්කි සෙබළුන් අයත්ව තිබුණද ඔවුන්ට අත් වුණේ පරාජයයි. මෙම සටනේදී ලොරන්සෝ ද අල්මේද‌ාගේ නම පෘතුගීසින් අතර රණශුරයකු ලෙස පතළ විය.

1506 සිට 1508 දක්වා කාලයේ සැමොරින්ට රාජධානියද අහිමි විය. එහෙත් යුරෝපයෙන් ආධාරක සේනා නොපැමිණීම නිසා පෘතුගීසි සේනාව වැටී තිබුණේ දැවැන්ත අර්බුදයකය. අල්ලාගත් ප්‍රදේශය රැක ගැනීම සඳහා ඔවුන් ළඟ තිබූ සේනාව ප්‍රමාණවත් නොවීය. 1508දී ඔටෝමාන් තුර්කිවරු ඊජිප්තු නාවික සේනාංකයක් සැමොරින්ගේ උදව්වට පිටත් කර එවීම නිසා ලොරන්සෝ ද අල්මේදාගේ ජීවිත ඉරණමද තීන්දු විය.

කේරළ වෙරළේ කැන්නෝර් වරාය අසල සිදුවූ මෙම සටන හැඳින්වෙන්නේ බැටෑල් ඔෆ් කැන්නෝර් හෙවත් කැන්නෝර් මහ සටන යනුවෙනි.

යුරෝපය සමඟ කුළුබඩු වෙළෙඳ‌ාමේ යෙදුණ තම නාවිකයන්ට හිරිහැර කරමින් පෘතුගීසි නාවිකයන් ගෙනයන ව්‍යාපාරය නතර නොකළොත් තම වෙළෙඳ‌ාම බිඳවැටෙන බව තේරුම් ගත් ඊජිප්තු රජු අමීර් හුසේන් අල් කුර්දි නමැති නව සේනාධිපතියාගේ නායකත්වයෙන් දැවැන්ත නාවික හමුද‌ාවක් ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි කඳවුරට පහරදීමට එවීය.

සටන දිගු කලක් පැවතුණේ පෘතුගීසින්ට ආධාරක සේනා එවීම දිනෙන් දින අඩාළ වෙමින් තිබියදීය. සටනේ අවසානය තීන්දු වූයේ පෘතුගීසි නාවික හමුදාවේ ප්‍රධානියා වූ ලොරන්සෝ ද අල්මේද‌ා සිටි නෞකාවද ඇතුළුව පෘතුගීසි නෞකා තුනක් සහ කුඩා යත්‍රා ගණනාවක් මුහුදු පත්ලට යවමිනි. මෙම සටනින් මියගිය පෘතුගීසි සෙබළුන් ගණන 140ක් බව සැලකෙයි.

ලොරන්සෝ ද අල්මේදා ද ඒ අතර විය.

ලංකාවට ආ පෘතුගීසි නාවිකයාගේ ඉරණම එසේ තීන්දු වූවද 1518 දී ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි පාලකයා වූ ලෝපෝ සොරන් ද අල්බයේරියා වඩාත් ශක්තිමත් නාවික හමුද‌ාවකින් යුත් සේනාවක් කොළොම් තොටට එවා දශක ගණනක පෘතුගීසි පාලනයක් සඳහා ලක්දිව බටහිර වෙරළ අල්ලා ගත්තේය.

පළමුව අප්‍රිකානු මුහුදු තීරයට පිවිසි ප්‍රැන්සිස්කෝ ද අල්මේද‌ාගේ යාත්‍රා බළඇණිය මොසැම්බික් රාජ්‍යයේ කුඩා කඳවුරක් පිහිටුවීය. වත්මන් ටැන්සානියාව, කෙන්යාවේ මොම්බාසා ඇතුළු මුහුදුබඩ පළාත්වලට ගොඩබැස අල්මේද‌ාගේ හමුද‌ාව මිනිසුන් සිය ගණන් මරාදමමින් වෙරළබඩ නගර විනාශ කළේය. අප්‍රිකාවේ නගරවලින් සොරාගත් ධනයද පටවාගත් නැව් පෙළ ඊළඟට යාත්‍රාකළේ ඉන්දියාවටය. 

1505 වසරේ සැප්තැම්බරයේ පෘතුගීසිහු ඉන්දියාවේ කේරළ මුහුදු තීරයේ කොචින්හි තම කඳවුරක් පිහිටුවා ගත්හ. පෘතුගාල රජය අල්මේද‌ා ඉන්දියාවේ විසුරේ (පාලකයා) ලෙස පත්කළේය. 

ඉන්දියාවේ කැන්නේර්හිදි එවකට ඉන්දීය පාලකයා වූ සැමොරින්ගේ හමුදා සමඟ ගැටුණු ඔහුගේ යාත්‍රාවලින් ගණනාවක් මුහුදුබත් විය. නාවිකයන් රැසක්ද මරණයට පත්වූවද කොචින් (කේරළ) වෙරළේ ස්ථිර කඳවුරක් පිහිටුවා ගැනීමට ඔහුට පුළුවන් විය. 

ප්‍රේමකීර්ති රණතුංග 

සිරිපා වඳින්නට සමනලුන් පියඹායන මංපෙත ඔස්සේ…

සිරිපා මළුවට පහළින් හැරමිටිපාණට සහ එරත්න පාරේ ඉඳිකටුපාණට වම්පසින් ආරම්භ වන කුඩා උල්පත් කිහිපයේ එකතුව පහළ දී සීතගඟුල බවට පත්වෙන්නේ සැලකිය යුතු දොළක් බවට හැරෙමිණි.

සීතගඟුලේ හිරිගඩු පිපෙන සීතල වතුර කැටි හා හා පුරා කියා මුලින් ම ඉඳුල් කරන්නේ දැරණියගල මාළිබොඩ හරහා සිරිපා කරුණා කරන්නට එන බැතිමතුන් ය. ඊළඟට කුරුවිට එරත්න පාරේ එන බැතිමත්හු වර්ණගල, සුදුවැල්ල පහුකර සීතගඟුලේ දී ‘සීතගඟුල’ ඉඳුල් කරති.

සුමන සමන් දෙවියන්ගේ අඩවියේ කට වරද්දා නොගන්නා බැතිමතුන් සියලු කිලි සෝදා හිමගිරට ඇතුළු වෙන්නේ මේ සීත ගඟුලෙන් එගොඩ වෙමිනි.

බැතිමතුන් එසේ සිරිපා කරුණා කරද්දී, රංචු රංචු සමනල රෑන් සිරිපා පිහිටි සමනල කන්ද හෙවත් සමන්තකූඨ පර්වතය කරා පියඹා යන ආකාරය සිරිපා කරුණා කරන මාවත් කිහිපයෙන් ම යද්දී දැක ගත හැකි සුලබ දසුනකි.

සබරගමුවට අධිගෘහිත සුමන සමන් දෙවිඳුන්ගේ ආරාධනයකට සමනල කන්දට වැඩම කළ සම්මා සම්බුදු හිමියන් සමනල කඳු මුදුනේ වු ඉන්‍ද්‍රනීල මාණික්‍යයක් මත  වම් සිරිපා සටහන තැබූ බව පරම්පරාගත ජන විශ්වාසයකි. සුමන සමන් දෙවිඳුන්ගේ වාස භවන සමන්තකූඨ පර්වතය හෙවත් සමනල කන්ද  වූ නිසා සුමන සමන් දෙවිඳුන් ප්‍රධාන දේව දූතයන්, සුරංගනාවියන් උදේ සවස වන්දනා මාන කරන සමනල කන්ද මනුෂ්‍යයින් විසින් සොයා ගැනීම ගැන දැන ගන්නට ඇත්තේ ද පාරම්පරික ජන වහරේ එන ජන කතාවලිනි.
වූ ක්‍රි.පූ. හයවන සියවස හෙවත් අදින් වසර 2600 කට පෙරදී බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ තුන් වැනි ලංකා ගමන සිදුවූ අවස්ථාවේ උන්වහන්සේ සමන්තකූඨ පර්වතය හෙවත් සමනල කන්දට නොඑසේනම් වර්තමානයේ හඳුන්වන ශ්‍රීපාදස්ථානයට වැඩම කළ බව ‘මහාවංශය’ කියයි.

පුරාවිද්‍යා ගවේෂකයෙක්, මෙන්ම ගත් කතුවරයෙකු ද වන ජයන්ත විජේරත්න ලේඛකයා පැවසුවේ ජනකතා අතර ඇති පාරම්පරික ජනකතා තුළ පුරාවිද්‍යා සාධක පවා තිබිය හැකි බවයි. සමනල කන්දේ සිරිපා පතුල සොයාගැනීම ගැන පාරම්පරික බෞද්ධ ජනකතාවල ඇත්තේ සුළු සුළු වෙනස්කම්ය.

සිරිපා මළුවට සුරංගනාවියන් මල් ගෙනයන මල්වත්තක් ගැන ඒ පාරම්පරික ජනකතාවල කියැවෙයි. එක් සමයෙක රටේ රජ්ජුරුවන්ට අයත් රාජකීය මල්වත්තක් සබරගමුවේ පිහිටි කතාවක් වැඩිහිටියන් අතර අදටත් පවතී. ගංගාවක් අයිනේ පිහිටි මේ මල්වත්ත විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා පැතුරුණු පර මල් ඇතුළු නා නා විධ මලින් පිරුණු එකක් බව ඒ කතා කියයි.
සිරිපා අඩවියෙන් ගලා එන සීතගඟුල කුරුවිට එරත්න පාරේ වර්ණගලදී  ‘කුරු ගඟ’ බවට පත්වෙයි. වර්ණගල සිට එරත්න දක්වා තද බෑවුම සහිත මගක් ඔස්සේ පහළට ගලාගෙන එන මේ කුරු ගං කොමළිය අඩවිකන්ද, එරත්න, බටතොට, සූදාගල හරහා පන්නම දක්වා එන්නේ ගලින් ගලට පනිමින් දඩබ්බර කොලු ගැටයෙකුගේ හැසිරීම් රටාවක් පෙන්වමිනි.
පන්නමින් කුරුගඟ ‘බෝපත් ඇල්ල’ නම් විස්මිත ස්වභාවික නිර්මානයෙන් ඇද හැලෙනු දකින ජනයා වශීකෘත වෙයි. ඊට වහ වැටී බෝපත් ඇලි කොමළිය සිපගන්නට වෙර දරන හැම දෙනාම සිය වසඟයට ගෙන සඟවා ගන්නා සීතගඟුලේ මේ නිල් දියකැටිය එතැන් සිට කළු ගඟ හමුවන තුරු තැන දෙතැනකදී හැර නිසොල්මනේ පහළට ගලා යයි.
කුරුවිට ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ උඩකඩ, දෙල්ගමුව, කඳන්ගොඩ, පහළ කුරුවිට, තෙප්පනාව යන ගම් හරහා  නිම්නයක් ඔස්සේ පසුකරමින් රත්නපුර පානදුර ප්‍රධාන පාරද පසුකර කුරුං මෝදර දී කළු ගඟට එක්වෙයි. එකී ගමන් මග තුළ දී හමුවන දෙල්ගමුව ග්‍රාමයට පහළින් පිහිටි ‘මල්වත්තඕවිට’ නමින් වර්තමානයේ හඳුන්වන ගම සුරංගනාවියන් සිරිපා පුදට මල් නෙළුෑ ‘රාජකීය මල්වත්ත’ යැයි ජනවහරේ එයි.

මේ සම්බන්ධව පාරම්පරික ජනකතා ගණනාවකි. එය ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට වෙනස් වෙයි. අපි අද කතා කරන්නේ රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ, වර්තමානයේ කුරුවිට ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය හෙවත් අතීතයේ කුරුවිටි කෝරළය අවට ප්‍රදේශයේ වැඩිහිටියන් තුළ වූ ජන විශ්වාසයන් කිහිපයකි. මේ පාරම්පරික ජන විශ්වාස මුසාවකැයි කෙනෙකුට බැහැර කළ හැකිය. එය සත්‍යයක් යැයි තව කෙනෙකු පිළිගත හැකිය. කෙසේ නමුත් මේ ජනකතාවේ කතුවරයකු, ඊට නියමිත කාලවකවානුවක්, ඒ කාල වකවානුවේ පුද්ගලානු බද්ධයක් ගැන සඳහන් නොවේ.

පිපුණු පරමලක්

එසේ නමුත් එකී ජනකතාව තුළ කියවෙන යම්යම් කරුණු දෙස ඉතා විමර්ශනාත්මකව සොයා බැලීමේ දී බැහැර කළ නොහැකි යමක් ඇති බව විශ්වාස කළ හැකිය.

‘කුරුවිට’ යන නම හැදුණු හැටි සහ මේ සුරංගනාවියන් මල් නෙළුෑ මල් වත්ත අතර යම් සම්බන්‍ධයක් ඇද්ද යන්න කෙනෙකුට සිතිය හැකිය. සිවුපා සතෙකු වන ‘අලි’ හඳුන්වන්නට ද ‘කුරු’ යනුවෙන් භාවිත කරයි. මේ කුරු අලි ද නිතර ගැවසුණ ජලය තරමක් යුතු ජලජ පැලෑටි මෙන්ම පඳුරු ස්වභාවයෙන් යුතු ගස්වැල්වලින් සමන්විත ‘ඕවිට’, කුරුන් සිටිය ඕවිට විය. එනම් අලි සිටිය ඕවිට විය. පසුකලෙක භාවිතයේ පහසුව තකා මේ ‘කුරු- ඕවිට’, ‘කුරුවිට’ වූ බව ජනප්‍රවාදයේ එයි. නමුත් හැබෑ කුරුවිට වර්තමානයේ කුරුවිට නගරය පිහිටි ප්‍රදේශය නොව අද පහළ කුරුවිට නමින් හඳුන්වන ප්‍රදේශය යැයි ද එකී මූලාශ්‍ර පෙන්වා දෙයි.

වර්තමාන කුරුවිට ප්‍රදේශය රාජකීය තැඹිලි උයනයක්ව තිබූ බවත් එය ‘තැඹිලි- ආන’ ලෙස හැඳින්වූ බවත් එකී මූලාශ්‍ර කියයි. ‘කැඹිලිආන’ පසුකලක ‘තැඹිලියන’ නමින් හැඳින්වූ බවද කියයි. කුරුවිට නගරයට යාබද ගම අදටත් හඳුන්වන්නේ ‘තැඹිලියන’ නමිනි. මේ ජනකතා මූලාශ්‍ර එස්සේ විමර්ශනාත්මකව බැලූ විට රාජකීය මල්වත්තක් සහ තැඹිලි උද්‍යානයක් පැවතුණේ නම් සිරිපා පුදන්නට සුරංගනාවියන් මල් නෙළුෑ රාජකීය ‘මල්වත්ත’ අද ‘මල්වත්තඕවිට’ නමින් හඳුන්වන ප්‍රදේශය යැයි අනුමාන කළ හැකිය.

“එක්තරා කාලයක අපේ රටේ රජකෙනෙකුට අයත් මල්වත්තක් තිබුණා. මේ මල්වත්තේ තියන මල් හැම දාම උදේ වෙනකොට කඩලා. කඩන්නේ කවුද කියලා හොයාගන්න රාජ පුරුෂයන් යෙදෙව්වට වැඩක් වුණේ නෑ. හැමදාම උදේට බලන කොට මල්වත්තේ නැවුම් මල් කවුරුන් හෝ විසින් නෙළාගෙන ගෙනිහින්. ගෙනගිය තැනක්වත් හොයාගන්න නෑ. මේ සම්බන්‍ධයෙන් රජ්ජුරුවන් හිටියේ කලකිරීමෙන්. හොරු අල්ලන්න යෙදූ රාජපුරුෂයොත් හිටියේ හරිම බයෙන්. හොරු අල්ලලා දුන්නේ නැත්නම් හිස ගසා දැමීමට ලක්වෙන බව රාජපුරුෂයන් දැන සිටියා.” මේ රාජකීය මල්වත්ත ගැන පාරම්පරික ජනකතාවේ එසේ සඳහන් වෙයි.

මල් හොරු අල්ලා දෙන කෙනෙකුට ඇතෙක් බරට වස්තුව දෙන බවට රජු විසින් යැවූ අණබෙරයක් නැවැත්වූ කෙනෙක් අත්පා නැති කොටෙකුට එය කළ හැකි බවට පොරොන්දු වී රාජකීය මල්වත්තේ පැලක් තනා ඒ පැලේ ‘කොටා’ හොරු ඇල්ලීමට කොටාගේ ඥාතීන් විසින් නැවැත්වූ බව ද එම ජනකතාව කියයි. මේ කියන ‘කොටා’ කිසියම් වරදක් නිසා ඥාතීන් විසින් අත්පා කපා දඬුවම් ලැබූවෙකු බවත්, මල් හොරුන් අල්ලන්නට බැරි වුණොත් හිස ගසා දැමීමට ලක්වන නිසා රාජකීය මරණ දඬුවම ලබාදීමට උපක්‍රමශීලීව හොරු ඇල්ලීමට යෙදූ බව ද සමහර ප්‍රදේශවල මේ ජනකතාව අනුව සඳහන් වෙයි.

රාජකීය මල්වත්ත අසලින් නිහඩව ගලනා කුරුගඟ

රාජකීය පුරුෂයන්ටත් අල්ලාගන්නට බැරි වූ මල් හොරු අතපය නැති කොටා කෙසේ අල්ලන්න දැයි හැමෝම පුදුම වූ බවත් එකී ජන විශ්වාසය පෙන්වා දෙයි. මේ මල් හොරකම් කළ රාජකීය මල්වත්තට සමන්තකූඨ පර්වතය යහපත් කාලගුණය ඇතිවිට නැගෙනහිර පැත්තෙන් හොඳින් දිස් වෙයි.

මල් හොරු අල්ලන්නට රාජකීය මල්වත්තේ පැලක ඉන්න කොටාට ද කිසිදු හෝඩුවාවක් ඉතිරි නොකරමින් මල් හොරකම සිදුවෙයි. කොටාට මල් හොරු අල්ලා දීමට නියමිත කාලයද දවසින් දවස ගෙවීයයි. දැන්නම් ඉතිං තමන්ට මරණය හැර වෙනත් විකල්පයක් නැති බව කොටාට අවබෝධ වූ නිසා ‘සතර සතිපටාඨන සූත්‍රය’ කියවන්නට වූ බව ද මේ පාරම්පරික ජනකතාවේ කියැවෙයි.

සුපුරුදු පරිදි සිරිපා පුදන්නට වනමල් නෙළන්නට ආ සුරංගනාවියන්ට මල්වත්තේ පැත්තකින් මිහිරි මිනිස් කටහඬකින් ‘සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රය’ සඡ්ඡායනා කරන හඬ සවනට වැටී දින කිහිපයක් තිස්සේ ඇසෙන ඒ මියුරු හඬ ගැන සොයා බලද්දී රාජකීය මල්වත්තේ පැලක සිටින කොටා දැක ඇති බවද ජනතකා මූලාශ්‍ර පෙන්වා දෙයි.

දින කිහිපයක් තිස්සේ ඇසෙන මේ මිහිරි ගායනයට වශී වූ සුරංගනාවියන් මිනිස් වෙස් ගෙන කොටා හමුවට පැමිණ පැලේ සිට මිහිරි ගායනයක් කරමින් කුමක් කරන්නේ දැයි විමසා ඇත. රටේ රජ්ජුරුවන්ට අයත් මේ මල් වත්තේ හැමදාම උදේට මල් අඩුවන බවත්, ඒවා කවුරුන් හෝ විසින් හොරකම් කරන බව විශ්වාස කර හොරු ඇල්ලීමට තමන් පැලේ සිටින බව කොටා සුරංගනාවියන්ට දැනුම් දී තිබේ.

මල් හොරු අල්ලා දීමට තමන්ට දුන් කාලයෙන් ඉතිරිව ඇත්තේ තවත් දින කිහිපයක් බවත්, හොරු ඇල්ලුවේ නැත්නම් තමන්ගේ හිස ගසා දමන නිසා මරණය බලාපොරොත්තුව සම්මා සම්බුදු රාජණන් වහන්සේ දෙසූ සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රය සඡ්ඡායනා කරමින් හිස ගසා දමන දිනය එළඹෙන තෙක් ගතකරන කරන බවත් කොටා මේ මිනිස් වෙස් ගත් සුරංගනාවියන්ට පැවසූ බවද එම ජනකතාවේ සඳහන් වෙයි.

කොටාගේ මේ කතාවෙන් මල් නෙළන්නට ආ සුරංගනාවියන් දැඩි සේ දුක් වූ බවත්, රජුගේ මල් වත්තේ මල් නෙළන්නේ තමන් බවත්, සුරංගනාවියන් වූ තමන් මේ නෙළාගන්නා මල් සමන්තකූඨ පර්වත මුදුනේ ඇති සිරිපතුල වන්දනා කිරිමට ගෙනයන බවත් කොටාට දැනුම්දුන්හ. ඒ අවස්ථාවේ කොටා සාදුකාර දී පින් අනුමෝදන්ව අත්පා නැති තමන්ට සිරිපතුල වන්දනා කරන්නට නොහැකි වීම ගැන දුක්වන්නේ යැයි සුරංගනාවියන්ට දැනුම්දුන් බව ද එකී ජනප්‍රවාදයේ එයි.

කොටාගේ කපා දැමූ දෑත් දෙපා කෙළවරවල සුරංගනාවියන්ගේ සළු පොටවල් ස්පර්ශවන්නට සැලැස්වීමෙන් පසු අත් පා සම්පූර්ණ වූ බවත් මල් නෙළුෑ සුරංගනාවියන් සමන්තකූඨ පර්වතයට යන මග දිගේ මල් වැටෙන්නට සලස්වා අතපය සම්පූර්ණ වූ කොටාට සමන්තකූඨ පර්වතය මුදුනේ සිරිපතුල වන්දනා කරන්නට මග සලසා දුන් බවත් මේ ජනකතාව අවසන් වෙයි.

මෙය ජනකතාවක් නිසා මේ කතාව විශ්වාස කර කටයුතු කිරීම මිත්‍යාවක් විය හැකිය. නමුත් ඒ ජනකතාවේ ඇති පිළිගත හැකි සාධක ඔස්සේ මනාව සිතූ විට සුරංගනාවියන් සිරිපා පුදට මල් නෙළුෑ මල්වත්ත කුරුවිට නගරයට නුදුරු ‘මල්වත්තඕවිට’නොවේදැයි එක් වරම බැහැර කිරීම ද අපහසුය.

වත්මන් ‘මල්වත්තඕවිට’ පිහිටීම ගත්කල සිරිපා මලුවේ සිට බටහිර දෙසට බලද්දී හමුවන කුරු ගඟේ දකුණු පැත්තේ සියවස් ගණනාවකට පෙර අක්කර සිය ගණනක් වූ මේ රාජකීය මල්වත්ත පිහිටා තිබෙන්නට ඇතැයි සිතිය හැකිය. එකී රාජකීය මල්වත්ත වත්මන් ‘මල්වත්තඕවිටට’ ලඝු නොවී කඳන්ගොඩ, පහළ කුරුවිට, තෙප්පනාව, මුදුන්කොටුව, පොහොරබාව ආදී විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිර තිබෙන්නට ඇතැයි සැක සිතිය හැකිය.

පසුකාලීනව ජනාවාස වෙමින්, වගුරු බිම් සහ ඕවිටි කුඹුරු බවට පරිවර්තනය වෙමින් තැනින් තැන ගෙවල් එක දෙක ඉදිවෙමින් සියවස් ගණනක් තිස්සේ ජනාවාස වන්නට ඇතැයි ද අනුමාන කළ හැකිය.

රාජකීය මල්වත්තේ මල් හොරු අල්ලන්ට හිටි කොටා සුරංගනාවියන්ගේ උදව් ඇතිව අත්පා නැවත ලබා සිරිපා මළුවේ ශ්‍රීපතුල වන්දනා කර සමන්තකූඨ පර්වතය මුදුනේ සිරිපතුල ඇති බව සොයාගත් බවට වන ජනප්‍රවාදය සුරංගනා කතාවක් වුවත් ලංකාවේ රජ කළ රජදරුවන් බොහෝ දෙනෙක් සිරිපා කරුණා කළ බවට පොතපතේ දැක්වේ.

ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1059ත් 1114ත් අතර රජකළ ශ්‍රී සංඝබෝධි විජයබාහු හෙවත් පළමු වැනි විජයබාහු රජු සිරිපා වන්දනා කළ පළමු ශ්‍රීලාංකික රාජ්‍ය නායකයා යැයි ඇතැම් පොත්පත් පෙන්වා දෙයි. රජුගේ ගමන් මාර්ගය කුරුවිට, එරත්න, ගිලීමලේ ඔස්සේ වූ බවද ඇතැම් පොත්පත් වල සඳහන් වෙයි. එය සත්‍යයක් නම් ශ්‍රී සංඝබෝධි විජයබාහු රජු සිරිපා කරුණා කළේ සුංරංගනාවියන් මල්දමා පෙන්නූ පාරෙන්දැයි කෙනෙකුට සිතුණොත් එය ද බැහැර කළ නොහැක.

සුරංගනාවියන් මල්නෙලු මල්වත්ත පිහිටි යැයි  අනුමාන කරන ප්‍රදේශය

ශ්‍රී සංඝබෝධි විජයබාහු රජු මේ සිරිපා ගමනේ දී ගිලීමලේ සහ බඹරබොටුව යන ගම් දෙක ශ්‍රී පාදස්ථානයට පූජාකර ගිලීමලේ සහ අඹගමුව සෙල්ලිපි දෙක කරවූ බවද ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙයි. වර්තමානය මෙන් ජනාකීර්ණ නොවූ එසමයෙහි ගස්වැල්වලින් අනූනව මහ ඝන වනාන්තරයක් වූ සමනල අඩවියේ පිහිටි සමන්තකූඨ පර්වතය මුදුනේ සම්මා සම්බුදු පියාණන්ගේ වම්සිරිපා පද්මය පිහිට වූ තැන වැඳපුදාගන්නට අද වැලනොකැඩී යන බැතිමතුන් බොහෝ දෙනෙක් මේ පුරාවෘත්ත දන්නේ දැයි සැකයක් පවතී.

සමන්තකූඨ පර්වතය පහළ කඳුවැටියේ සීත ගඟුලට ඉහළින් ‘පලතුරු වත්තක්’ ගැන ද ජනප්‍රවාදයේ කියවෙයි. එහෙත් එය දුටු කෙනෙක් මෙ​ෙතක් හමු වී නැත. සබරගමුවට අධිගෘහිත සුමන් සමන් දෙවියන් ඇතුළු දෙවිවරුන්ගේ භාවිතයට මෙම පලතුරු උයන පිහිටා ඇති අතර මනුෂ්‍යයෙකුට කිසි දා එහි ළඟාවිය නොහැකි බවත් ජනප්‍රවාද කියයි. සමහර වැසි දිනවලට කුරුවිට එරත්න පාරේ සීතගඟුලේ ඉහළ සිට පොල්අතු, අඹ අතු වැනි පලතුරු ගස්වල අතු පහළට ගලාගෙන එන බව බොහෝ දෙනකු දැක ඇතිබව ද ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වෙයි.

Older Posts »

Categories