කාන්තාවන්ට පමණක් නෑමට වෙන්කර තිබූ ස්ථානය අදටත් භාවිත වෙයි   

ගාල්ලට යන ඕනෑම අයෙකු මුහුදේ නාන්නට උනන්දුවීම අරුමයක් නොවේ. ගාල්ල කොටුවේ “සී බාත්” යනුවෙන් හැඳින්වෙන තැන දැන් නෑමට වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වුව ද අදින් වසර සියයකට පමණ පෙර පටන් කොටුවේ ගැහැනුන් හා පිරිමින් වෙනුවෙන් ම වෙන්කර තිබූ නාන ස්ථාන ඇති බව බොහෝ දෙනෙක් දන්නේ නැත.   

ගාල්ල මහ නගර සභාව විසින් කොටු පවුරේ සිට මුහුදු වෙරළට බැසිය හැකි පරිදි ආරක්ෂිත පියගැටපෙළ දෙකක් සාදා එම ස්ථාන වෙන්කර තිබිණි. එලෙස නාන ස්ථාන වෙන්කරන්නට ඇත්තේ 1910-1920 අතර කාලයක දී ය. නමුත් අද මේ ස්ථාන ගැන බොහෝ දෙනෙක් දන්නේ නැත. පිරිමින්ට නෑමට වෙන්වූ ස්ථානය දැන් යුද හමුදාව භාරයේ ඇති අතර එතැන වසා දමා තිබේ. ගැහැනුන්ට නෑම සඳහා වෙන්වූ තැන නම් අදට ද විවෘතය. එහෙත් ඒ ස්ථාන ගැන නොදන්නා ගාල්ලට පැමිණෙන පිරිස් අද මුහුදේ නාන්නේ ප්‍රදීපාගාරය අසල ඇති ‘සී බාත්’ නම් ස්ථානයේය. මෙය මෑතකාලීනව කොටු පවුර අසලට වැලි එකතුවීමෙන් සෑදුණු ස්ථානයකි.

ප්‍රධාන ගොඩබිමට යාබදව මුහුද දෙසට වන්නට පිහිටි වගුරු සහිත ගල්පරවලින් ද කුඩා කඳු ශේෂයන්ගෙන් ද සමන්විත වූ ගාලු තුඩුව මනබන්දනීය වූ වෙරළකින් ද සුසැදියේය.
රාජසිංහ රජුගේ බළකොටුවට වඩා විශාල බළකොටුවක් පෘතුගීසීන් විසින් ගාල්ලේ ඉදිකළේ වරාය අසල සිට වත්මන් සමනල පාලම දක්වා වූ කොටසේ දැවැන්ත මුර අට්ටාල ඉදිකරමිනි. එම මුර අට්ටාලවලින් ඔවුහු ගාල්ලේ වරාය අසල විශාල කොටසක් සිය පරිපාලනයට නතුකර ගත්තෝය.

පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ අදහස වන්නේ එකල පෘතුගීසීන් ඉදිකළ “ෆෝර්ටලේසා” බළකොටුව ඔවුන්ගේ ආරක්ෂිත ස්ථානය වුව ද හිරු, සඳු හා තරු යනුවෙන් නම් කරන ලද අට්ටාල තුනෙන් වටවූ සමස්ත භූමි භාගයම ඔවුන් එකල පරිහරණය කරන්නට ඇති බවයි. මේ භූමියේ පෘතුගීසි නිලධාරීන්ගේ සහ භටයන්ගේ නිවාස, බඩු ගබඩා මෙන්ම දේවස්ථාන ද ඉදිකර තිබූ බවට සාක්ෂි තිබේ.

පිරිමින්ට නෑමට වෙන්කර තිබූ තැන දැන් වසා දමා ඇති ආකාරය 

ඉන්පසු ගාල්ල කොටුව අල්ලාගත් ලන්දේසීන් මේ බළකොටුව විශාල කළේය. ඒ එදා වගුරක් ලෙස තිබූ ගාල්ල තුඩුව සම්පූර්ණයෙන් ම ගල් බැම්මකින් වට කරමිනි. අද අපට දක්නට ලැබෙන්නේ ලන්දේසීන් විසින් විශාල කර සෑදූ බළකොටුවයි.

මේ බළකොටුව ඉදිකළ ගාලු තුඩුව අතීතයේ කොරල්පර බහුලව තිබූ තැන දූපත් වැනි පස් ගොඩැලි සහිත ගල් පර්වත ඇති තැනක් වූ බව පෘතුගීසීන් සහ ලන්දේසීන් විසින් සැකසූ සිතියම්වලින් ද එකල අඳින ලද සිතුවම්වලින් ද අපූරුවට පැහැදිලි වෙයි.

මේ ස්වභාවික පරිසරය ගාල්ල කොටුව නිසා වෙනස් වී ඇතත් අදට ද ගාල්ලට පැමිණෙන ජනතාවගේ සිත් වශීකරවන නොගැඹුරු මුහුදු ප්‍රදේශයක් ගාල්ල කොටුව වටා පිහිටා තිබේ.

පිරිමින් සඳහා නෑමට වෙන්කළ මුහුද පිහිටා ඇත්තේ ‘ඊලොස්‘ නමැති අට්ටාලය අසලය. ‘ඊලොස්‘ යනු සුළඟට අධිපති දෙවි කෙනෙකි. පුරාවිද්‍යාඥයන් පවසන්නේ ලන්දේසීන් ගාල්ල කොටුව අල්ලාගැනීමෙන් පසු මුලින්ම ඉදිකර ඇති අට්ටාලය මෙය බවයි. 1760 වර්ෂය වනවිට ලන්දේසීන් විසින් මෙහි කාලතුවක්කු හයක් සවිකර තිබී ඇති අතර පසුව දෙවැනි ලෝක යුද්ධයේ දී ගුවන් යානා ඉලක්ක කරගෙන වෙඩි තැබීම සඳහා කරකැවීමට හැකි විශාල කාලතුවක්කුවක් සවිකර ඇත. 1940 දී පමණ එය සවිකරන්නට ඇති බව විශ්වාස කරයි.

එලෙස කාලතුවක්කුවක් සවිකිරීමට පෙර ගාල්ල මහ නගර සභාව මෙම ස්ථානය සංවර්ධනය කරමින් පිරිමි නාන ස්ථානයක් ලෙස නම් කර ඇත්තේ පඩිපෙළක් ද ඉදිකරමිනි. අදට ද මේ පඩිපෙළ දක්නට ඇත. නමුත් ස්ථානයට ඇතුළුවීමට හෝ එහි නෑමට සාමාන්‍ය ජනතාවට කිසිදු අවසරයක් නැත.

අසල ඇති යුද හමුදා කඳවුර විසින් මේ අට්ටාලයත් මුහුදට බසින පඩිපෙළත් වසා දමා ඇත්තේ අන්තරාදායක බවත් ඇතුළුවීම තහනම් බවත් සඳහන් පුවරු සවිකරමිනි.
ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පුපුරන ද්‍රව්‍ය පාලකගේ වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාව ලෙස වසර ගණනාවක් මේ ස්ථානය පවත්වාගෙන ගියේය. ලන්දේසීන් විසින් එතැන ඉදිකර තිබූ මුරකුටි වෙඩි බෙහෙත් බහාලීම සඳහා භාවිත කෙරිණි. ස්ථානයේ භාරකරුවා වූයේ දිසාපතිවරයාය. වෙඩි බෙහෙත් භාවිතය සඳහා බලපත්‍ර ඇති පුද්ගලයන්ට හා ආයතන වෙත මේ ස්ථානයෙන් වෙඩි බෙහෙත් නිකුත් කළ අතර එහි ආරක්ෂාව ආසන්නයේ ම ඇති හමුදා කඳවුරට භාර දී තිබිණි. මේ ප්‍රදේශයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන ලද්දේ වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාව හේතුවෙනි.

මේ ගබඩාව පුපුරා ගියහොත් විනාශයක් සිදුවිය හැකි බැවින් වෙඩි බෙහෙත් මුර අට්ටාලයෙන් ඉවත් කරන ලෙස ප්‍රදේශයේ ජනතාවගෙන් සහ ගාලු උරුමයෙන් කෙරුණු ඉල්ලීම් අනුව 2007 වර්ෂයේ දී එතැනින් වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාව ඉවත්කරන ලදී. දැන් එහි වෙඩි බෙහෙත් අංශු මාත්‍රයක් හෝ නැත. නමුත් එදා වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාවක් ලෙස මෙතැන භාවිත කරද්දී එය රැකවල්ලා සිටි හමුදාව තවමත් මේ ස්ථානය මහජනතාව වෙනුවෙන් විවෘත කර නැත. ඒ නිසාම අතීතයේ පටන් පිරිමින්ට මුහුදේ නෑමට වෙන්ව තිබූ ස්ථානය අදට ද ගාල්ලට පැමිණෙන වැසියන්ගෙන් වසං කර තිබේ.

ඊලොස් අට්ටාලය හමුදා කඳවුරෙන් වසා දමා ඇති අකාරය  

 

ඊලොස් අට්ටාලය 

නමුත් අප එහි යන විට ද පිරිසක් එතැන දිය නාමින් සිටියහ. ඇතුළු වීම වළක්වා වැට කඩොලු ඉදිකර බාධා සකසා ඇතත් යම් පිරිසක් එතැන නෑමට භාවිත කරන ආකාරය ගැටලුවකි. අප එම ස්ථානයට වැටෙන් පැන ඇතුළුවීමට උත්සාහ ගැනීමේ දී අසල ඇති හමුදා කඳවුරේ සිට එදෙසට ඇස් යොමා සිටි සෙබළු අපට ඇතුළු නොවන ලෙස කීවෝය. ඔවුන් අසලට ගිය විට කීවේ “ඇයි ඇතුළුවෙන්න තහනම් කියලා බෝඩ් ගහලා තියෙනවා දැක්කේ නැද්ද?” යනුවෙනි.
“කට්ටියක් පහළ නානවා. අපිත් යන්න හැදුවේ ඒකයි.” මම කීවෙමි.

“හමුදාවෙන් අවසර ගත්තොත් විතරයි යන්න පුළුවන්.” සෙබළාගේ පිළිතුර විය.

ගාල්ල කොටුවේ පදිංචිකරුවෙක් මෙසේ කීවේය.
“මේ තැන සාමාන්‍ය ජනතාවට නාන්න වෙන්කරපු තැනක්. ඉස්සර වෙඩි බෙහෙත් තිබුණා කියලා කිසිම කෙනෙකුට ඇතුළු වෙන්න දුන්නේ නැහැ. දැන් වෙඩි බෙහෙත් නැතත් තවම හමුදාවෙන් අල්ලගෙන ඉන්නවා. එතැන අපි කාටවත් නාන්න දෙන්නේ නැහැ. හමුදාවේ අයටයි එයාලගේ පවුල්වල අයටයි විතරක් මෙතැන නාන්න දෙනවා. මේක ලොකු අසාධාරණයක්. දැන් හමුදාවට මේ තැන අල්ලාගෙන ඉන්න කිසිම හේතුවක් නැහැ.”

ඊලොස් අට්ටාලය පහළ ඇති වෙරළේ පැරණි ළිඳක් දක්නට ලැබෙයි. මේ ළිඳ පෘතුගීසීන්ගේ කාලයේ සිට පානීය ජල අවශ්‍යතා සඳහා භාවිත කරන්නට ඇතැයි සිතිය හැකිය. මුහුද අයිනේ ම පිහිටා ඇතත් එහි අදට ද ඇත්තේ පානය සඳහා සුදුසු මිරිදිය ජලයයි. ඒ අසලම මුස්ලිම් පූජකවරයකුගේ සොහොනක් පිහිටා ඇත.

ගාලු උරුමය පදනමේ විමර්ශන නිලධාරී තරංග ලියනාරච්චි මහතා මෙසේ කීවේය.

“ඊලොස් අට්ටාලය ඓතිහාසික වශයෙන් ඉතා වැදගත් ස්ථානයක්. මෙතැන වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාවක් තිබූ නිසා සාමාන්‍ය ජනතාවට තහනම් කලාපයක් බවට පත්ව තිබුණා. නමුත් දැන් වෙඩි බෙහෙත් නැතත් එතැන තවමත් විවෘත කර නැහැ. මේ ස්ථානය ඉක්මනින් සංරක්ෂණය කළ යුතු තැනක්. ඒ වගේම ගාල්ල කොටුව ලෝක උරුමයක් බවට පත්කිරීමේ අපේක්ෂාව සාර්ථක කරගන්න නම් මේ වගේ තැන් දේශීය හා විදේශීය සංචාරකයන්ට විවෘත කළ යුතුයි.”

කතෝලික ආගමට අනුව මුහුදට අධිපති දෙවඟනක වූ “ට්‍රයිටන්” නමින් නම් කර ඇති අට්ටාලය අසල පඩිපෙළක් සකසා එතැන ගැහැනුන්ට මුහුදේ නාන්නට හැකි අයුරින් සකසන ලද්දේ ද ගාල්ල මහ නගර සභාව විසිනි. දැනට එතැන ඕනෑම අයකුට දිය නෑමට හැකියාව පවතී.

ට්‍රයිටන් අට්ටාලයේ ද බ්‍රිතාන්‍ය පාලන කාලයේ දී ගුවන් යානා නාෂක කාලතුවක්කුවක් සවිකර තිබී ඇති අතර ලන්දේසීන්ගේ පාලනය පැවැති කාලයේ මේ ස්ථානයේ සුළං බලයෙන් ක්‍රියාත්මක ජල පොම්පයක් සවිකර තිබී ඇත. එමගින් ගාල්ල කොටුවේ මාර්ග පිරිසිදු කිරීම සඳහා මුහුදු ජලය ඇදගත් බව පැවසේ.

ගාල්ල කොටුවේ දැනට වැඩිම පිරිසක් නෑමට භාවිත කරන්නේ “සී බාත්” යනුවෙන් හඳුන්වන ස්ථානයයි. එතැන ද වැලි පිරුණු පුළුල් වෙරළක් දක්නට ඇති අතර කොටුවෙ පැරණි සිතියම් අනුව පැහැදිලිවන්නේ මේ ස්ථානයේ වෙරළ සැකසී ඇත්තේ මෑත කාලයේ බවයි.

මෙතැන දෙස් විදෙස් සංචාරකයන් විසින් මුහුදු දිය නෑමට භාවිතා කළ ද අද දක්වාම දිය නෑමට තිබූ හොඳම ස්ථානයක් හමුදාවෙන් වසා දමා තිබීම කොතරම්දුරට සාධාරණ ද යන්න විමසා බැලිය යුතුය.

ගාල්ල කොටුවේ ප්‍රදීපාගාරය අසල ‘සී බාත්’ වෙරළ   

ගාල්ල කොටුව ප්‍රදීපාගාරය අසල වෙරළ මෙහි දිස් වෙයි   

හමුදාවෙන් වසා දමා ඇති වෙරළේ පිරිසක් මත්පැන් පානයට මේස පුටු තබා ඇති ආකාරය

මේ පිළිබඳ ගාලු උරුමය පදනමේ සභාපති පරාක්‍රම දහනායක මහතාගෙන් විමසූ විට ඒ මහතා මෙසේ කීවේය.
“ගාල්ල කොටුවේ නාන්න වැඩියෙන්ම පුරුදු වෙලා ඉන්නේ ‘සී බාත්’ කියන තැන. නමුත් අදින් වසර 100කට පමණ පෙර පටන් නාන්න වෙන්කරපු ස්ථාන තිබුණා. ඒවා අතරින් ඊලොස් අට්ටාලය අසල පිහිටි පිරිමි වෙරළ ආරක්ෂක හේතූන් මත වසා දමා තිබෙනවා. දැන්නම් එතැන වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාවක් නැහැ. ඒ නිසා අපි හමුදාවෙන් ඉල්ලීමක් කර තිබෙනවා මේ ස්ථානය සංරක්ෂණ කටයුතුවලටත් ලබාදෙන්න කියලා. ඒ වගේ ම දේශීය හා විදේශීය සංචරකයන්ට මේ ස්ථානය විවෘත කළ යුතුයි. අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා හමුදාව මේ ස්ථානය විවෘත කරනු ඇතැයි කියා.”

මේ සම්බන්ධයෙන් හමුදා මාධ්‍ය ප්‍රකාශක බ්‍රිගේඩියර් චන්දන වික්‍රමසිංහ මහතාගෙන් විමසූ විට ඒ මහතා මෙසේ කීවේය.

“ගාල්ල කොටුවේ වෙඩි බෙහෙත් ගබඩාව තවමත් හමුදාව භාරයේ තිබෙනවා ද කියා මා දැනුම්වත් වෙලා නැහැ. කෙසේ වෙතත් ගාලු උරුමය පදනමෙන් හෝ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් මේ මුරකුටිය නිදහස් කරන්න කියා ඉල්ලීමක් කර තිබෙනවා නම් ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය හමුදාව සමග කතා කරලා ඒ පිළිබඳ තීරණයක් ගනීවි.”
කොටුවේ සංචාරක කර්මාන්තයේ නිරතව සිටින්නන් පවසන්නේ මේ ස්ථානය පොදු ජනතාව සඳහා විවෘත කිරීම සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා අතිශය වැදගත් වන බවයි.

දාගැබ විනාශ කළ නටබුන්

පරිසරය, වනාන්තර, රක්ෂිත මෙන්ම පුරාවස්තු වැනසීම පිළිබඳව අප විසින් නිරන්තරව රටට අනාවරණය කර ඇත්තෙමු.   

එහෙත් එකී විනාශයන් වර්තමානය වනවිට ද වර්ධනය වෙනවා මිස මර්දනය වීමක් දක්නට නොමැත. අතැම් පරිසරපාළුවන්, අපරාධකරුවන්, දඩයම්කරුවන් දැන් දැන් බෞද්ධ උරුමය සංස්කෘතිය මෙන්ම ඉපැරැණි නටබුන්, දාගැබ්, චෛත්‍ය ඩෝසර් කර වනසන්නට පටන්ගෙන තිබේ.   

අප මීට පෙර ද මඩකළපුව, වාලච්චේන, එරාවුර් ප්‍රදේශයේ දාගැබක් ඩෝසර් කර මිරිස් හිට වූ සෝචනීය කතාවක් හෙළිදරව් කළෙමු. ඒ අනුරාධපුර යුගයට අයත් විශාලතම දාගැබ පිළිබඳවය.

අප මේ අද හෙළිදරව් කරන්නේ ඩෝසර් කර විනාශ කර දැමූ අනුරාධපුර මුල් යුගයට අයත් තවත් දාගැබක් පිළිබඳවය.

ඓතිහාසික සෝමාවතිය සෑ රදුන් පේන මානයේ ජල ගැලුම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ පේරන කලාපයේ පිහිටා තිබූ මෙම දාගැබ මේ මොහොත වනවිටත් ඩෝසර් කර බිමට සමතලා කර හමාරය.

එපමණක් නොව ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේත් සෝමාවතිය ජාතික වනෝද්‍යානයේත් පිහිටා ඇති මේ මහා බෞද්ධ උරුමයන් සහිත පුරාවස්තු මෙන්ම පරිසර විනාශයන් කැලෑ පාළුවන් විනාශ කරන්නේ අද ඊයෙක සිට නොවේ.

එය වසර කිහිපයකට දිව යන මහා විනාශයකි.

ජාතික උද්‍යානයක් යනු වනජීවීන්ට පූර්ණ ආරක්‍ෂාව සපයමින් මහජනතාවට වනජීවීන් සහ ස්වභාව පරිසර පද්ධති නැරැඹීමට හා අධ්‍යයනය කිරීමට ද ඉඩ සලසන රක්‍ෂිත භූමි වර්ගයකි.

එවන් රක්‍ෂිත භූමියකට ඩෝසර් දමා මෙවන් මහා පරිසර විනාශයක්, නටබුන්, දාගැබ් විනාශයක් සිදුවන තෙක් අදාළ බලධාරීන්ගේ ඇස් පියවී තිබීම පුදුමයට කරුණකි.

1984 අගෝස්තු 7 වැනිදා රජය මගින් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලද සෝමාවතිය ජල ගැලුම් නිම්න ජාතික උද්‍යානය අක්කර 43,375කින් සමන්විත ජාතික උද්‍යානයකි. 1986 සැප්තැම්බර් 2 වැනිදා රජය මගින් ජාතික උද්‍යානයක් ලෙස නම් කර ඇති සෝමාවතිය උද්‍යානය අක්කර 94,112ක වපසරියකින් යුක්ත වුව ද අද වනවිට එම ජාතික වනෝද්‍යාන තුළ තිබෙන කුඹුක්, මිල්ල, වීර, පලු, ඇතුළු වටිනා ශාක වර්ග පරිසර පාළුවන් විසින් වනසා දැමීමෙන් එතරම් අක්කර ගණනක් අපට ඉතිරිව ඇත් ද යන්න සැක සහිතය.

කිසිදු ඉවක් බවක් නොමැතිව ප්‍රදේශයේ ඇතැම් ආගමික අන්තවාදීන් මෙන්ම පරිසර අපරාධකරුවන් විසින් මෙම ජාතික වනෝද්‍යාන තුළ තිබෙන පුරාවස්තු වනසා නිදන් සෙවීමත් පරිසරය වනසා කුඹුරු වගා කිරීමත් ප්‍රසිද්ධ රහසකි.

පොළොන්නරුව ලංකාපුර, සිංහරාජගම, වෙට්ටකාඩු ප්‍රදේශයේ ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ පේරන කලාපයේ පිහිටා තිබූ අනුරාධපුර 7 වැනි සහ 8 වැනි සියවස්වලට අයත් යැයි සැලකෙන මෙම දාගැබ ඩෝසර් කර වී වගා කිරීමට සැරැසෙන්නේ මෙකී ආගමික අන්තවාදීන් බවට අනාවරණය වී හමාරය.

ඩෝසර් කර වනසා තිබෙන මෙම දාගැබ අසල තිබී ඉපැරැණි, කාසි වර්ග, පබළු, පැරැණි ගඩොල්, ඖෂධ ඇඹරුම් ගලක්, සඳකඩ පහණක කොටසක් මෙන්ම තවත් වටිනා පෞරාණික වස්තු රැසක් ද හමු වූ බව ඕනෑගම මැදමළුව මහා විහාරාධිකාරී නිකපිටියේ චන්දිම හිමියන්​ අප හමුවේ හෙළිදරව් කළහ.

දාගැබ අසලින් හමු වූ පුරාවස්තු කිහිපයක්

සුංගාවිල, තඹාල, වීරපුර, පල්ලියගොඩැල්ල ඇතුළු අවට ගම්මානවලත්, වාලච්​චේන, එරාවුර්, ඕටමාවඩි යන ප්‍රදේශවලින් පැමිණ සිටින ආගමික අන්තවාදීන් සහ සංවිධානාත්මක කණ්ඩායමක් විසින් මෙම ජාතික වනෝද්‍යාන තුළ පිහිටා ඇති වටිනා පුරාවස්තු වනසා නිදන් ගැනීම මෙන්ම අනිකුත් ජාවාරම් සිදුකරන බව ද චන්දිම හිමියන් හෙළිදරව් කරති.
ජාතික වනෝද්‍යානයන් තුළ පැල්පත් අටවා ගනිමින් කුඹුක් ගස් මුල්වලට ගිනි තබා බිමට සමතලා කරමින් ඔවුන් විසින් දැව ජාවාරම ජයටම කරගෙන ගොස් අක්කර ගණන් කුඹුරු අස්වද්දවා වී වගා කරන බව ද චන්දිම හිමියන් පවසති.

ආගමික අන්තවාදීන් විසින් ස්ථූප, චෛත්‍ය, දාගැබ් මෙන්ම පරිවාර චෛත්‍ය වනසා ගව ගාල් ඉදිකර තිබෙන බව ද උන්වහන්සේ සඳහන් කරති.

මීට අමතරව ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානය තුළත් සෝමාවතී ජාතික වනෝද්‍යානයේත් මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්, සතුන් දඩයම කිරීම, දැව ජාවාරම, පුරාවස්තු වනසා නිදන් වස්තු සෙවීම, වටිනා ශාක මෙන්ම කැලෑ වනසා වී වගා කිරීම මෙන්ම විවිධ ජාවාරම් කටයුතු සඳහා යොදා ගෙන ඇති බව ද පරිසරවේදීහු පෙන්වා දෙති.
මෙම ජාවාරම්කරුවන් විසින් වසර ගණන් වැඩුණු කුඹුක් මෙන්ම වටිනා ශාක බිමට සමතලා කර මෙහි අක්කර 10,000ක පමණ වී වගා කර තිබෙන බව ද පරිසරවේදීහු සඳහන් කරති.

ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානය හරහා ගලා බසින මහවැලි ගඟෙහි අතු ගංගා ස්ථාන කිහිපයකින් අමුණු ගසා හරස් කර ඉන් ලබාගන්නා ජලයෙන් අස්වද්දන කුඹුරු වගා කරන මෙම ජාවාරම්කරුවන්ට ඇතැම් උසස් වනජීවී නිලධාරීන්ගේ ද පොළොන්නරුවේ දේශපාලකයින් කිහිපදෙනෙකුගේ ද ආශිර්වාදය අනුග්‍රහය ලැබෙන බව ද පරිසර සංවිධාන සඳහන් කරති.

මෙම වනෝද්‍යාන තුළ සිදු කරන මහා විනාශය හේතුවෙන් මෙහි වල් අලි මෙන්ම වෙනත් සතා සිව්පාවුන් අවට ගම්මානවලට ආහාර සහ ජලය සොයා පැමිණීමත් සමග අලි මිනිස් ගැටුම් වර්ධනය වී ඇති බවත් ගොවීන් වගා කරන බව භෝගවලට සතුන්ගෙන් හානි සිදුවන බව ද ගොවි ජනතාව පවසති.

ප්‍රසිද්ධ රහසක්ව පවතින මෙම වනෝද්‍යානය තුළ සිදුවන පුරාවස්තු කොල්ලය මෙන්ම මහා පරිමාණ පරිසර විනාශය පිළිබඳව ද ප්‍රදේශයේ මහ සඟරුවන මෙන්ම පරිසරවේදීහු, මාධ්‍යවේදීහු අදාළ වගකිව යුතු අංශ වෙත හෙළිදරව් කළහ. ඊට නිහඬ පිළිවෙතක් අනුගමනය කිරීම කනගාටුවට කරුණකි.

අසරණ මිනිසකු රක්‍ෂිතයට ගොස් දර කෑල්ලක්, උදලු මිටක් කැපූ විට ඔහු අල්ලා උසාවියට දමා දඩ ගසා හිරේ විලංගු දමන යුගයක ජාතික වනෝද්‍යාන දෙකක එළිපිටම සිදු කරන මෙකී විනාශයේ අපරාධකරුවන්ට නීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම හාස්‍යයට කරුණකි.

අප රටේ සිංහල, බෞද්ධ ජනතාවගේ උරුමය සංස්කෘතිය මෙන්ම පුරාණ නටබුන් සිද්ධාස්ථාන මහ දවල් වනසන මුස්ලිම් මූලධර්මවාදීන් මෙන්ම අපරාධකරුවන්ට රැකවරණය දෙන දේශපාලකයන් මෙන්ම අදාළ බලධාරීන්ට එරෙහිව හඬ නගා ඒවා රැකගත යුතු කාලය එළඹ ඇති බව ද අපි මේ ලිපිය මගින් පසක් කරන්නෙමු.

කැත්තක්, පොරොවක්, පිහියක් තියා ගිනිපෙට්ටියක්වත් රක්‍ෂිතයට රැගෙන යාමට නීතිමය පසුබිමක් නොමැති කල්හි පාරවල්, ඇළවල්, වේලි තනා, ඩෝසර් රැගෙන ගොස් දාගැබ් වනසන තෙක් ඔවුන් දෙස බලා සිටි නරුමයන් කවුරුන් ද යන්න අප හමුවේ අැති තවත් ප්‍රශ්නයක්.

සතා සිව්පාවන්ට සංවේදී නිදහස් පරිසර කලාපයන් මෙන්ම වනෝද්‍යාන මෙන්ම ඒ තුළ ඇති පුරාවස්තු, දාගැබ්, චෛත්‍ය මෙලෙස අපරාධකරුවන්ට වනසන්නට ඉඩ දී බලාන සිටින නිලධාරීහු බලධාරීහු කවුරුන් ද යන්න වහ වහා සොයා බලා ඔවුන් දංගෙඩියට මෙන්ම සිපිරිගෙය දක්වා ගෙන යා යුතුම බව අපි ජනතාවගේ නාමයෙන් රජයට අවධාරණය කර සිටින්නෙමු.

“අද වනවිට ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේත් සෝමාවතිය ජාතික වනෝද්‍යානය තුළත් දැවැන්ත පරිසර විනාශයන් වෙනවා. අහස පොළොව නුහුලන අපරාධ වෙනවා. චෛත්‍ය, ස්ථූප, දාගැබ්, පුරාවස්තු ස්ථාන ඩෝසර් කරලා කුඹුරු වගා කරනවා. සමහර මුස්ලිම් අන්තවාදීන් එම ස්ථානවල ගව ගාල් ඇති කරනවා.

මහා රූස්ස කුඹුක් ගස්වල මුල්වලට ගිනි තියලා, ඒවා බිමට සමතලා කරලා දැව ජාවාරම් කරනවා. මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම් තදින් ක්‍රියාත්මක වෙනවා. දඩ මස් ජාවාරම ලොකුවට කෙරෙනවා. මේ පෑවිල්ල කැලෑවලට එක පැත්තකින් ගිනි තියලා. මුවෝ, ඌරෝ, සතුන් දුවද්දි වෙඩි තියලා මස් කරනවා. දැව ජාවාරමත් කරනවා. පුරාවස්තු විනාශ කරලා නිදන් හොයනවා. මේ මහා විනාශය ගැන අපි පසුගිය යහපාලන රජයට ලිඛිතව වාචිකව දැනුම් දුන්නා. වත්මන් රජයටත් දැනුම් දුන්නා. නමුත් මේ අපරාධවල අඩුවක් නැහැ. අපි නැවතත් ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්‍ෂ මහතාගෙනුත් අගමැති මහින්ද රාජපක්‍ෂ මැතිතුමාගෙනුත් ඉල්ලා සිටිනවා පොළොන්නරුවේ සිදුවන මේ මහා අපරාධය ගැන සොයා බලා ඉක්මන් විසඳුම් ලබාදෙන්න කියලා. මේ විනාශය හෙළිදරව් කරන මටත් ඇතැම් මුස්ලිම් අන්තවාදීන්ගෙන් නිර්නාමික දුරකථන ඇමතුම් මගින් මරණ තර්ජනය කරනවා.” යැයි ද ඕනෑගම මැදමළුව මහා විහාරාධිකාරී නිකපිටියේ චන්දිම හිමියෝ එලෙස අප සමග පැවැසූහ.

ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ පේරන කලාපයේ පිහිටි අනුරාධපුර යුගයට අයත් මෙම දාගැබ විනාශ කිරීම පිළිබඳව අප සුංගාවිල වන අඩවි ආරක්‍ෂක කුමාරසිරි විජයකෝන් මහතාගෙන් දුරකථනයෙන් කළ විමසීමේදී පැවැසුවේ ඒ පිළිබඳව නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවේ ඉහළ නිලධාරීන් දැනුවත් කර තිබෙන බවයි.

අනතුරුව අප පොළොන්නරුව කලාපය භාර වනජීවී සහකාර අධ්‍යක්‍ෂ ඩබ්ලිව්.එම්.කේ.එස්. චන්ද්‍රරත්න මහතාගෙන් මේ පිළිබඳව කළ විමසීමකදී සඳහන් කළේ එ් සම්බන්ධව සොයා බලා අපරාධකරුවන් හඳුනාගෙන ඔවුන්ට විරුද්ධව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග වහාම ක්‍රියාත්මක කරන බවයි.

ජල ගැලීම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ මෙන්ම සෝමාවතිය ජාතික වනෝද්‍යානයේ සිදුවන මහා පරිමාණ දැව, දඩ මස් ජාවාරම්කරුවන්ටත්, අනවසර වගාකරුවන්ටත් ඉතා ඉක්මනින් නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බව ද චන්ද්‍රරත්න මහතා වැඩිදුරටත් ප්‍රකාශ කළේය.

අනුරාධපුර යුගයට අයත් දාගැබ විනාශ කර දැමීම පිළිබඳව අප පොළොන්නරුව පුරාවිද්‍යා ප්‍රාදේශීය සහකාර අධ්‍යක්‍ෂ ඕ.ආර්. ජයතිලක මහතාගෙන් කරුණු විමසූ විට ඔහු කියා සිටියේ,

“මම ඔය ස්ථානය නිරීක්‍ෂණය කළා. ඇත්තටම කියන්න කනගාටුයි, විනාශ කරලා තියනේනේ අනුරාධපුර යුගයේ 7 වැනි, 8 වැනි සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන දාගැබක්. ඒක ​ඩෝසර් කරලා පුරාවස්තු හොයලා තියෙනවා. මම මේ ගැන පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල්වරයා වෙත වාර්තාවක් කරලා තියෙනවා.

පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂක ඒකකයටත් දැනුම් දුන්නා. තවමත් කවුරුත් අත්අඩංගුවට ගන්න පුළුවන්කමක් නැහැ.”

දිනෙන් දින අපරාධකරුවන් සහ මුස්ලිම් මූලධර්මවාදීන් විසින් වනසන පොළොන්නරුවේ සහ නැගෙනිහර පළාතේ පුරාවස්තු කොල්ලය වහා නතර කිරීමට රජයේ අවධානය දැඩිව ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බව අපි බොදු ජනතාව නාමයෙන් සිහිපත් කරමු.

රජය එලෙස ක්‍රියාත්මක නොවුණහොත් අපට තවත් වසර කිහිපයකින් දැකිය හැක්කේ පුරාවස්තු නටබුන් සහ චෛත්‍ය ස්ථූප වෙනුවට පස් ගොඩවල් හෙවත් කුඹුරු බිම් කිහිපයක් බව ද කනගාටුවෙන් වුව ද සටහන් කරන්නෙමු.

මායාදුන්නේ රජුගේ පුත් ටිකිරි කුමරු සිය පියාණන්වූ මායාදුන්නේ රජු ඇවෑමෙන් රාජ්‍යත්වයට පත් වූයේ පළමුවැනි රාජසිංහ හෙවත් සීතාවක රාජසිංහ නමිනි. හෙතෙම පියා ඝාතනය කොට රාජ්‍යත්වය ලබාගත් බවට ද මතයක් පවතී.

සීතාවක රාජ්‍යත්වයට පත් රාජසිංහයන්ගේ අභිලාශය වූයේ කොළඹ කොටුව අල්වා පෘතුගීසින් මෙරටින් පලවා හැරීමත් සියලූ රාජ්‍යයන් සීතාවක රාජ්‍යයට ඈඳා ගැනීමෙන් ලක් රජු බවට පත්වීමත්ය.

පෘතුගීසීන් කළ පහරදීම් හමුවේ එක් අවස්ථාවක සීතාවක භයානක තත්ත්වයකට පත් විය.

සීතාවක රාජ මාලිගයට පැමිණි රජු හමුදා ප‍්‍රධානීන් රැස් කරවා අවසන් ප‍්‍රහාරය එල්ල කිරීමට අවස්ථාව පැමිණ තිබෙන බව පැවසීය. අලූත් නුවර හරහා ගුරුගොඩ ඔය නිම්නයට පැමිණි රජු සීතාවක දක්වා වැටී තිබූ මාර්ගයේ ගමන් කරන්නට විය. පෙතංගොඩ උද්‍යානය පිහිටා තිබුණේ

මෙම මාර්ගයේය. කොළඹ කෝට්ටේ වැනි දුර බැහැර දිගු කලක් යුද්ධ කරමින් සිටි රජතුමාට උයන්සිරි විඳින්නට සිදුවූයේ ද රණබිමේදීමය.

මහා විස්කම් පාමින් රණශූරයෙක් ලෙස කටයුතු කළ රජතුමා මාරාන්තික තුවාල ලැබුයේ මේ

පෙතංගොඩ උයනේදීය. ජන ප‍්‍රවාදයට අනුව මේ මාරාන්තික තුවාල ඇතිවූයේ පෙතංගාඩ උයනේ පිහිිටි උණ පඳුරක කටුවක් කකුලෙ ඇනීමෙනි.

රජු පැරද පසු බසින විට ලී කීරක් ඇනීමෙන් රජුගේ මරණය සිදුවූ බව රිබෙයිරෝට් පවසයි. සීතාවක රාජධානිය අවට පාරම්පරිකව ජීවත් වන ජනතාවගේ මුඛ පරම්පරාවෙන් පැවැත එන කතාන්දර අනුව රාජසිංහ රජතුමාගේ මරණය නයකු දෂ්ට කිරීමෙන් සිදුවූවකි. පෙතංගොඩ උයනේදී රජතුමා ආබාධිත තත්ත්වයට පත්වූ පසු විෂ වෛද්‍යවරුන් කැඳවන ලද බවත් එම වෙද පරම්පරාවේ අය සීතාවක අවට තවමත් ජීවත් වන බවත් පැවසේ. නයකු දෂ්ට කර මියගිය බව ප‍්‍රකාශ කිරීම මෙවැනි නරපතියකුට තරම් නොවන බැවින් ලී පතුරක් ඇනීමෙන් රජතුමා මරණයට පත්වූ බව ප‍්‍රසිද්ධ කරන ලද බවයිි පැවසෙන්නේ.

ලී පතුරක් ඇනීමෙන් හෝ උණ කටුවක් ඇනීමෙන් රජතුමා මරණයට පත්වී යැයි කීම පිළිගැනීමට අපහසු කරුණකි. මෙවැනි බල පරාක‍්‍රමයක් සහිත රජකු කුඩා කටුවකින් මරණයට පත් කළ හැකිද? රජතුමාට සිදුවූ මේ මරණීය තුවාලය පිළිබඳ ජනතාව තුළ නොයෙකුත් කතාන්දර පවතී. රජතුමාට වෙදකම් කළ වෙදැදුරන් තුවාලයට විෂ බැන්ද බව එක් කතාවකි. අනාදිමත් කාලයක සිට පවතින එක් විශ්වාසයක් නම් සර්ප විෂක් හෝ වෙන යම් විසක් ශරීරගත වූ විට විෂ බැඳීමක් සිදු කර රෝගියා මරණයට පත් කළ හැකි බවයි. රජුට ප‍්‍රතිකාර කර ඇත්තේ පේදුරු නම් වෙදෙකි. මේ වෙද මහතාගේ වෛද්‍ය වාර්තාව අඩංගු තල්පතක් මේ වනවිට යාපනයේ අගරදගුරු මැඳුරේ ඇති බව පැවසේ. එම තල්පතට අනුව රජු මැරීමේ වුවමනාවක් පේදුරුට තිබී ඇත. මානියංගම ජීවත් වූ ඔහු කිතුනුු බැතිමතෙක් බවයි කියන්නේ. සූරිය රාජ කුමාරයා විසින් රජු මැරීම සඳහා පේදුරුට උපදෙස් ලබාදී ඇත. රජුට ඇතිවූ රෝග ලක්‍ෂණත් කළ ප‍්‍රතිකාර පිළිබඳවත් එම තල්පතේ සටහන්ව ඇත. අශ්ව බෙටි තලතෙල් සමග මිශ‍්‍රකර තුවාලයට බැඳ ඇත. අතීත වෙදැදුරන් මෙවැනි ප‍්‍රතිකාර කළ බව පෙනේ. අශ්ව බෙටි විෂ සහිත පිට ගැස්ම ඇති කරන මාධ්‍යයකි. යුද්ධයෙන් අධික වෙහෙසට පත්ව සිටි රජතුමාට මේ නිසා බැක්ටීරියා ඇතුළු වීමෙන් පිටගැස්ම සෑදී මරණට පත් වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. වෙදැදුරන් තුවාලයට විෂ බැන්දා ද විෂ ඇතුළු කළා ද යන්න සැකයට තුඩුදෙන කරුණකි.

රෝග ලක්‍ෂණ අනුව පිටගැස්මෙන් මරණයට පත් වූ බව සිතිය හැක්කේ එම රෝග ලක්‍ෂණ පිටගැස්ම හැදුණරෝගියකුගේ රෝග ලක්‍ෂණ බවයි. තල්පතට අනුව උණ ගැනීම, වෙව්ලීම, කොරවීම යන රෝග ලක්‍ෂණ ඇති වූ බව කියයි. මේ නිසා සිදුවූයේ සීතාවක රාජධානියට ප‍්‍රතාපවත් රජකු අහිමිවීමය.

රජතුමා තුවාලවීමෙන් අනතුරුව වහාම සීතාවක රාජ මාලිගය කරා රැගෙන එන ලදී. අශ්වයා පිට යෑම කළ නොහැකි වූයෙන් ගොඩබිම් මාර්ගයකින් හිමින් ගෙන එන ලදී. ඒ අතර කරවනැල්ලේදී රජතුමාගේ අතපය වකුටු වී ඇත. රජු කොර වූ වැල්ල එතැන් පටන් කොරවූවැල්ල ලෙස ව්‍යවහාර වී පසුව කරවනැල්ල බවට පත් විය. රජු රැුගෙන එන අතරමඟදී කළුරිය කළේය.

ඉහත කී පරිදි පේදුරු ලවා රජතුමාගේ තුවාලයට විෂ බැඳීමට සහාය වී ඇත්තේ ද්‍රෝහියකු වූ අරිට්ටකිවෙණ්ඩුය. සීතාවක සිහසුන දුර්වලයකු පත්කර ගැනීමෙන් තම බලය වැඩි කර ගැනීම ඔහුගේ අරමුණ විය.

පෘතුගීසි ලේඛක ක්වීරෝස් පවසන පරිදි රජතුමාගේ දේහය කිසිදු රාජ්‍ය ගෞරවයකින් තොරව ජන ශූන්‍ය ස්ථානයක සොහොන් ගත කරනු ලැබීය.

අපේ ප‍්‍රධාන ඓතිහාසික මූලාශ‍්‍රය වන මහා වංශය සීතාවක රාජසිංහ රජු මරණයට පත්වීම මෙසේ ප‍්‍රකාශ කරයි.

‘‘කඩුගන්නාව අසල පිහිටි බලන නම් ස්ථානයේදී මේ දෙපක්‍ෂය අතරේ රොමෝද්ගමනය වන සුළු ඉතා රෞද්‍ර සටනක් වීය. රාජසිංහ රජුගේ ජන්මාන්තර ගත වීමේ ආසන්න සමයේදී කෙරුණු මේ අන්තිම සටනෙන් ඕ හට පරාජය අත් වූයේය. මේ සටන කෙරෙන කාලයේ රාජසිංහ රජුගේ වයස විසිවස් අදිය සියයක් බවත් මේ තෙමේ සටන් දවසේ රණබිමේ අශ්වාරූඪව සිටි බවත් ඓතිහාසික ග‍්‍රන්ථ කර්තෘවරයන් කිහිපදෙනකු විසින් ප‍්‍රකාශ කොට තිබේ. වර්ෂ 1592 දී සිදුවූ මේ යුද්ධයෙන් ස්වල්ප දිනකට පසු රජහු පා කටුවකින් පැහැරෙණු ලැබ එයින් හටගත් කථාශේෂභාවෝපගත විය.

(මහාවංශය පිටු 512, 513)

මෙහි පා කටුවක් යැයි සඳහන් වුවද එය කුමන කටු විශේෂයක් දැයි සඳහන් කර නැත.

වැඩිදුරටත් විස්තර කර ඇති පරිදි රාජසිංහ රජතුමාගේ සොහොන් භූමිය තිබෙන්නේ කිකිළි බිත්තර වැල්ල ඉදිරි පිට තිබෙන තොටුපළට යාර ස්වල්පයක් ඈතින් බව කියයි.

This slideshow requires JavaScript.

උත්තම අනුරාධපුර පූජා නගරයේ මහසෙන් මහ රජුන් විසින් කරවන ලද තිලෝගුරු සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පඨී ධාතූන් වහන්සේගෙන් කොටසක්, වැඩ වෙසෙන ජේතවන මහා චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ ප‍්‍රමුඛ ජේතවනාරාමය විහාර සංකීර්ණය අප රටේ පූජනීය විහාර සංකීර්ණයකි. තරමක් ආන්දෝලනාත්මක ඓතිහාසික රාජ්‍ය පාලකයෙක් වූ මහසෙන් මහ රජුන් (බු.ව.819-847) (ක‍්‍රි.ව.276-304) ජේතවනාරාමය විහාර සංකීර්ණය කරවීම ආරම්භ කළද වැඩ කටයුතු අවසන් කරන ලද්දේ එතුමාගේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුත‍්‍ර කීර්ති ශ‍්‍රී මේඝවන්නාභය හෙවත් කිත්සිරි මෙවන් මහ රජුන්ය. හෙක්ටයාර අසූවක පමණ භූමි භාගයකින් යුත් ජේතවනාරාමය විහාර සංකීර්ණය පුරාණ අනුරාධපුර ඇතුළු නුවරට ගිණිකොණ දිශාවෙන් පිහිටා තිබේ. මෙහි මායිම් වනුයේ දකුණු සහ නැගෙනහිර දිශාවෙන් මල්වතු ඔයද, බටහිරින් හාල්පානු ඇළද, උතුරින් ප‍්‍රධාන මාර්ගයද වශයෙනි. ජේතවනාරාම විහාර සංකීර්ණ භූමිය ක‍්‍රි.පූ. තෙවන ශත වර්ෂයේදී දෙවනපෑතිස් මහ රජ දවස මිහිඳු මහරහතුන් වහන්සේ අනුරාධපුරයේදී ප‍්‍රථම ධර්ම දේශනාව පැවැත්වූ එවකට රාජකීය උද්‍යානයක්ව පැවති නන්දන උයන ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ. එම ධර්ම දේශනයෙන් පසුව ”ධර්මාලෝකය පැතිර වූ ස්ථානය” යන අර්ථයෙන් නන්දන උයනට ජෝතිවන යන නාමය ව්‍යවහාර වී තිබේ. මෙහිදී ”ජේතවන” යන වචනය ”ජෝතිවන” යන පාලි වචනයෙන් සම්භවය වූවක් බව විද්වත් මතයයි. එසේම මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේලා ප‍්‍රධාන මහ රහතන් වහන්සේ පිරිණිවන් පා වදාළ පසු උන් වහන්සේලාගේ ශ‍්‍රී දේහයන් ආදාහනය කරන ලද ”ඉසිභූමංගනය” යන ථූපාරාමයට නැගෙනහිර දිශාවෙන් පවතින බවට මහාවංශය හි සඳහන් ස්ථානයද ඇති බව සලකනුයේ ජේතවනාරාමය විහාර සංකීර්ණ භූමිය තුළය. මුල් යුගයේ අඩි හාරසියයක් පමණ වුවද ජේතවන චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේගේ වත්මන් උස අඩි දෙසිය තිස් දෙකක් පමණ වේ.

සංක්ෂිප්තව ඓතිහාසික තත්ත්වය එසේ දැක්වුවද මෙම ලිපියට අපට නිමිත්ත වූයේ ජේතවන මහා සෑ රජුන්ගේ ඉරි තැලීම් කීපයක් පිළිබඳව යොමු වූ අවධානයයි. විශේෂයෙන් මේ පිළිබඳව සමාජ මාධ්‍යවල විවිධ තොරතුරු සංසරණය වේ. එබැවින් අප මේ පිළිබඳව විධිමත්ව දැනුවත් වීම සඳහා ප‍්‍රථමයෙන් ජේතවනාරාම චෛත්‍යරාමාධිකාරී ශාස්ත‍්‍රපති පූජ්‍ය ඉහළ හල්මිල්ලෑවේ රතනපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ඇමතුවෙමු. මෙහිදී උන් වහන්සේ වදාළේ ” චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේගේ යම් ඉරිතැලීම් කීපයක් වෙලා තියෙනවා. මෙය පසුගිය කාලයේ කුඩාවට තිබුණේ. නමුත් අදාළ බලධාරීන් එය සකස් කරා. නමුත් පසුගිය දිනවල පැවති දැඩි වර්ෂාවත් එක්ක ඒ සකස් කරන්න යොදා ගත් ද්‍රව්‍යත් සමඟ හේදිලා ගිහින් තියෙනවා. එයින් පස්සෙ තමයි මේ ඉරිතැලීම් ලොකුවට පේන්න ගත්තෙ. කොහොම වුණත් මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ බලධාරීන් දැන් මෙහි සංරක්ෂණ කටයුතු ඉක්මනින් ආරම්භ කරන බව දන්වලා තියෙනවා” ලෙසයි.

එසේම අප මේ පිළිබඳව පුරා විද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් මහාචාර්ය සෙනරත් දිසානායක මහතාගෙන්ද විමසීමක් කළෙමු. එහිදී ඒ මහතා පැවසුවේ ”සිවුරැස් කොටුවෙහි (හතරැස් කොටුව) මුළු වලින් පිපිරීම් හතරක්, පහක් පමණ වෙලා තියෙනවා. ඒවා සිදුවෙලා තියෙන්නේ සිවුරැස් කොටුවේ කොන් හතරේ සිට පහළටයි. ඇත්තටම 2014 දී පමණ චෛත්‍යයට අකුණක් වැදිලා තියෙනවා. එහි බලපෑමක් නිසා සමහර විට මේ ආකාරයට පිපිරුම් ඇති වුණා වෙන්නත් පුළුවන්. නමුත් අප ඒ කාලෙම අකුණු සන්නායකයක් සවිකරා. ඒ කාලයේ ඉඳලම අඛණ්ඩව නිරීක්ෂණ කටයුතු සිදු කළා.

2016 න් පසුව නිරීක්ෂණ කටයුතු සඳහා අප ඩ්‍රෝන කැමරා පවා යොදා ගත්තා. කොහොමත් අපි දැනට ඇතිවී තිබෙන තත්වය පිළිබඳව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල ඒකාබද්ධ කමිටුවක් පත්කර තියෙනවා. එමගින් මේ ඇති වී තිබෙන පිපිරීම් වලට අදාළ සංරක්ෂණ කටයුතු ඉක්මනින් සිදු කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙනවා” ලෙසයි.

සැබැවින්ම මේ ආකාරයට පවතින අයහපත් තත්ත්වය තව දුරටත් වර්ධනය වීමට නොදී ඉක්මනින් සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීමට සැලසුම් කිරීම සම්බන්ධව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල අප අගය කළ යුතුයි. එසේම එම සැලසුම් නිසි ලෙස ක‍්‍රියාත්මක වනු ඇතැයි ද අප බලාපොරොත්තු වේ.

පවතින තත්ත්වය මෙසේ වුවද පුරාවිද්‍යා සංරක්ෂණ කටයුතු වල පදනම සම්බන්ධ ඇතිවන අදහස් ද මෙසේ දැක්වීම කාලෝචිත වනු ඇතැයි අප විස්වාස කරමු. සත්‍ය වශයෙන්ම බටහිර දැනුම අනුව සංරක්ෂණය කරනු ලබන්නේ පුරා වස්තුවකි. නමුත් අපේ බෞද්ධ සම්ප‍්‍රදාය අනුව පූජනීය වස්තුවකි. අප එසේ සඳහන් කරන්නේ අප රටේ ඉතිහාසයට එකඟවය. ඒ අනුව ජේතවන මහා චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ පූජනීය වස්තුවක් ලෙස සලකාය. එසේ වුවද වත්මන් සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරන්නේ එම ඓතිහාසික සම්ප‍්‍රදායට නොවන බවත් සිදු කරනු ලබන්නේ බටහිර ක‍්‍රමයට බවත් කනගාටුවෙන් වුවද කිව යුතුයි. පූජනීය වස්තූන් පුරා වස්තු ලෙස හඳුන්වන්නේ ඒ නිසයි.

නමුත් ජේතවන මහා චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේගේ ඉතිහාසගත සංරක්ෂණ කටයුතු පිළිබඳව සැලකූවිට මිත්තසේන මහ රජුන් (ක‍්‍රි.ව.432-433) ඇත් පවුර අතරෙහි ප‍්‍රවේශ ද්වාරයක් කරවීම, ධාතූසේන මහ රජුන් (ක‍්‍රි.ව.459-477) ස්වර්ණාලේප ඡත‍්‍රයක් කරවීම, (මෙකල කොත් කැරල්ල නොතිබුණි. ඡත‍්‍ර රැසක් ඒකරාශී වීමෙන් කොත් කැරැල්ල නිර්මාණය වූ බව සැලකේ. කොත් කැරල්ල එකතු වූයේ පස්වන ශත වර්ෂයේදීය) පළමුවන අග‍්‍රබෝධි මහ රජුන් (ක‍්‍රි.ව.575-605) මැණික් එබ්බවූ ඡත‍්‍රයක් කරවීම උදාහරණ කීපයකි. ඉන්පසුව මහා විජයබාහු මහ රජුන් ද (අවසන් වරට මහා පරාක‍්‍රමබාහු මහ රජුන් ද (ක‍්‍රි.ව.1153-1186) ජේතවන මහා සෑ රජුන්ගේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරන ලදී. ඒ සියලූම සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරන ලද්දේ පූජනීය වස්තූන් ලෙස සලකා මහත් ගෞරවයෙනි. නමුත් වත්මන් බටහිර සංකල්ප අනුව මේ තත්ත්වය උඩු යටි කුරු වී ඇත. එනම් පූජනීය වස්තූන් පුරාවස්තු ලෙස සලකා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කිරීමයි. උදාහරණයක් ලෙස ජේතවන මහා සෑ රජුන් යනු බටහිර ක‍්‍රමයට අනුව ලොව උසම ගඩොල් නිර්මාණයයි. නමුත් අපට බුදු රජාණන්වහන්සේගේ පඨී ධාතූන් වහන්සේගෙන් කොටසක් වහන්සේ වැඩ වෙසෙන පූජනීය වස්තුවකි. ජීවමාන බුදු රජාණන්වහන්සේ යන සංඥාවෙන් වන්දනාමාන කරන අති පූජනීය වස්තුවකි.

සත්‍ය වශයෙන්ම සැබෑ සංරක්ෂණය පවතින්නේ පූජනීය වස්තූන් ලෙස සැලකීම තුළ බව විමසා බලන අයකුට වටහා ගැනීම අපහසු නෙවේ. ඒ අනුව ජේතවන මහා සෑ රජුන් ද ස්වර්ණමාලී මහා සෑ රජුන් ආකාරයට සුදු හුණු පිරියම් කොට සංරක්ෂණ කිරීමට අවධානය යොමු විය යුතුය. වර්තමානයේ වුවද පෙර රජ දවස හුණු පිරියම් කටයුතු කර තිබූ බවට සාධක පවතී. තෙවන පේසා වලල්ලෙන් ඉහළ ධාතු ගර්භය ආරම්භ වන ස්ථානවල අදත් ඒ බවට සාධක පවතී. මෙයින් අදහස් කරනුයේ බටහිර පුරාවිද්‍යා දැනුම කිසිසේත්ම ප‍්‍රතික්ෂේප කිරීම නොවේ. නමුත් එය අණුකරණය නොකර අපේ සංස්කෘතියට ගැළපෙන ආකාරයට යොදා ගැනීමට නිර්මාණශීලී විය යුතුය. තවදුරටත් පැහැදිලි කරන්නේ නම් ඊනියා ලෝක උරුමයක් නමින් ක‍්‍රියත්මක වන බටහිර සංස්කෘතික ආධිපත්‍යයට යට නොවීමට වගබලා ගැනීමයි. එමගින් අපගේ පෞඪ අනන්‍යතාවද ආරක්ෂා වන අතර අපේ උරුමයන් මතු පරපුර වෙතට දායාද කිරීම අපගේ වගකීමද ඉටු වනු ඇත. එම වගකීම ඉෂ්ඨ සිද්ධ වන්නේ සුද්දන්ගේ පුරා වස්තු යන මනසේ සිට නොව අපේ සම්ප‍්‍රධායේ පූජනීය වස්තු යන ස්ථාවරයේ සිට බව අවධාරණය කළ යුතුය.

* පර්වතය මුදුනේ ස්තූප දෙකක් තිබුණු බවට පුරාවිද්‍ය වාර්තාවල සඳහන් වෙලා තියෙනවා, ඒක ස්තූපයක පාදම තවමත් තියෙනවා.
* දෙමළ දේශපාලනඥයො නඩ පිටින් ඇවිත් පූජා පවත්වලා… නතර වෙන්න පොල්අතු මඩුත් හදලා…

උතුර, නැගෙනහිර පූජා භූමි කොල්ලය තවමත් ඉවර නැත. මහා වනාන්තරවල ලෙන් කුටි ඉදිරියේ ද ත‍්‍රිශූල ගසා දේව ප‍්‍රතිමා තබා අයිතිවාසිකම් කීමට තරම් දෙමළ අන්තවාදීහු ‘හූමි පේ‍්‍රතයන්’ බවට පත්ව සිටිති. දැන් අප පය ගසා සිටින්නේ ද දෙමළ අන්තවාදී භූමි කොල්ලකරුවන්ගේ ග‍්‍රහණයට නතුව ඇති ඉපැරැණි බොදු බිමකය.

උතුර පළාතේ, වව්නියා දිස්ත‍්‍රික්කයේ නැදුන්කේනි ප‍්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ඕලූමඩු 222 බී ග‍්‍රාම සේවක කොට්ඨාසයේ නයිනමඩු රක්‍ෂිතය තුළ පිහිටා ඇති මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ඓතිහාසික බෞද්ධ පුදබිමක් බවට සනාථ කිරීමට ඇවැසි සාධක ඕනෑවටත් වඩා ශේෂ වී තිබේ. සුන්දර වනපෙත මැද විශාල ගල්කන්ද තුළ මෙන්ම අවට තැන, තැන පිහිටි මහා ගල් පර්වත මත කටාරම් කෙටූ ලෙන් කුටි අටකි. ඇතැම් ලෙන් කුටිවල මූලබ‍්‍රාහ්මී ලිපි පැහැදිළිව දිස් වේ. පාදම් ගල් දහයකින් යුත් ගොඩනැඟිල්ලක සාධක සහ සක‍්‍රීය තත්ත්වයේ පවතින ස්වාභාවික පොකුණු දෙකක් ඒ පුණ්‍ය භූමියේ නටබුන්ව පවතී. එමෙන්ම පර්වත මුදුනේ තැනිතලා ප‍්‍රදේශයේ නටබුන් ගොඩනැඟිල්ලක සාධක දැකිය හැකිය.

ඉපැරැණි පෙති උළු, පැරැණි වළං කොටස් එමභූමිය පුරා විසිරී ඇති අයුරු ද පෙනේ. එමෙන්ම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය අවට නයිනමඩු රක්‍ෂිත ප‍්‍රදේශය තුළ නටබුන් වී ගිය වැව් එකොළහක් සොයාගෙන ඇත. නාගයිකුලම්, තිරුකඩුකුලම්, පන්කුලම්, වෙප්පන්කුලම්, මෝලයිකුලම්, කයිරුප්පන්කුලම්, පුලියන්කුලම්, වලම්පන්කුලම්, කඩිපර්වින්කුලම්, නෙඩුකුලම්, නොච්චිකුලම් වශයෙන් හඳුන්වන එම වැව් සහ අද නටබුන් බවට පත්ව ඇති මේ බොදුබිම කේන්ද්‍ර කරගත් විශාල ජනාවාසයක් පැවති බවට ද සාධක හමුවෙමින් තිබේ.

වංශ කතාවල සඳහන් ආකාරයට මේ බොදු බිම ‘වඩුන්නාගල’ නමින් හැඳින්වෙන නාග ගෝත‍්‍රිකයන්ගේ පර්වත රාජධානිය බවට ද පවතින සාධක අනුව අනාවරණය වෙමින් තිබේ. මෙම ස්ථානයේ ඇති ක‍්‍රි. පූ. 3 – 1 සියවස්වලට අයත් මූල බ‍්‍රාහ්මී ශිලා ලිපි අනුව සහ වංශ කතා සාධක මත මෙම බොදුබිම හඳුන්වා ඇත්තේ වඞ්ඩමාන පර්වත විහාරය ලෙසය. එමෙන්ම මේ පුරාවිද්‍යා භූමියේ ඇති පර්වත මස්තකයෙහි නටබුන් වූ ස්තූප දෙකක සාධක හමු වී තිබේ. එම ස්තූපවලින් එකක් අඩි 11 ක් උසින් සහ අඩි 40 ක විශ්කම්භයකින්ද, අනෙත් ස්තූපය අඩි 6 ක් උසින් සහ අඩි 21 ක විශ්කම්භයකින්ද යුක්ත බව පුරාවිද්‍යා වාර්තාවල සඳහන් වී ඇත. එම ස්තූප සොයාගන්නා විටත් නිධන් හොරුන්ගේ ග‍්‍රහණයට සහ ස්වාභාවික හානියන්ට ලක්ව ඇති බව ද එම වාර්තාවල සඳහන් වේ.

එවැනි ප්‍රෞඪ ඉතිහාසයක් සහිත වඞ්ඩමාන පර්වත ආරාම සංකීර්ණයට අලූත් ඉතිහාසයක් එබ්බවීමට දෙමළ අන්තවාදීහු වලිකමින් සිටිති. මේ වන විටත් වඞ්ඩමාන පර්වත විහාර භූමියේ පිහිටි ලෙන් කුටි දෙකක් තුළ කුඩා හින්දු පිළිම තැන්පත්කොට හින්දු ආගමික වතාවත්වල යෙදෙන බව පෙනේ. එමෙන්ම පර්වත මස්තකයෙහි දැකිය හැකි එක් නටබුන් ගොඩැල්ලක ව්‍යුහයට හානි කරමින් හින්දු පිළිම තැන්පත් කොට වතාවත් සිදුකර ඇති අයුරු ද පෙනේ. එම ස්තූපයෙන් ගලවා ඉවත් කළ ගල් පහළ ගොඩගසා ඇති අයුරු ද දිස් වේ. පුරාවිද්‍යාත්මක භූමි දර්ශනයට හානි පමුණුවමින් බොදුබිමෙහි ඇති ඇතැම් ලෙන්වල සහ අවට ගස්වල සුදු පිරියම් කර ඇති ආකාරය ද නිරීක්‍ෂණය විය. එමෙන්ම පුරාවිද්‍යා සන්දර්භයට, පුරාවිද්‍යාත්මක ව්‍යුහයන්ට සහ පුරාවස්තූන්ට හානි කරමින් මූලබ‍්‍රාහ්මී ලෙන් ලිපි සහිත එක් ලෙනක පිටතින් රැගෙන එන ලද පස් පුරවා බිම සකසා කෝවිල් ගොඩනැඟිල්ලක් ඉදිකිරීමට පාදම සකසා ඇති අයුරු ද ඇස් පෙනෙන අයට හොඳින් දර්ශනය වේ. එම පුරාවිද්‍යා භූමියේ මහ ගස් කපා විනාශ කර ඇති අකාරය ද පෙනේ. වතාවත් සිද්ධ කිරීමට පැමිණෙන හින්දු බැතිමතුන්ට විවේක ගැනීම සඳහා ඉදිකර ඇති විශාල පොල්අතු මඩු දෙකක් ද පසෙක දිරාපත් වෙමින් තිබේ. ප‍්‍රදේශයම හොඳින් දර්ශනය වන උස් පර්වතය සහිත ඓතිහාසික භූමි භාගය කොටි ත‍්‍රස්තවාදීන් කඳවුරක් බවට පත්කරගෙන සිට ඇති බව ද ඇස ගැටෙන සාධකවලින් සනාථ වේ. එමෙන්ම ඉපරැණි පුරාවිද්‍යා භූමියට අප සමඟ ගිය පුරාවිද්‍යා සංවර්ධන නිලධාරියකු වූ අනුරුද්ධ විජේබණ්ඩාර මහතා බොදුබිමෙහි ඓතිහාසික වටිනාකම සහ දෙමළ අන්තවාදීන් විසින් එම පුරාවිද්‍යා භූමියට සිදුකර ඇති විනාශය තවදුරටත් අපට පැහැදිළි කළේය. පහතින් පෙළගැසෙන්නේ පුරාවිද්‍යා නිලධාරිවරයා කියන කතාවය.

‘‘ජනප‍්‍රවාදයේ පවතින්නේ මේ ස්ථානය නාග ගෝත‍්‍රිකයන්ගේ පර්වත රාජධානියක් කියලා. මේ ප‍්‍රදේශවල ජීවත් වෙන දෙමළ මිනිස්සු අදටත් නාග වන්දනාව කරනවා. ඒ වගේම මේ පුරාවිද්‍යා භූමියේ තියෙන සෙල් ලිපිවල සඳහන් වෙන්නේ කටාරම් සහිත ලෙන් කුටි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා පූජා කර ඇති බවයි. ඇතැම් පිරිස් කටාරම් සහිත ලෙන් කුටිවලට පස් පුරවලා අලූතින් ගොඩනැඟිලි නිර්මාණය කරලා ඉතිහාසය මකා දාන්න සූදානම් වුණා. මේ වන විට අපි ඒ දේවල් නතර කරලා තියෙනවා. දෙමළ මිනිස්සු නෙමෙයි භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක් ඇවිත් ගොඩනැඟිලි හදන්න හැදුවත් පුරාවිද්‍යා නීතියට අනුව අපි ඉඩ දෙන්නේ නෑ. ලෙන් කියන්නේ කැණීම් කරලා ප‍්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට යන තෙක් තොරතුරු අනාවරණය කරගැනීමට හැකි පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වටිනා ස්ථානයක්. ඒත් මේ ස්ථානයේ එක ලෙනකට පස් පුරවලා විශාල විනාශයක් කරලා තියෙනවා…’’

මේ ස්ථානයේ දේව පිළිම තැන්පත් කරලා කොච්චර කාලයක් වෙනවද?

‘‘දෙමළ මිනිස්සු කියන්නේ අතීතයේ ඉඳලා මේ ස්ථානයේ වැ`දුම් පිදුම් කළා කියලා. ඒත් කාලයක් තිස්සේ ඉඳලා වැ`දුම් පිදුම් කරපු බවක් මේ ස්ථානයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ නෑ. මේ පිළිම තැන්පත් කරලා තියෙන්නේ 2018 අවුරුද්දේ කියලා තමයි අපේ විශ්වාසය…’’ පුරාවිද්‍යා සංවර්ධන නිලධාරිවරයකු වූ අනුරුද්ධ විජේබණ්ඩාර මහතාගේ කතාවට තවත් පුරාවිද්‍යා නිලධාරිවරයෙක් එකතු විය. ඔහු ආර්. ජී. පී. ගුණතිලකය. හේ මුලතිව් කලාප භාර නිලධාරිවරයාය. මේ ඔවුන් දෙදෙනාගේම පොදු හඬය.

‘‘මේ ස්ථානයේ පුරාවස්තුවලට කියලා හානි වෙලා තියෙන්නේ පර්වතය මුදුනේ ස්තූපය ගලවලා අයින් කිරීමයි, කටාරම් සහිත ලෙනකට පස් පුරවලා කරපු හානිය විතරයි. ඒත් ඒක සම්පූර්ණ නීති විරෝධී ක‍්‍රියාවක්. පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල්වරයාගේ අනුමැතියකින් තොරව අපිවත් ලෙනක කැණීම් කරන්නේ නෑ. උතුරේ දේශපාලනඥයෝ මැදිහත් වෙලා මේ ස්ථානයේ කෝවිලක් හදන්නම තමයි සූදානම් වුණේ. පර්වතයට නඟින්න ඉනිමඟක් ගැහුවා. අපි කොච්චර එපා කිව්වත් ඇහුවේ නෑ. බලහත්කාරයෙන්ම ඉනිමඟ ගැහුවා. පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් මේ ස්ථානය වගේම උතුරේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානවලට ඇති බලපෑම ගැන පාර්ලිමේන්තුවෙත් කතා කළා. ඒත් මේ පුරාවිද්‍යා භූමි ආරක්‍ෂා කිරීමට තවම ස්ථිර වැඩපිළිවෙළක් නෑ. අපිටත් නිතරම මේ ස්ථානවලට ඇවිත් අධීක්‍ෂණය කරන්න බෑ. වව්නියාව, මුලතිව්, මන්නාරම දිස්ත‍්‍රික්ක තුනටම ඉන්නේ නිලධාරීන් තුන්හතර දෙනයි. මේ ස්ථානය අයිති වෙන්නේ වව්නියා කලාප භාර නිලධාරිවරයාට. එතුමාට මේ සියලූ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන නිතර, නිතර පරීක්‍ෂා කරන්න අපහසුයි. ගමන දුෂ්කරයි. මේ වගේ කැලෑවකට තනියෙන් නිලධාරියෙක් එවන්නත් බෑ. පැමිණිල්ලක් ආවොත් පොලිසියට දැනුම් දීලා පොලිස් නිලධාරීන් එක්ක තමයි මේ ස්ථානයට එන්නේ. ඒ වගේම මේ ප‍්‍රදේශවල දෙමළ මිනිස්සු අපි දිහා බලන්නේ වපර ඇසින්. ඒ අය හිතාගෙන ඉන්නේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව කියන්නේ පන්සල් හදන, සිංහල මිනිස්සු පදිංචි කරවන ආයතනයක් කියලා. අපිට ජාති බේද නෑ. අපි කරන්නේ පුරාවිද්‍යා නීතිරීති ක‍්‍රියාත්මක කරවීම…’’

ප‍්‍රථම වරට පුරාවිද්‍යා නිලධාරි කණ්ඩායමක් මේ ස්ථානය ඇවිත් තිියෙන්නේ කොපමණ කාලයකට පෙරද?

‘‘යුද්දේ අවසානයත් එක්ක 2009, 2010 අවුරුදුවල පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් උතුරේ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන ගැන ගවේෂණයක් කරලා තියෙනවා. මේ ස්ථානයත් ඒ ගවේෂණ වාර්තාවේ සඳහන් වෙලා තියෙනවා. වව්නියාව පුරාවිද්‍යා ප‍්‍රාදේශීය කාර්යාලයේ ආරම්භ කළේ 2015 අවුරුද්දේ. ඊට පස්සෙ තමයි අපි මේ ස්ථානය අධීක්‍ෂණය කරන්න පටන් ගත්තේ. පුරාවිද්‍යා නිලධාරීන් එන්නත් පෙර උතුර, නැගෙනහිර පුරාවිද්‍යා ස්ථාන ගැන ගවේෂණය කරලා තියෙන්නේ මේධානන්ද හාමුදුරුවො. මේ ස්ථානයටත් උන්වහන්සේ වැඩම කරලා තියෙනවා. එතකොට ගල් පර්වතය උඩ ස්තූප දෙකක් තිබුණු බව උන්වහන්සේගේ වාර්තාවල සඳහන් වෙලා තියෙනවා. ඒත් අපි මේ ස්ථානයට එනකොට ඒ ස්තූප විනාශ කරලා දලා. එක ස්තූපයක පාදම විතරයි ඉතිරි වෙලා තිබුණේ…’’

පුරාවිද්‍යා නිලධාරීන්ගේ අදහස් දැක්වීමෙන් අනතුරුව පර්වත මස්තකයෙහි පිහිටි ස්තූපවලට සිදු වී ඇති විනාශය දැක බලාගැනීමට අපි ඉහළට පියවර මැන්නෙමු. සිත් මන්මත්කරවන රමණීය පරිසර පද්ධතියකි. උස් වූ ගල් පර්වතය මුදුනට නයිනමඩු රක්‍ෂිතය පමණක් නොව එයින් ඔබ්බට ද පැහැදිළිව දර්ශනය වේ. නයිනමඩු රක්‍ෂිතය හෙක්ටයාර් නවදහසකට වැඩිය. පලූ, වීර, කුඹුක්, කළුමැදිරිය මිල්ල ආදී විවිධාකාර විශාල ගස්වලින් මෙන්ම යටි රෝපණයකින් සුන්දර වූ මේ වනපෙත තුළ අලි, කොටි, වලස්සු, ගෝන්නු, මුව රංචු මෙන්ම විවිධාකාර මත්ස්‍ය විශේෂ ජීවත් වන වැව් අමුණුවලින් ද අඩු නැති බව සැබෑය. එවැනි සුන්දර පරිසරයක ගල් පර්වතය මත පිහිිටි ස්තූප විනාශ කර ඇති අයුරු දකින විට නම් සොබාසිරි වි`දි දෑස්වලට කඳුළු පිරිණි. හදවත පිච්චිණි. අපි පර්වතය මත හිඳගත්තෙමු. ගඩොල් ගලවා පාදම ඉතිරි වූ ස්තූපය දෙස බලා සිටි වැලිඔය සපුමල්තැන්න ආරණ්‍ය සේනාසන නායක ස්වාමීන් වහන්සේ වන ශාසන කීර්ති ශ‍්‍රී ගල්ගමුවේ සන්තබෝධි හිමියන් අප දෙසට හැරුණහ.

‘‘මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය උතුරු පළාතේ ප‍්‍රධාන බෞද්ධ සිද්ධාස්ථානයක්. උතුරේ අන්තවාදී පිරිස් ඇවිත් මේ බොදුබිමේ කෝවිල් හදන්න යනකොට ඒවා නතර කරන්න අපි බොහෝ වෙහෙසුණා. ඒත් පසුගිය කාලේ සිංහල අපේ හඬ යටපත් කරගෙන දෙමළ අන්තවාදීන්ගේ ක‍්‍රියාකාරකම් ඉස්මතු වුණා. ඒ අවසරයෙන් තමයි රහතන්වහන්සේලා වැඩ වාසය කරපු කුටි සෙනසුන් තුළට පස් පුරවලා කෝවිල් හදන්න අත්තිවාරම් දැම්මේ. පුරාවිද්‍යා නීතිරීති උල්ලංඝනය කරලා දේව ප‍්‍රතිමා තිබ්බේ. උතුරේ දෙමළ දේශපාලනඥයන් නඩ පිටින් ඇවිත් මේ ස්ථානයේ විවිධාකාර ආගමික උත්සව සැමරුවේ. ඒ ක‍්‍රියාකාරකම් නතර කරන්න රටේ නීතිය ක‍්‍රියාත්මක වුණේ නෑ. පහුගිය කාලේ අන්තවාදී පිරිස්වල ක‍්‍රියාකාරකම් හමුවේ පුරාවිද්‍යා නිලධාරීනුත් අසරණ වුණා. අන්තවාදී ක‍්‍රියාකාරකම් දෙස පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් අන්ධයන් සේ බලා හිටියා මිසක් කිසිම දෙයක් කළේ නෑ. දැන් ඒ පරගැති කාලය හමාරයි. ඒ නිසා දැන් උතුරේ බොදුබිම් සුරක්‍ෂිත කිරීමට කඩිනම් වැඩපිළිවෙළක් සකස් කරන්න ඕනෑ. මේ පුරාවිද්‍යා භූමිවල තියෙන වටිනාකම දෙමළ ජනතාවට අවබෝධ කරදීමට වැඩපිළිවෙළක් සකස් කරන්න ඕනෑ. ඒ වගේම ලෝකවාසී බෞද්ධ, අබෞද්ධයන්ට මේ ඓතිහාසික ස්ථාන නැරඹීමට සුදුසු ආකාරයට ප‍්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට කඩිනම් වැඩපිළිවෙළක් සකස් කළ යුතුයි. එහෙම නොවුණොත් මොන රජය පත් වුණත් වැඩක් නෑ, මේ ඓතිහාසික ස්ථානවල අලූතින් කෝවිල් ගොඩනැෙ`ගන එක නතර කරන්න බෑ…’’ සන්තබෝධි හාමුදුරුවන්ගේ අදහස් දැක්වීම ද අවසානය. මේ අපගේ අදහසය.

සුනිල් එදිරිසිංහයන් ගායනා කරන ආකාරයට නන්දිකඩාල් කලපුවේ සද දිය වන හැටි නැරඹීමට, චුණ්ඩිකුලම් උරුමඩලින් ඉර පායන හැටි නැරඹීමට දකුණේ මිනිසුන් කැමැතිය. සයිවර් කඩයක දෙමළ සින්දුවක් අහගෙන, මසලවඩයක් කඩාගෙන කාලා සහෝදරත්වයෙන් ජීවිතය බෙදාගැනීමට දකුණේ මිනිසුන් කැමැතිය. උතුරේ ගම්මානවල ගුරු පාරට කාපට් වැටෙන දිහා දකුණේ මිනිසුන් ප‍්‍රීති ප‍්‍රමෝදයෙන් බලා සිටින බව සැබෑය. දකුණේ බොහෝ සිංහල මිනිසුන් ගණදෙවි කෝවිල, ශිව දෙවියන් වන්දනා කරන බවද සැබෑය. එහෙත් උතුරේ බෞද්ධ උරුමය කොල්ල කෑමට ඉඩ හැර දකුණේ බෞද්ධයන් බලා නොසිටින බව දෙමළ අන්තවාදීන් සිහිතබා ගත යුතුය. විශේෂයෙන්ම උතුරේ අන්තවාදී දෙමළ දේශපාලනඥයන් සිහිතබා ගත යුතුය.

නයිනමඩුව රක්‍ෂිතයේ වඞ්ඩමාන පර්වත විහාරය දෙමළ අන්තවාදීන් විසින් කොල්ලකෑමට සූදානම් වන ආරංචිය සැළ වූ අවස්ථාවේ සිට අපගේ ලේ ධාතූ කකියන්නට ගත්තේය. එම බොදු බිමට පැමිණෙන තෙක් අපට ඉවසුමක් නැති විය. එහෙත් සැප වාහනවල නැ`ගී මේ බොදුබිමට පැමිණීමට කාපට් මාර්ග නැත. වව්නියාව නගරයෙන් පැමිණ ඕලූමඩු හන්දියෙන් වෙඩික්කින්න පාරට හැරුණු තැන සිට ගමන අතිශය කටුකය. ගිනි මද්දහනේ දූවිල්ලෙන් පිරුණු ගුරු පාරේ පැමිණෙන විට නාස් පුඬු දැවී ඉහමොළ රත් වූවා පමණක් නොව හුස්ම හිර වෙන තරම්ය. එහෙත් ගිරිදුර්ග, ජලදුර්ග මැඬගෙන දූවිලි වලාව මැදින් වඞ්ඩමාන පර්වත විහාරය සොයාගෙන පැමිණියේ ජාතික යුතුකම ඉෂ්ට කිරීමේ අධිෂ්ඨානය පෙරදැරිවය.

අප එම ස්ථානයට පැමිණෙන විටත් පුරාවිද්‍යා නිලධාරීහු උපරිම ශක්තිය යොදා එම පුරාවිද්‍යා භූමිය ආරක්‍ෂා කරගෙන සිටීයහ. එහෙත් එම පුරාවිද්‍යා භූමිය කැණීම්කොට ප‍්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට ආර්ථික ශක්තියක් නැති බව අපට අනාවරණය විය. නයිනමඩු පුරාවිද්‍යා භූමිය පමණක් නොව උතුර, නැගෙනහිර සියලූ පුරාවිද්‍යා භූමි කැණීම්කොට ප‍්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට ආර්ථික ශක්තියක් නැත. එහෙයින් රජයේ වගකිවයුතු බලධාරීන් කඩිනමින් උතුර, නැගෙනහිර බෞද්ධ උරුමය සුරක්‍ෂිත කරගැනීමට ඇවැසි ශක්තිය පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට ලබාදිය යුතුය. පවතින රජයට කිසිලෙසකින් හෝ ඒ වගකීමෙන් මිදීමට ද නොහැකිය. උතුර, නැගෙනහිර බෞද්ධ උරුමය අන්තවාදීන්ට රිසිසේ කොල්ලකෑමට ඉඩහැර බලා සිටීම, යහපාලනයේ පරාජයට ප‍්‍රබල සාධකයක් වූ බව වර්තමාන රජයේ බලධාරීන් සිහිතබාගෙන සිටීම ප‍්‍රමාණවත්ය…

අපේ ඉතිහාසය දෙස ආපසු හැරී බැලීමේදී 1815 වර්ෂය මෙන්ම 1818 වර්ෂය ද ඉතාමත් වැදගත් වර්ෂයන් බව සැලකිය හැකි ය. වසර දෙදහස්‌ පන්සිය තිස්‌ අටක පමණ නිදහස්‌ ස්‌වාධීන රාජ්‍යයක්‌ වශයෙන් පැවති අපේ මව්බිම 1815 මාර්තු 02 දින බ්‍රිතාන්‍ය රජයේ යටත් විජිතයක්‌ බවට පත්විය. ඒ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජතුමා සිහසුනෙන් නෙරපා දමා, අපේම උඩරට රදල නායකයන් රාජ්‍ය බලය ලබාගැනීම සඳහා වූ කුළල් කාගැනීමේ අනිටු ප්‍රතිඵලයක්‌ වශයෙනි. මගේ පෞද්ගලික මතය අනුව, මේ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රධාන විත්තිකරු වන කිසිවකුත් නොව ඇහැලේපොළ මහාධිකාරම් ය.

බ්‍රිතාන්‍යයන් ලංකාව ඔවුන්ගේ යටත්විජිතයක්‌ බවට පත්කර ගැනීමෙන් පසු, ශක වර්ෂ 1736 ක්‌වූ නවම් මස අව සතවක්‌ තිථිය ලත් ගුරු දින හෙවත් ක්‍රිස්‌තු වර්ෂ 1815 මාර්තු 02 වැනි දින ඓතිහාසික සෙන්කඩගලපුර මඟුල් මඩුවේදී දෙපාර්ශවයම කරුණු 12 ක්‌ ඇතුළත් ගිවිසුමකට අත්සන් කළහ. ගිවිසුම නම් කළේ ‘උඩරට ගිවිසුම’ නමින් ය. මේ වකවානුවේ එංගලන්තයේ රජ කළේ, III වැනි ජෝරඡ් රජතුමා (1760.10.25 – 1820.01.29) වැනි අතර, ඔහුගේ නියෝජිතයා වශයෙන් මෙරට පාලනය කළේ, ලෙප්ටිනන්ට්‌ ජෙනරාල් සර් රොබට්‌ බ්‍රවුන්රීග් ආණ්‌ඩුකාරවරයා ය.

කපටි ආණ්‌ඩුකාරවරයකු වූ සර් රොබට්‌ බ්‍රවුන්රීග් ප්‍රධාන ඉංගී්‍රසි පලනාධිකාරීය උඩරට ගිවිසුමේ කොන්දේසි අමු අමුවේ උල්ලංඝනය කරමින් හිතුවක්‌කාරී පාලනයක්‌ ගෙනයැමට පටන් ගත්හ.

* බුද්ධාගමට සහ බෞද්ධ භික්‍ෂුන් වහන්සේලාට පෙර රජ දවස මෙන් රාජ්‍යානුග්‍රහය ලබාදෙන බව එම ගිවිසුමේ 05 වැනි වගන්තිය වුවත්, ඉංග්‍රීසීන් එය ගිවිසුමේ වචනවලට පමණක්‌ සීමා කළහ.

* රජ දවස සිංහල උඩරට ප්‍රභූවරුන්ට උසස්‌ රාජ්‍ය නිලතල ලබාදීමේ සම්ප්‍රදායක්‌ පැවතිය ද ඉංග්‍රීසින් එය නොසලකා හරිමින් අන්‍ය ජාතිකයන් ද එවැනි තනතුරුවලට පත් කළහ. මෙය ගිවිසුමේ 04 වැනි වගන්තිය උල්ලංඝනය කිරීමකි. හඡ්ජි මරීක්‌කාර් නමැති මැලේ ජාතිකයකු වෙල්ලස්‌සේ, මුහන්දිරම් පදවියට පත්කිරීම එයට හොඳම නිදසුනක්‌ ය.

සිංහලයා මෝඩයා කළ, උඩරට ගිවිසුම නාමමාත්‍රික විය. මේ නිසා උඩරට රදල නායකයන් මෙම ඉංග්‍රීසි පාලනයට එරෙහිව කටයුතු කිරීමට ඒකරාශි වූහ. එහෙත් ඇහැළේපොළ මහාධිකාරම ඇතුළු තවත් පිරිසක්‌ ක්‍රියා කළේ, ඉංග්‍රීසීන්ට පක්‍ෂපාතීව ය. ඇහැලේපොළගේ ඒකායන බලාපොරොත්තුව වූයේ, ඉංග්‍රීසි රජයේ අනුග්‍රහයෙන් මෙරට රජකමට පත්වීමට ය. එහෙත් ඔහුගේ බලාපොරොත්තු ඉටු නොවුණ අතර, ඉංග්‍රීසින්ට ගැතිකම් දැක්‌වූ ඔහුට සිදුවූයේ, උපන් මාතෘ භූමියෙන් සැතපුම් දහස්‌ ගණනක්‌ ඈත මුරුසි දිවයිනේදී හුදකලාවේ මියයැමට ය.

කරුණු කාරණා එසේ වෙද්දී දේශ හිතෛෂී සිංහලයන් ඒකරාශී වී අපේ පළමු විමුක්‌ති සටන හෙවත් නිදහස්‌ අරගලය සඳහා පිඹුරුපත් සකස්‌ කළහ. මෙහි මූලිකත්වය ගත්තේ ඌව වෙල්ලස්‌සේ සිංහලයන් ය. කොහුකුඹුරේ රටේ රාල, විල්බාවේ රටේරාල, ඉහගම හිමි, ගොඩේගෙදර අධිකාරම, බූටෑවේ රටේරාල, කිවුලේගෙදර රටේරාල, කැටකැලේ මොහොට්‌ටාල, මත්තමගොඩ තමන්කඩුව දීසාව, බකිණිගහවෙල රටේරාල, මෙන්ම, ඇල්ලේපොළ මහ නිලමේ හෙවත් කහද මහන්තේ නවරත්න වික්‍රමසිංහ මුදියන්සේ අධිකාරම්තුමා, දෙමෝදර මොහොට්‌ටාල, මත්තමගොඩ තුන් කෝරළේ දීසාව, මුත්තෙට්‌ටුවේගම නිලමේ, දීගොල්ලේ රටේරාල, පොල්ගහගෙදර පිහිනරාල, මාතලේ අළුවිහාරේ නිලමේ, හන්නස්‌ගෙදර මොහොට්‌ටාල, කිඹිස්‌සේ රටේරාල, වැනි නායකයන් මෙහි මූලිකත්වය ගත්හ. ප්‍රථමයෙන් ඉංගී්‍රසීන්ට එක්‌ව සිටි, ඇහැළේපොළ කුමාරිහාමිගේ සොහොයුරා වූ, මොණරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාව පසුව සිංහලයන්ගේ පැත්ත ගෙන ඉංග්‍රීසීන්ට විරුද්ධව සටන් කළේය.

මෙම නිදහස්‌ සටන වෙනුවෙන්, සමස්‌තයක්‌ වශයෙන් ගත් කල සිංහල රදල ප්‍රභූන්a පමණක්‌ නොව, ඌව වෙල්ලස්‌සේ වැදි ජනතාව, මෙන්ම සාමාන්‍ය ජනතාව ද මූලිකත්ත්වය ගෙන කටයුතු කළ බව පැරණි ලේඛනවල සඳහන් වේ. සබරගමුවේ අලුත්නුවර නයිදෙරාල, දේවගොල්ලේ හොඳහාමි, බෝදීමළුවේ අප්පුහාමි විදානේ, කළුකරආරච්චි (ටිකිරි රාල), කින්දිමැණිකා දුරයා, සේදරා, වෙල්ලස්‌සේ කුම්බකැලේ ශිල්පා, ඉන් කිහිප දෙනෙකි.

1817.09.17 වැනි දින සිංහලය බ්‍රිතාන්‍යයන්ගෙන් මුදවාගැනීම සඳහා වූ සටන් ආරම්භ කළහ. ප්‍රථමයෙන්ම ඌව වෙල්ලස්‌ස කේJද්‍රකරගනිමින් ආරම්භ කළ, මෙම අරගලය, පසුව මහනුවර, සබරගමුව, නුවර කලාවිය, සත් කෝරළය, හාරිස්‌පත්තුව, තමන්කඩුව ආදී වශයෙන් රට පුරා ව්‍යාප්ත වූහ. ප්‍රථමයෙන්ම මෙම සටන ආරම්භ කළේ, ඌවෙන් නිසා, ‘ඌව වෙල්ලස්‌ස විමුක්‌ති සටන’ නමින් හැඳින්විය. මෙම අරගලය පසුව, රට පුරාම ව්‍යාප්ත විය. ඉංග්‍රීසීන් සහ ඔවුන්ට ගැති සිංහලයන් මෙම ‘නිදහස්‌ අරගල සටන’ හැඳින්වූයේ, ‘උඩරට මහ කැරැල්ල’ නමින් ය. පසුකාලීනව මෙම නිදහස්‌ අරගලය අළලා පොත්පත් ලිපි ලේඛන සකස්‌කළ මහා වියත්හු පවා මෙය හැඳින්වූයේ ‘1818 උඩරට මහ කැරැල්ල’ (The great rebbellian of 1818) නමින් ය. තමන්ගේ මාතෘභූමිය යටත්කර ගෙන සිටින පරයින් (පරදේශක්‌කාරයන්) ගෙන් දේශය ගලවා ගැනීමට කරන සටන, ‘කැරැල්ලක්‌’ වශයෙන් හැඳින්වීම කොතරම් සාධාරණ ද…? එය තම මාතෘභූමියේ නිදහස වෙනුවෙන් කරන නිදහස්‌ අරගලය කි.

ඌව වෙල්ලස්‌සේ රාජ්‍ය බදු එකතු කළේ, කොහුකුඹුරේ රටේරාල ය. රොබට්‌ බ්‍රවුන්රීග් ආණ්‌ඩුකාරවරයා එම රාජකාරිය ඔහුගෙන් ඉවත්කර, එම කාර්ය සඳහා පත් කළේ, හඡ්ජි මරික්‌කාර් නමැති මැලේ ජාතිකයකු ය. ඒ සිංහල නායකයන්ගේ බලවත් අකමැත්ත මාධ්‍යයේ ය. මේ වනවිට බදුල්ලේ උප ඒජන්ත වශයෙන් රාජකාරියේ නියෑලුණේ, සිල්වෙස්‌ටර් ඩග්ලස්‌ විල්සන් ය. ඔහුට රහසිගත තොරතුරකින් දැනගන්නට ලැබුණේ, දොරේසාමි නම් අයෙකු තමන්ට සිංහලයේ රජකම උරුම බව කියමින් වෙල්ලස්‌ස ප්‍රදේශයේ සැරිසරමින් සිටින බවය. ඔහු අත්අඩංගුවට ගැනීමට විල්සන් උප ඒජන්තවරයා, හඡ්ජි මරික්‌කාර්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් හමුදාවක්‌ පිටත් කළ අතර, සිදු වූයේ ඔවුන් බලාපොරොත්තු නොවූ දෙයක්‌ ය. බූටෑවේ රටේරාලගේ පිරිසක්‌ හඡ්ජිව අත්අඩංගුවට ගත්තේය.

ඔත්තුකරුවන් මාර්ගයෙන් මෙම පුවත දැනගත් උප ඒජන්තවරයා, 1817 ඔක්‌තෝබර් 14 වැනි දින සියයකට අධික ඉංග්‍රීසි, ජා සහ මැලේ හමුදාවක්‌ සමග බූටෑවේ රටේරාල සහ කොහුකුඹුරේ රටේරාල හමුවීමට ගියේය. 17 වැනි දින උණගොල්ලේ දී ඔවුන් හමුවී හඡ්ජිව බේරාගැනීමට සාකච්ඡා කළත්, එය අසාර්ථක විය. එයට හේතුවූයේ, වීරවික්‍රම ශ්‍රී කීර්ති හෙවත් දොරේසාමි නම් වූ නාමික රජුගේa නියෝගය මත හඡ්ජි මුහන්දිරම් ඒ වනවිටත් හිසගසා ඝාතනය කර තිබූ නිසයි.

එහි අවසාන ප්‍රතිඵලය වූයේ, සිංහල සේනාව විසින් ඉංග්‍රීසි හමුදාව මරා දැමීම යි. පත්තිනි දේවිය වෙනුවෙන් කැප කළ, වෙල්ලස්‌සේ, ඊතණවත්ත දේවාලය ආසන්නයේ, අස්‌මලියද්දේ දී, උප ඒජන්තවරයා මරා ඔහුගේ හිස කඳින් වෙන්කර, පත්තිනි දේවියට පූජාවක්‌ තැබූ බව ඓතිහාසික තොරතුරුවල සඳහන් වේ. එම සිදුවීම 1818 නිදහස්‌ අරගලයේ (සටනේ) අරම්භය යි. කිඹිස්‌සේ රටේරාල ද මෙම නිදහස්‌ අරගලයේ නියමුවෙකි.

* කිඹිස්‌සේ රටේරාල

කිඹිස්‌ස ග්‍රාමය පිහිටා තිබෙන්නේ, මාතලේ දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ, ඉනාමළුව කෝරළේ ය. මහනුවර – ත්‍රිකුණාමලය ප්‍රධාන මාර්ගයේ ඉනාමළුව හන්දියෙන් සීගිරි පාරට හැරී සැතපුම් 03 ක්‌ පමණ ගිය පසු මෙම ග්‍රාමය හමුවේ. කිඹිස්‌ස ග්‍රාමය අනුරාධපුර යුගය දක්‌වා දිවෙන අතීතයකට නෑකම් කියයි. මෙම ග්‍රාමය ආශ්‍රිතව පැරණි වැව් කිහිපයක්‌ම දැකගන්නට ඇත. කිඹිස්‌ස ඉහළ වැව සහ පහළ වැව, පළුටාව වැව, ලේනව වැව, කුඹුක්‌කදන්වල වැව, බෙල්ලන් ඔය වැව, පොතාන වැව, නාගලවැව සහ තවත් වැව් කිහිපයක්‌ම දැකගන්නට ඇත. මේවා අනුරාධපුර යුගයේ ඉදිකළ ඒවා යෑයි විශ්වාස කරන අතර, කවුරුන් ඉදිකළේ දැයි තොරතුරක්‌ නැත.

ප්‍රදේශයේ පවතින ජනප්‍රවාදවලට අනුව, සීගිරී කාශ්‍යප රජතුමාගේ රාජකීය වී බිස්‌ස තිබුණේ මෙහි බවත්, මුලදී ‘වීබිස්‌ස්‌ නමින් හැඳින්වූ මෙම ග්‍රාමය, පසුකාලීනව උච්ඡාරණයේ දී, කිඹිස්‌ස බවට පත් වූ බව කියති. කරුණු කාරණා එසේ නම්, කාශ්‍යප රජතුමා පළාතේ කෘෂිකර්මාන්තයට ද යම් මෙහෙවරක්‌ කරමින්, -‘වීබිස්‌ස්‌ වටා වාපි කර්මාන්තයන් ද කළ බවට උපකල්පනය කළ හැකි ය. බෙල්ලන්ඔය (වර්තමානයේ රංගිරීගම) සහ නාගලවැව රාජකීය ගම්මාන වශයෙන් සලකති.

1 වැනි (සීගිරී) කාශ්‍යප රජතුමා පීතෘ ඝාතක රජ කෙනෙකු වශයෙන් මහාවංශයේ, අවතක්‌සේරුකර ඇති බවත්, එතුමන් විසින් කළ ආගමික, කෘෂිකාර්මික සහ වෙනත් සමාජීය මෙහෙවර ගැන කිසිදු සටහනක්‌ තබා නොමැති නිසා, එම ග්‍රJථය පක්‍ෂග්‍රාහීව ලියන ලද්දක්‌ බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නොවේ. එම නිසා එයින් පැහැදිලිවන්නේ රජතුමා විසින් කරන ලද ආගමික සහ කෘෂිකාර්මික මෙහෙවර ගැන සඳහන් නොමැති බවයි.

පාරම්පරීක ගම්මානයක්‌ වූ කිඹිස්‌සේ ජීවත් වූයේ එකට බැඳුණු ඥාති පිරිසක්‌ ය. අද වනවිට ඉතාමත් ජනාකීර්ණ කුඩා නගරයක්‌ බවට පත්වෙමින් පවතින කිඹිස්‌ස, 1881 වසරේ අයත් වූයේ කිඹිස්‌ස ගම් ආරච්චි වසමට ය. පළුටාව සහ බෙල්ලන්ඔය එම වසමට අයත් අනෙක්‌ ගම්මානයන් ය. එම වසරේ කිඹිස්‌ස ගමේ පමණක්‌ ජනගහනය 47 කි. ඒ පිරිමින් 26 කාන්තාවන් 21 ක්‌ වශයෙනි. ලියාපදිංචි කළ වගා කරන කුඹුරු ප්‍රමාණය අක්‌කර 10 1/44 කි. 1891 වසර වනවිට මෙම කුඩා ගම්මානයේ ජනගහනය, පිරිමින් 34, කාන්තාවන් 22 ක්‌ වශයෙන් 56 වර්ධනය වී ඇත. එකල කිඹිස්‌ස පැවතියේ ඉනාමළුව කෝරළේ ගම්ආරච්චි යටතේ ය. 1876 වනවිට කිඹිස්‌සේ පාසලක්‌ තිබූ බවත්, එහි පිරිමි ළමුන් 20 දෙනකු ඉගෙනුම ලබා ඇති අතර, හවස්‌වන්නට පෙර වේලාපහින්ම ළමුන් නිවෙස්‌වලට යන්නේ, වලසුන්ට ඇති බිය නිසා ය. මෙම ග්‍රාමයට එකල විහාරයක්‌ නොතිබූ අතර, සොරොව්වක්‌ නොමැති වැවක්‌ තිබූ බව, ආර්චිබෝල්ඩ් කැම්ප්බෙල් ලෝරීගේ A Gazetteer of the Central province of Ceylon (vol: 01) ග්‍රJථයේ සඳහන් වේ.

ඉංග්‍රීසි පාලනයට විරුද්ධව සිංහලයන් විසින් 1818 දී ආරම්භ කළ නිදහස්‌ අරගල සටනට කිඹිස්‌සේ රටේරාල ද දායක වූ අයෙකි. ඒ බව එවකට ලංකාණ්‌ඩුකාර මේජර් ජෙනරාල් සර් එඩ්වර්ඩ් බාන්ස්‌ විසින් 1820 ජුනි මස 07 වැනි දින ප්‍රසිද්ධියට පත් කළ, පහත දැක්‌වෙන දැන්වීම් පත්‍රයෙන් පැහැදිලි වේ. (උපුටා ගැනීම, තෙන්නකෝන් විමලානන්ද මහතාගේ -1818 උඩරට මහ කැරැල්ල)

* අංක 01 – දැන්වීම් පත්‍රය

නෛකශ්‍රීන් විරාජමාන වූ මේජර් ජෙනරාල් සර් එඩ්වර්ඩ් බාන්ස්‌ ලංකාද්වීපයේ ගරුතර ලොයිතනන්ත් ගොවැර්නදෝරු උතුමානන් වහන්සේ විසින් දෙවාවදාරන්ට යෙදුන දැන්වීම් පත්‍රයයි.

අත්සන් කළේ එඩ්වර්ඩ් බාන්ස්‌

අපගේ මහාරාජෝත්තමයාණන් වහන්සේගේ සමාදානේ පවත්වාගන තමන්කඩුවේ හිටිය වැසියන්ට එදිරීව නොබෝදින බොසෝ නපුරුහිත් ඇති අයවල් විසින් වංචා අහරෙන් ආවුද රැගෙන එකතුව කෝලාහලකරන්ඩ යෙදුනු අයවල්ගෙන් බොසෝදෙනෙක්‌ අසු වෙන්ඩත් යෙදුනා ඇත.

තවද මෙම කෝලාහලේට වැදගත් ප්‍රධාන මුල්කාර අයවල්ගෙන් තවම අසු නොවී සිටින ජාවෝaදෙන්න කල්පනාවෙන හැටියට සෙයිලමේ පළමුවැනි රෙජිමේන්තුවෙන් සැඟවී හිටින සගස්‌තිද නැලොන්ද සහ සිංහලේ සුළුමුලාදෑනියෙක්‌ වන කිඹිස්‌සේ එක්‌කෝ කිවිස්‌සේ රටේරාල එක්‌කෝ කෝන්ගහවෙල රටේරාල එක්‌කෝ කිවිස්‌සේගොන්ගාව රටේරාලත් යන මෙම ඉහත කී ජාවෝ දෙන්නා සහ කිඹිස්‌සේ එක්‌කෝ කිවිස්‌සේ රටේරාලවත් අල්ලා සිවිල් එක්‌කෝ මිලිතැර්මහත්මයෙකුට භාරදෙන්ඩ යෙදෙන අයවලට එක්‌කෙනාට තාරුකාවරාගං සීයේ බැගින් තෑගිලැබෙන්ඩ යෙදෙන බවත් මෙයින් දන්වනුය.

මෙලෙස දෙවා වදාලේ වර්ෂ එක්‌දහස්‌ අටසිය විස්‌සක්‌ වූ ජුනි මස හත්වැනිදින කොළඹදීය.

ගරුතර ලොයිතනන්ත් ගොවැනදෝරු උතුමාණන්වහන්සේගේ පණිවුඩ පනත සැටියට

අත්සන් කළේ ( ජෝර්ඡ් එසිග්නන්

සිංහලේ රටවල්වල සෙක්‍රතාරීස්‌වම්හ.

දෙවියන් වහන්සේ විසින් රඡ්ජුරුවන්වහන්සේව ආරක්‌ෂා කෙරෙත්වා

ඉහත සැඟවෙන්ඩ යෙදුණු සගත්තියන ජාවාගේඅන්දන්-දැනගතහොත්,

උස අඩි පහයි අඟල් අටහමාරයි වයස තිස්‌හතයි මූනේ මහලෙඩ කැලැල් ඇති

දකුණු කම්බුලේ කැපිච්චි කෑලලක්‌ ඇති තරබාරු තලඑලළු ඇත්තාය.

නැලොන් යන අයට වයස අවුරුදු විස්‌සකට ඇති ඔහු ඉංගී්‍රස්‌ බාසාව සහ දෙමළත් කතා කරනවාය.

මෙම දැන්වීමෙන් පෙනී යන්නේ, කිඹිස්‌සේ රටේරාල යන අය, කිවිස්‌සේ රටේරාල, කෝන්ගහවෙල රටේරාල, කිවිස්‌සේ ගොන්ගාව රටේරාල, කෝන්ගාවේ රටේරාල වශයෙන් නම් කිහිපයකින්ම හඳුන්වා ඇති බවයි.

එමෙන්ම ඔහු අවිආයුද සහිතව පිරිස්‌ රැස්‌ කරවා සටන්වලට සහභාගි වී ඇත්තේ, තමන්කඩුව ප්‍රදේශයේ දී බව සඳහන් වේ. මේ නිසා මොහු ඉංග්‍රීසි ආණ්‌ඩුවේ උදහසට ලක්‌වී ඇත. එවකට මෙම ප්‍රදේශයේ සටන් මෙහෙයවන ලද්දේ, මත්තමගොඩ තමන්කඩුව දිසාව ය. මේ අනුව කිඹිස්‌සේ රටේරාල, මත්තමගොඩ තමන්කඩුව දිසාව යටතේ සේවය කළ බව පැහැදිලි වේ. මත්තමගොඩ දිසාව වාසය කළේ, ඌවේ හත්කිඳ ය. සබරගමුවේ දේවගොල්ලේ හොඳහාමි, බෝදිමළුවේ අප්පුහාමි, යන දෙදෙනා ද සේවය කළේ මත්තමගොඩ දිසාව යටතේ ය.

කිවිස්‌සේ රටේරාල සමග එක්‌ව කටයුතු කළ, තවත් දෙදෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීමට ඉංග්‍රීසි ආණ්‌ඩුවට අවශ්‍යව ඇත. සෙයිලමේ (ලංකාවේ) පළමුවැනි රෙජිමේන්තුවේ සගස්‌ති සහ නැලොන් යන ජා සෙබළුන් දෙදෙනා ය. ඔවුන් දෙදෙනා ඉංගී්‍රසි හමුදාවෙන් පලා ගොස්‌ සිංහලයේ විමුක්‌ති හමුදාවට එකතු වෙන්නට ඇතැයි මේ අනුව විශ්වාස කළ හැකි ය.

ඉහත සැඟව සිටින සගත්ති නමැති ජාවා අඩි 05 අඟල් 08 1/22 උසින් යුක්‌ත වන අතර, වයස අවුරුදු 37 කි. මූනේ මහලෙඩ (වසූරීය) රෝගයෙන් ඇතිවුණ කැලැල් ඇති අතර, දකුණු කම්මුලේ කැපිච්චි කැළලකි. තරබාරු ය. ශරීරය තලඑලළු වර්ණ ය. නැලොන්ගේ වයස අවුරුදු 20 කි. ඔහුට ඉංග්‍රීසි සහ දෙමළ කතා කිරීමට පුළුවන.

මේ තුන් දෙනා අල්ලා, සිවිල් රාජ්‍ය නිලධාරීයකුට හෝ මිලිටරී (යුද හමුදා) නිලධාරියකුට භාර දෙන ලෙස මෙම දැන්වීමෙන් දන්වා ඇති අතර, එක්‌ අයකු වෙනුවෙන් තාරුකා වරාගං 100ක’ මුදලක්‌ තෑගි වශයෙන් දෙන බව සඳහන් වේ.

මෙම නිවේදනය නිකුත්කර මාස 05 කට ආසන්න කාලයක්‌ ගෙවී ගියත්, සතුටුදායක ප්‍රතිඵලයක්‌ ලැබී නැත. කිඹිස්‌සේ රටේරාල අත්අඩංගුවට ගැනීමට හැකියාවක්‌ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන්ට තිබී නැති බව දෙවැනි වරට නිකුත් කළ නිවේදනයෙන් පැහැදිලි වේ.

* අංක 02 – දැන්වීම් පත්‍රය

නෛකශ්‍රීන් විරාජමානවූ ජෙර් මේජර් ජනරාල් සර් එඩ්වර්ඩ් බාන්ස්‌

ලන්කාද්වීපයේ ගරුතර ලොයිතනන්ත් ගොවැර්නදෝරු

උතුමාණන්වහන්සේ විසින් දොවා වදාල

ප්‍රසිද්ධ පත්‍රයයි.

(අත්සන් කළේ) එඩ්වර්ඩ් බාන්ස්‌

රාජාපරාධ කිරීම පිණිස ආවුද සහිත මනුස්‍යයින් ප්‍රධාන වශයෙම්ම රැස්‌කරහිට ඊට මැදහත්ව පසුවුණු මැයි මාසේ තමන්කඩුව යන ස්‌ථානයේදී පෙරලි අහරවල් කරන්ඩ යෙදුනු අයවල්ගෙන් එකෙක්‌ වන කිබිස්‌සේ එක්‌කෝ කිවිස්‌සේ රටේරාල නොහොත් කිවිස්‌සෙ පදිංචි කෝන්ගහවල එක්‌කෝ කොන්ගාවේ රටේරාල තවම අසුනොවී හිටිනවාය.

එබැවින් මෙම කිඹිස්‌සේ එක්‌කෝ කිවිස්‌සේ රටේරාල නොහොත් කිවිස්‌සෙ පදිංචි කෝන්ගහවෙල එක්‌කෝ කෝන්ගාවේරටේරාල ලබන නොවැඹ්‍ර මස තිස්‌වෙනි දින නොහොත් ඉන් මෙහා සිංහලේ රටවල්වල හිටින යන් ඒජන්ට්‌ කෙනෙක්‌ නොහොත් මිලිසිආඥාවේ නිලමක්‌කාර කෙනෙක්‌ වෙතට ඇවිත් තමන්ම භාරවෙන්ඩ නොයෙදුනොත් ඒ දිනට පසු මෙම අය නඩු මාර්ගයේ රැකවලින් පිටපත් බවද මෙම අයගේ ප්‍රාණය රාජාපරාධවල් ගැන හානි කිරීමට යෝග්‍ය බව ද මෙම අයගේ සියලුම ගම්බිම් සහ බඩුබාහිරාදිය කොයිදේ නුමුත් මහාරාජෝත්තමයාණන් වහන්සේගේ ප්‍රයෝජනයට වෙනුව රාජසන්තක කරගන්ඩ යෙදෙන බවත් දැනට මෙයින් එළිදරව් කරගන්ඩද ප්‍රකාශකර ගන්ඩද යෙදෙනුය.

මෙලෙස දෙවාවදාලේ අපගේ දෙවිස්‌වාමිදරුවාණන් වහන්සේගේ වර්ෂ ප්‍රමාණයෙන් එක්‌ දහස්‌ අටසියවිස්‌සක්‌ වූ ඔක්‌තෝඹ්‍ර මස විසිඅටවෙනි දීන මතුකී ලන්කාද්වීපයෙහි කොළඹදීය.

ගරුතර ලොයිතනන්ත් ගොවැණර්දෝරු උතුමාණන්වහන්සේගේ පණිවිඩපනත හැටියට

(අත්සන් කළේ) ජෝර්- ළුසිග්නන්

සිංහලේ රටවල සෙක්‍රතාරීස්‌වම්හ.

දෙවියන් වහන්ස්‌ විසින් ර-ජුරුවන්වහන්ෂේ ආරක්‌ෂා කෙරෙත්වා.

…………භාසාවෙන් සිංහල භාසාවට පිටපත් කලේ

C.De Abrew. Tran Kand.Office.

බාන්ස්‌ ආණ්‌ඩුකාරවරයා නැවත 1820 ඔක්‌තෝබර් මස 28 වැනි දින නිවේදනයක්‌ නිකුත්කර ඇත. එහි සඳහන්වන්නේ, කිඹිස්‌සේ රටේරාල, නොවැම්බර් මාසයේ තිස්‌වැනි දින හෝ එයට පෙර ඒජන්ත (දිසාපති) වරයෙකුට හෝ හමුදා නිලධාරීයෙකුට භාරවන ලෙසය. එසේ නොවුණහොත්, නීතියෙන් රැකවරණයක්‌ නොමැති බවත්, මරාදැමීමට යෝග්‍ය බවත්, ඔහු සතු ඉඩකඩම්, ගේ දොර ඇතුළු සියලු දේපළ රාජසන්තක කරන බවය.

මෙහි ජාවක සෙබළුන් දෙදෙනා වන සගස්‌ති සහ නැලොන් ගැන සඳහනක්‌ නැතත්, කිවිස්‌සේ රටේරාල ගැන පමණක්‌ සඳහන් වේ. ඒ අනුව ඔහු ඉංග්‍රීසි ආණ්‌ඩුවට අසුවී නොමැති බව එම නිවේදනයෙන් පැහැදිලි වේ. ජාවක සෙබළුන් දෙදෙනා සමහරවිට හසුවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කළ හැකි ය.

ඉංග්‍රීසින් විසින් මත්තමගොඩ තමන්කඩුව දිසාව, 1817 අප්‍රේල් මස 24 වැනි දින අත්අඩංගුවට ගෙන, කැරළි ගැසීමට සහායදීම සහ අනුබලදීම යටතේ චෝදනා ගොනුකර, මේජර් මැක්‌ඩොනල්ඩ් විසින් නඩු විභාගකර, ජාති ද්‍රෝහියෙක්‌ වශයෙන් නම්කර ජීවිතාන්තය දක්‌වා මුරුසි දිවයිනට පිටුවහල් කිරීමට නියෝග කළේය. දේවගොල්ලේ හොඳහාමි සහ බෝදීමළුවේ අප්පුහාමි විදානේ ද ජාති ද්‍රෝහීන් වශයෙන් නම්කර මරණ දණ්‌ඩනය නියම කළේය. එහෙත් කිඹිස්‌සේ රටේරාලට සිදුවූයේ කුමක්‌දැයි දැනගන්නට නැත.

වැදගත්(-

* බ්‍රිතාන්‍ය පාලනාධිකාරිය සහ ඔවුන්ට ගැතිවූ සිංහලයන් විසින් රාජද්‍රෝහි කැරලිකරුවෙක්‌ වශයෙන් නම් කරන ලද, කිඹිස්‌සේ එක්‌කෝ කිවිස්‌සේ රටේරාල නොහොත් කිවිස්‌සේ පදිංචි කෝන්ගහවෙල එක්‌කෝ කෝන්ගාවේ රටේරාල යන ජාතික වීරයා ගැන, මේ සුළු තොරතුර හෝ ඇත්තේ, තෙන්නකෝන් විමලානන්ද ශූරීන්ගේ -උඩරට මහ කැරැල්ල – (03 කාණ්‌ඩය)’ ග්‍රJථයේ ඉහත සඳහන් දැන්වීම් පත්‍රිකා 02 පමණි. මා මෙතෙක්‌ අධ්‍යයනය කළ පොත්පත් හා අනෙකුත් ලේඛනවල මෙවන් පුද්ගලයකු ගැන තොරතුරු හමු වූයේ නැත.

* කිඹිස්‌සේ රටේරාලගේ පරපුර ගැන වැඩිදුර අධ්‍යයනයක්‌ සඳහා, ඔහු ගෙන් පැවත එන පුද්ගලයන් වර්තමානයේ කිඹිස්‌සේ හෝ වෙනත් ප්‍රදේශයක සිටීනම්, ඉහත සඳහන් මගේ විද්යුත් ලිපිනයට හෝ කිඹිස්‌සේ පදිංචි, පුරාවිද්‍යා විශ්‍රාමික ආරක්‍ෂක නිලධාරී එල්. කේ. සිරිල් පෙරේරා මහතාට හෝ ඉනාමළුව ප්‍රාථමික විද්‍යාලයයේ, ආචාරීනී එච්. එම්. අමිතා විෙ-රත්න මහත්මියට තොරතුරු ලබාදෙන මෙන් කාරුණිකව ඉල්ලමි.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ,

1. උඩරට මහ කැරැල්ල – (03 කාණ්‌ඩය) – තෙන්නකෝන් විමලානන්ද (ඇම්. ඩී. ගුණසේන සහ සමාගම, කොළඹ,) 1963

2. Sinhala and the Patriots – P.E.Pieris (The Colombo Apothecaries co;Ltd. Colombo) 1950

3.A Gazetteer of the Central province of Ceylon ( vol; 1) – Archibald Campbell Lawrie ( George J.A.Skeen, Government printer, Colombo) 1896

4. රත්නපුර දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ වලව් පෙළපත් කිහිපයක්‌ – එච්. එම්. ජයන්ත විෙ-රත්න (සරසවි ප්‍රකාශකයෝ – 30, ස්‌ටැන්ලි තිලකරත්න මාවත, නුගේගොඩ) 2019

එච්. එම්. ජයන්ත විඡේරත්න
විශ්‍රාමික පුරාවිද්‍යා නිලධාරි – රත්නපුර
jayaviherathsigiriya@gmail.com

පරංගි භාෂාවෙන් අවිතැත්වෙලා යනු දුෂ්ටයාගේ ප‍්‍රදේශයයි. පරංගි එදා දුෂ්ටයා ලෙසින් හඳුන්වන ලද්දේ පළමුවන රාජසිංහ නමින් සීතාවක සිහසුනට පත් ටිකිරි රජ්ජුරු බණ්ඩාර කුමාරයාටය. එදා අවතැන්වෙලා යැයි පැවැත්වූ දුෂ්ටයාගේ ප‍්‍රදේශය අද හඳුන්වනුයේ අවිස්සාවේල්ල ලෙසිනි. සීතාවක අගනුවර කොටගත් මායාදුන්න රජුගේ මාලිගය හෙවත් මහවාසල පිහිටියේ මේ කියන අවිස්සාවේල්ල නගරයේ සිට කි.මි. 03 ක් තරම් දුරකිනි. වර්තමානයේදී අවිස්සාවේල්ල නගරය සීතාවක පුරවරයේ ප‍්‍රධාන නගරය බවට පත්ව ඇති නමුත් එදවස එම තත්ත්වය හිමිව තිබුණේ සීතාවකටය. එපුර අගනුවර කොටගත් මායාදුන්නේ රජු සුන්දරත්වයෙන් අනූන එමෙන්ම මැනවින් ආරක්ෂිත භුමියක තම මාලිගය ඉදිකරලීමේ කාර්යය පවරන ලද්දේ ආර්ය නමැති අමාත්‍යවරයාටය. එම ඇමැතිවරයා විසින් ඉදිකරන ලද සීතාවක මාලිගා සංකීර්ණයේ විසිතුරු නැත්නම් අලංකාරය අද අපට දක්නට හැක්කේ සැවුල් සන්දේශයේ කවිවලින් පමණකි.

නිමල් මිණි මැදුරුවල සී -මැදුරු/ ළකල් කලූන් වතා සිරි නරඔ-දිමුත/ සුපුල් සොඳුරු පියුමැතියි දිගු-කරමනතයි මි/ කුහුල් සිතින් හැසිරෙති එහි-මතලා මත/ (සැවුල් – 16) —– සතර දිගත හිමිනම් වසන-ඇම දින/ ගැඹුරු නැණින් යුතු නෙක මැති ගුණ-රඳන/ විතර නොවන මහ වේ ගජ සෙන්-සරන/ අමරපුර දිනි නිති මෙපුර-වැජඹන/ (සැවුල් – 30) එකල දෙව්පුරයක් මෙන් ශෝභමානවූ මෙම මාලිගා සංකීර්ණය පසු කාලයේ වරින් වර සීතාවක ආක‍්‍රමණය කළ සතුරන් විසින් ගිනි තබා වනසනු ලැබිණි. කූඨ උපක‍්‍රමයෙහි කෙළ පැමිණියෙකු වන අරිට්ඨකීවෙණ්ඩු පෙරුමාල් නමැත්තා පළමුවැනි රාජසිංහ රජුගේ ඇමැතිවරයා මෙන්ම සේනාධිපතිවරයාද වූයේය. රජුගේ අභාවයෙන් පසුව මොහු මානබැලූවේ රජ පවුලේ කුමරියක සරණපාවාගෙන සීතාවක සිහසුනට පත්වන්නටය. එයින් කෝපයට පත් සීතාවක වැසියෝ මේ අරිට්ඨකීවේණ්ඩු පන්නා දැමූහ.

ලැජ්ජාවටත්, කෝපයටත් පත්වූ පෙරුමාල් ඉන්පසුව රැකවරණය පතා ගියේ සීතාවක පරම සතුරු පරංගියා වෙතටය. ඒ වන විටත් පරංගි යටතේ නමට පමණක් රජකම් කරමින් සිටි දොන් ජුවන් ධර්මපාල මහ ඉහළින් පෙරුමාල් පිළිගෙන ජයවීර බණ්ඩාර යන නාමයද ප‍්‍රදානය කලේය. එයින් උද්දාමයට පත් හෙතෙම පරංගි හමුදාවක්ද කැටිව පැමිණ සීතාවක හමුදාව පරාජය කොට 1595 වර්ෂයේදී සීතාවක පුරවරය පමණක් නොව දෙව් පුරයක් බඳු ශෝභමාන මාලිගා සංකීර්ණයද ගිනිතබා විනාශ කරවීය. ඒ අවධියේ සීතාවක රාජ්‍යයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන අතර මුදුන්මල්කඩ වූ මානියංගම රජමහා විහාරයටද කඩා වැදුනූ සතුරු හමුදා එහි තිබූ අගනා වස්තුවද පැහැර ගත්හ. දැන් අප සිටිනුයේ එලෙස වනසන ලද දාගැබ තිබුණු ස්ථානයේය. එතැන යළිත් සුවිසල් දාගැබක් ඉදිවෙමින් පවතී. එහි නිමාව පිණිස තවත් ඉතිරිව ඇත්තේ සුළු වැඩ කොටසකි. මුල් කාලයේදී මෙතැන හඳුන්වලා තියෙන්නේ වෙහෙර කළ ගල කියලයි. වෙහෙර කැඩුවට පස්සෙදි වෙහෙරකළ ගල වෙහෙර කඩගල වුණා. සීතාවක රජ මාලිගාවට මෙතැන ඉඳලා ඒතරම් දුරක් නැහැ. ඉතින් පෝය දවසට රාජසිංහ රජ්ජුරු මල්වතී අගබිසවත් එක්ක හඳ බලන්නට මෙතැනට එනවලූ. රජතුමා ඒ විදිහට හඳබලන්නට ආව නිසා මෙතැනට සඳගල තැන්න කියලත් කියනවා.

මේ පිළිබඳව රටට ලෝකයට කියන්නට වුවමනා කතාවක් තිබේ. වෙහෙරගල මහාවිහාරාධිපති දේදුගල පඤ්ඤාරංසි හිමියන් ඒ කතාව ආරම්භ කරනුයේ මෙලෙසිනි ලන්දේසීන් මෙතැන තිබුණු දාගැබ විනාශ කළාට පස්සේ අපේ උදවිය ඉතිරි කොටසත් නැත්තටම නැති කළා. ඒ ඉතුරු ටිකත් රැකගන්නට ඒ කාලෙත් මෙතැන පන්සලක් තිබුණු බවක් කියවෙන්නේ නැහැ. පන්සලක් තිබුණත් තිබෙන්නට ඇත්තේ ශක්තිමත් ගොඩනැගිලි නෙමෙයි. ලෙන් විහාරයක් නිසා මානියංගම රජමහා විහාරය ඉතුරුවුණා. ලන්දේසීන්ගේ ක‍්‍රියා පිළිවෙත නිසා මානියංගම විතරක් නෙමෙයි මේ ප‍්‍රදේශයේම වාසය කළ භික්ෂුන් වහන්සේලා කන්ද උඩරටට ගියාට පස්සේ වෙහෙර විහාර පාළුවුණා. ඊට පස්සේ කැලෑවට ගොදුරු වුණා.”

එක්ක පෝය දවසට හඳ බලන්නට මෙතැනට පැමිණි බවට ජනප‍්‍රවාද තියෙනවා. රජතුමා සහ දේවිය ආවත් නාවත් මෙතැනට ඇවිත් බැලූවහම අහසේ විශාල ප‍්‍රදේශයක් දකින්නට පුළුවනි. පසුගිය යුද්ධ කාලේ කොටි ගුවන් යානා කොළඔට පහර දෙන්නට ආවේ කැළනි ගෙඟ් ගමන් මාර්ගය උපකාරී කරගෙන පහළින් නිසා ඒවා නිරීක්ෂණය කරන්නට මෙතැන ගුවන් හමුදා නිරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානයක් ස්ථාපිත කළා. පර්වත මස්තකයේ දාගැබක් ඉදිවී තිබීමත් ඉන් අනතුරුව එය විනාශ වීමත් පළමුවන රාජසිංහ රජතුමා සහ මල්වතී දේවිය මෙම පර්වතය මතට පැමිණ සඳ බැලීමත් හැරුණුවිට තවත් වැදගත් දෙයක් මෙතැන සිදුවී තිබේ. එනම් රාජසිංහ රජුගේ උපදෙස් පරිදි තුන්කෝරළ කොඩිය නිර්මාණය වීමය. එම කොඩියේ දක්නට ලැබෙනුයේ භේරුණ්ඩ පක්ෂියා දෙපළුවී සිටින ආකාරයයි. එම පක්ෂියා දෙපළු වූයේ මෙම වෙහෙරගල පුදබිමේදීය. එකලද වනාන්තරයක් ලෙස පැවැති මෙම භුමියේ ගෝණ මුව ආදී සතුන්ද හිඟ නොවීය.

මෙම පර්වතයට මුහුණලා ඇත්තේ ඊටත් වඩා උසින් යුත් යකහටුව කන්දයි. මානියම්ගම කඳුවැටියේ උසම ස්ථානය එලෙස යකහටුව නමින් හඳුන්වනුයේ රාවණා රජු දවස යක්ෂ ගෝත‍්‍රික සෙන්පතියකුගේ දේහය කොබෝතුරා ගලේ මිහිදන් කළ නිසා බවට ජනප‍්‍රවාදයක්ද පවතී. සීතාවක රජ දවස ප‍්‍රධාන නිරීක්ෂණ මුර පොළ එහි පිහිටුවා තිබුණු බැවින් එම රාජකාරිය භාර මුර සෙබළු නිරන්තරයෙන්ම පර්වතයත් මාලිගයත් අතර ගමන් කළහ. පර්වතය මත පිහිටි මුරපොළේ රාජකාරිය පිණිස යන සෙබළෙකු හට දිනක් කොබෝතුරා ගල පාමුලදී හිස සුන් මුහුදු මාළුවෙක් දක්නට ලැබිණ. පරීක්ෂා කොට බැලූ කල එය ඒ මොහොතේම පර්වතය මත සිට බිම වැටුණු බවක් පෙනිණ. සෙබළා මෙම හිස සුන් මාළුවා රජවාසලට ගෙන ගියේය. මේ ගැන පරීක්ෂාවෙන් සිටින ලෙස එහිදී ඔහුට උපදෙස් ලැබිණ.

ඒ අනුව දෙවන දිනයේදීද නියමිත වේලාවට පර්වතය පාමුලට ගිය සෙබළාට හිස නැති මාළුවෙක් දක්නට ලැබිණ. ඔහු ඒ මාළුවාද රැගෙන රජවාසලට ගියේය. මේ පුවත රාජසිංහ රජුටද දැනගන්නට ලැබිණ. මාළුවා ගොදුර පිණිස ගෙන මාළු කඳ බිම හෙලන එකා මොකාදැයි සොයා බලන ලෙස රජු සෙබළුන්ට නියෝග කළේය. ඒ අනුව විමසිල්ලෙන් සිටි රාජපුරුෂයන්ට බියකරු පර්වත බිත්තියේ බෙනයක සිටින විශාල පක්ෂියෙකු මුහුද දෙසට පියාඔා යන අයුරුත් හෝරාවකට පමණ පසුව මාළුවෙකු රැුගෙන එන ආකාරය දක්නට ලැබිණ. ළිහිණි වර්ගයට අයත් එම පක්ෂියා ඩැහැගෙන පැමිණි මාළුවාගේ හිස කොටස පැටවුන්ට ගොදුර පිණිස දීමෙන් පසුව කඳ කොටස බිම හෙළන බව සැකහැර දැනගත් සෙබළු ඒ බව රජුට දැන්වූහ.

තම සෙබළුන් පැවසූ විස්තරයට සවන්දුන් රජු එසේනම් එම ළිහිණි පැටවෙකු අල්ලාගෙන එන අයෙකුට ගම්වරයක් සහ තවත් තෑගි බෝග දෙන බවට නිවේදනය කරන ලෙසට නියෝග කළේය. ඒ අනුව රාජපුරුෂයන් විසින් අණබෙරයක් මගින් රජුගේ නියෝගය රටවැසියන් වෙත දැනුම්දෙනු ලැබීය. මෙම නිවේදනයට සවන්දුන් කොබෝතුරාගල සමීපයේම වෙසෙන සල්ලා, සරණා සහ සමනා යන තිදෙනා ගල් පර්වත බෙනයේ සිටින ළිහිණි පැටවෙකු අල්ලා ගෙනවිත් රජුට භාරදෙන්නට එකඟවූහ. තමන් භාරගත් කාර්යය දේව කාරියක් නොව රාජකාරියක් වන බවත් විශේෂයෙන්ම රාජසිංහ රජුගේ රාජකාරියක් බවත් කල්පනා කළ තිදෙනා මියෙම්වා නැතහොත් රැකෙම්වායි සිතා කොබෝතුරා පර්වතයට පිවිස එතැන සිට ශක්තිමත් වැල් යොදාගෙන අටල්ලක් තනා ගත්හ.

ළිහිණි පැටවුන් සිටින බෙනය ඇත්තේ පර්වතය මස්තකයේ සිට බඔ සියයක් තරම් පහළිනි. අනතුරුව ශක්තිමත් වැල් ගැටගසාගත් රැහැනක බඳින ලද අටල්ල පහළට හෙලන ලද්දේ තිදෙනා අතරින් එකෙකුද සමගිනි. ජීවිතය ගැන ආශාව අතහැර මරණය පෙනි පෙනී පර්වතය පහළට පැමිණි තැනැත්තා අටල්ල පර්වත බිත්තියට සමීප කොටගෙන ගල් බෙනයේ සිටි ළිහිණි පැටවෙක් අල්ලා ගත්තේය. මේ තිදෙනා මහවාසලට පැමිණ තමන් විසින් අල්ලාගත් ළිහිණි පැටවා ඉදිරිපත් කළවිට සතුටට පත් රජතුමා ඔවුනට තෑගිභෝග සමග ගම්වරයක්ද ප‍්‍රදානය කළේය. තමන්ට ලැබුණු වස්තු කන්දරාවද රැගෙන ගිය මේ තිදෙනා ඉන් අනතුරුව රාජකීය ප‍්‍රදානයට අනුව තමන්ට ලැබුණ ප‍්‍රදේශයට සේන්දු වූහ.

එහෙත් එහි පිවිසුණු ඔවුන් කනස්සල්ලට පත්වූයේ ඒ ප‍්‍රදේශය නිසරු මෙන්ම ඝනව උසට වැඩුණු තෘණ වර්ගයකින්ද වැසී තිබුණු බැවිනි. රජු විසින් ප‍්‍රදානය කළ පමණින්ම මේ මර මංගල්ලය බදාගෙන බෙදා හදා ගන්නට නොසිතූ ඔවුන් ආපසු මානියංගමටම ආවේ ඒ ගම්වරය නැතත් ලැබුණු අනෙකුත් තෑගි බෝග පරම්පරා ගණනකට සෑහෙන බැවිනි.එසේ වුවද තමන් විසින් ගම්වරය ප‍්‍රදානය කළවුන් ගමේ දක්නට නොලැබුණු කල රජු උදහස් විය. අන් කවර රජෙකුටවත් වඩා සීතාවක රාජසිංහ රජු උදහස්වීමත්ම මාරයා කන ළග සිනාසෙන තරමට භයානක තත්ත්වයකි. රාජ නියෝගයට අනුව සෙබළු සල්ලා, සරණ හා සමනා රජු වෙත ඉදිරිපත් කළහ. අත්විඳින්නට සිදුවන රුදුරු ඉරණම පිළිබඳව දැන සිටි ඔවුන් තමන්ට ලැබුණු ගම්වරය එළි පෙහෙළි කරන්නට නොහැකි තරමටම අසීරු බව රජුට හෙළි කළේ නව වැඳුම් වඳිමිනි.

අර තරම් භයානක කොබෝතුරා ගලෙන් පහළට බැහැපු එවුන්ටත් තමන් දුන් ප‍්‍රදේශය අස්වද්දා ගැනීම අසීරුනම් කළයුත්තේ උන්ට දඩුවම් දීම නොව උපකාර වීම යැයි කල්පනා කළ රජතුමා ඒ භූමිය වගාදිගා කරන්නට උපකාර වනු පිණිස රාජකීය ඇත්ගාලෙන් ඇතින්නියක්ද පිරිනැමුවේය. ඇතින්නියක් රාජකීය පරිත්‍යාගයක් ලෙස ලැබුණත් මේ තිදෙනා නැවත තමන්ට ලැබුණු ගම්වරයට යන්නට කල්පනා කළේ නැත. ඔවුන් රජුට ඇස නොගැටෙන ලෙස සිටින්නට වගබලාගත් නමුත් ඇතින්න ඊට බාධාවක් විය. කෙසේ වුවද ම?ටි කොළුවකුගේ ගල්පහරක් මරු නිළයක වැදීමෙන් ඇතින්නද මියගියේය. මේ වතාවේනම් දෙතිස් වධ විඳ හිසගැසුම් කන්නටත් සිදුවන බව නිසැකවම දැනගත් මේ තිදෙනා එම ප‍්‍රදේශයෙන් පලා ගියහ.

රජ සැප හිමිවීම හේතුවෙන් මාලිගයට ගෙන ආ ළිිහිණි පැටවා ඉතා ඉක්මනින්ම වැඩුණු අතර ඌ රජුගේ සුරතලාද විය. නිරන්තරයෙන්ම රජතුමා සමග ගමනේ යෙදෙන මේ ළිහිණියා වයසින්ද ශරීර ප‍්‍රමාණයෙන්ද වැඩෙන විට වඩාත් බිහිසුණු වූයේ තම ස්වාමියා අනුගමනය කළ නිසා විය යුතුය. මෙසේ සිටියදී දිනක් රාජසිංහ රජතුමා තම සෙබළ පිරිසක්ද කැටිව වෙහෙරගල වෙත පැමිණියේය. එකල වනසතුන්ගෙන් ගහන මෙම භූමියේදී උන්හිටි හැටියේම මුවෙක් දිවයනු දක්නට ලැබිණි. රජු සමග සිටි ලිහිණියා වහා ක‍්‍රියාත්මක විය. පලා යන මුවා හඹාගිය ළිහිණියා තම පාදයක උල්නිය පහුරුවලින් මුවාගේ කොඳු ඇට පෙළ තරකොට ගත්තේය. මර බියෙන් යුතු මුවාගේ දිවීමේ වේගය වැඩිවූ නමුත් තම ග‍්‍රහණය අත් නොහළ ළිහිණියා අනෙක් පාදයෙන් ගසක අත්තක් ග‍්‍රහණය කොට ගත්තේය. මුවා නැවතුනේ නැත. ළිහිණියා ගස අතහැරියේත් නැත. එයින් සිදුවූයේ ළිහිණියා දෙකඩවී මිය යාමය.

තම සුරතලාට අත්වූ ඉරණම පිළිබඳව ශෝකයට පත් රජතුමා දෙපළුවූ ළිහිණියාගේ රුව චිත‍්‍රයට නංවා එය තුන් කෝරළයේ කොඩියේ සලකුණ ලෙස භාවිතා කරන බවට රාජකීය නිවේදනය නිකුත් කළේය එදා රජ කෙනෙකු විසින් දාගැබක් ඉදිකළ ලන්දේසීන් විසින් ඒ දාගාබ විනාශ කළ රාජසිංහ රජු දේවියත් සමග සඳ බලන්නට පැමිණි මරණය පෙනි පෙනී නමුත් ළිහිණියා තම දඩයම අත් නොහළ මේ භූමියේ අද නැවතත් මහා දාගැබක් ඉදිවෙමින් පවතී. එය පින් බිමක් මෙන්ම සිත නිවන සොබා සෞන්දර්යයෙන් අනූන බිමකි. සුදත් රත්නායක

සිංහලයේ අන්තිම රජු ශ‍්‍රී පරාක‍්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජතුමා (ක‍්‍රි.ව. 1707 – 1739) කන්ද උඩරට රාජ්‍යත්වයට පත්ව සතළොස් වියේදී නානායක්කර් වංශික අධිපතියෙකුගේ කුල කුමරියක් සරණ පාවා ගන්නා ලදී. මංගල උත්සවය ඕලන්ද ආණ්ඩුකාර තැනගේ විශේෂ සහාය ලැබී ඉතාමත් ඉහළින් පවත්වා ඇත. නරේන්ද්‍රසිංහ රජුගේ රාජ්‍ය සමයේ පැමිණි ඕලන්ද ජාතික ලැනරෝල්වරුන් සහ රජුගේ හිතවත්ම මිතුරා බවට පත් ගස්කොන් හෙවත් අධිකාරම් තනතුරේ සිටි දස්කොන්ද පැමිණ ඇත්තේ මේ අවදියේදීය. 

එම මංගල්‍යයෙන් සරණපාවා ගත් කුමරියට දරුවන් නොවීය. රජු එයින් පසු විජයරාජ බිසව සරණපාවා ගත්තත් සිංහලයේ කුමරියක සරණපාවා ගත්තත් දරුවන් නොවීය. සිංහලයේ අන්තිම මෙහෙසිය වූ උඩුමාල් දේවියට ද දරුඵල නොවූවාය. දරුවන් නොමැති කමින් සිටි රජු එයින් නොනැවතී උඩුමා දේවියගේ සහෝදරියන් දෙදෙනාද සරණපාවා ගන්නා ලදී. එහෙත් එම කුමාරිකාවන් දෙදෙනාද දරුඵල නොලැබුවාය.

නරේන්ද්‍රසිංහ රජතුමා නානායක්කර් වංශික රාජකුමාරිකාවක් ගෙන්වා විවාහ කර ගැනීමෙන් පසු නානායක්කර් බලය ලංකාවේද කලක් පැතිර තිබී පසුව විනාශ විය.

සිංහල රාජ්‍ය බලය ගෙන යෑමට සිංහල රජතුමා වූ නරේන්ද්‍රසිංහ රජතුමාට දරුවෙකු නොලැබුණත් නානායක්කර් බලය විනාශ වුවත් මලබාර් ප‍්‍රදේශයෙන් පැමිණි මොවුන් මලබාර් දේශික නමින්ද හැඳින්වීම නිසා මහනුවර මොවුන් පදිංචි වී සිටි ප‍්‍රදේශ බූවැලිකඩ මලබාර් වීදිය නමින් අද දක්වා ව්‍යවහාර කෙරෙයි.

නරේන්ද්‍රසිංහ රජතුමා රාජ්‍ය පිළිබඳ සියලූ කටයුතු සඳහා මහනුවර අසලදී මහවැලි ගඟ සමීපයේ පිහිටි කුණ්ඩසාලේ නැමැති ප‍්‍රදේශයෙහි උඩමළුව නමැති ප‍්‍රදේශයෙහි මාලිගාවක් ඉදි කර එහි පදිංචි වීමට පටන් ගත්තේය. කුණ්ඩසාලේ මාලිගාවට ආසන්නව විහාරයක් කරවීය. ශ‍්‍රී වීර පරාක‍්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහාරාමය නමින් අද දක්වා තිබෙන විහාරයයි.

සිංහලයේ අන්තිම රජතුමාට දරුවෙකු නොමැතිකමින් රජුගේ හිතවත් අමාත්‍ය, පුරෝහිතයන් කණ්ඩායම ඉමහත් කණස්සල්ලෙන් පසු වූහ. එයට පිළියමක් සෙවීමට කුමන්ත‍්‍රණය කළේය. රජු කුමාර කාලයේ හැදී වැඩුණු කුරුකොහොගම පල්ලේ වලව්වේ ඉතාමත් රූපශ‍්‍රීයෙන් යුත් කුමාරිකාවක් ඇති බව දත් රාජපුරුෂයින් ඇය රජුගේ අගමෙහෙසිය බවට පත් කිරීමට කටයුතු කිරීමට සැලසුම් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාව වන විට වයෝවෘද්ධව සිටි රජතුමා මෙය සැලවීමෙන් උද්දාමයට පත් වන්නේය. තම හිතවතුන් කුරුකොහොගම සිටිනා අතර නිතර එම ගම්පියසට ආගිය රජු වඩාත් ආදරය කළ සුන්දර ගම්පියසක් වන කුරුකොහොගම තමාට හුරු පුරුදුය.

රජුගේ නියෝගයෙන් රාජ පුරුෂයින් සහ ඇමැතිවරයෙකු කුරුකොහොගම බලා පිටව යයි. කෙසේ හෝ මෙම රාජපුරුෂයින්ගේ පැමිණීම කුරුකොහොගම පල්ලේ වලව්වේ හීන් කුමාරි කුමරියට සැලවෙයි. ඇය වයෝවෘද රජුගේ අගමෙහෙසිය වීමට මනාප නොවන්නේය. රූපශ‍්‍රීයෙන් අගතැන්පත් මෙම කුමරිය රජෙකුගේ අගමෙහෙසිය වීමට වාසනාව ලැබුවත් ඇය වයෝවෘද රජුගේ අගමෙහෙසිය වීමට ප‍්‍රිය මනාප නොවුවාය. එම හේතුවෙන් එයින් මිදීමට වලව්ව අසල ඇති විශාල කොස් ගසේ බෙනයේ සැඟවෙයි. රාජ පුරුෂයින් වලව්වට පැමිණ කුමරිය සෙවුවත් ඇය නොවුවාය. එහෙත් කුමරියගේ ක‍්‍රියාදාමය අසාර්ථක වන්නේ රාජ පුරුෂයින් ඇය කොස් ගසේ බෙනයේ සැඟව සිටියදී සොයා ගැනීමයි. ඇය සොයා ගැනීමෙන් පසු කුමරියට කළ යුතු අන් කිසිවක් නොමැත රාජ පුරුෂයින් සමඟ කුණ්ඩසාලේ විරාජමානව සිටින ශ‍්‍රී පරාක‍්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජු වෙත යා යුතුය. රජුගේ අගමෙහෙසිය විය යුතු වන්නේය. ඇය රාජ කුමාරිකාවක් මෙන් රාජ පුරුෂයින් සහ ඇමැතිවරයා සමඟ කුණ්ඩසාලේ රජ මැදුර වෙත ගමන් ගනී.

කුරුකොහොගම සිට ඇළ දොළ ගංගා, ගිරිදුර්ග පසු කරමින්, හීල් ඔය, මහරවෙල, කරල්ලියද්ද, තෙල්දෙණිය, උඩදුම්බර, මැදමහනුවර, දුම්බර මිටියාවත, සිරිමල්වත්ත යන ගම්මාන පසු කරමින් නොයෙක් සිතිවිලි අතරේ තමා අකමැති මනාප නොවූ මංගල්‍යයක මනාලියකසේ දුක්බරව ගමන් ගන්නා කුරුකොහොගම හීන් කුමාරි කළුකෑල්ල නම්වූ ගම් පියසට පිවිසෙත්ම තම දිව ඇද දිව හපා ගනිමින් දිවි නසා ගත්තේය.

කුමරිය දිවි නසා ගත් මොහොතේ රාජ පුරුෂයින් සහ අමාත්‍යවරයාට බිසෝවුන් වහන්ස ගැන කර කියා ගත දෙයක් නොමැතිව හැකි ඉක්මනින් ඇමැති කුණ්ඩසාලේ රජු වෙත ගොස් සැල කර සිටියේ කුමරිය රැගෙන එන අවස්ථාවේ අසවල් ස්ථානයේදී එලෙස දිවි නසා ගත් බවයි. මෙයින් රජු ශෝකයට පත්ව ඒ උත්තමාවිය ගැන අනුකම්පා කර කුමරියගේ දේහය මහනුවර පාතදුම්බර උඩුගම්පහ කෝරලයට අයත් පිලවල නැමැති ගමේ කොටසක කළුකෑල්ල නැමැති ප‍්‍රදේශයක ආදාහනය කරන ලදී. කුමරිය කළුරිය කළ ප‍්‍රදේශය කළුකෑල්ල කියා අදටත් ව්‍යවහාරයේ පවතී.

 

එයින් නොනැවතුණ රජතුමා ආදාහනය කළ ස්ථානයට ආසන්නයේ ඉතාමත් දර්ශනීය කළුගල් තලාවක බෝධි වෘක්ෂයක් කුමරිය සිහි කිරීම වෙනුවෙන් රෝපණය කර ඒ අසල කළුගලින් මටසිළුටු කරන ලද දර්ශනීය පොකුණක් නිර්මාණය කර ඇත. මෙය බෝධිගල නමින් ප‍්‍රකටව අදටත් පවතින අතර අදවන විට බෝධිගල රජ මහා විහාරය නමින් පවතී. උඩදුම්බර උඩසිය පත්තුවේ කුරුකොහොගම රජ මහා විහාරය මගින් පාලනය කරනු ලබයි.

ශ‍්‍රී වීර පරාක‍්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජතුමා කුණ්ඩසාලේ සිට නත්තරම්පොත ගම මැදින් බෝධි ගලට නැග බෑවුමෙන් සිරිමල්වත්තට බැස මහවැලි ගඟින් ස්නානය කොට ලේවැල්ලට පැමිණ මහනුවර රජ වාසලට පැමිණෙන්නේය. එතුමන්ගේ ගමන් මාර්ගයේ බෝධි ගලට නැගීම බැසීම කරන පැතිවල බෝධිගලේ කැපූ ගල් පඩි අදටත් හොඳ හැටි පැහැදිලිව දැකිය හැක.රජතුමා බෝධි ගලින් බැස මහවැලි ග​ෙඟ් ජල ස්නානය කළ ස්ථානය රිටිගල නමින් ව්‍යවහාරයේ පවතී. රිටක් වැනි උස් ගලක් මෙහි පිහිටා තිබෙන බැවින් රිටිගල යයි කියනු ලැබේ. රජතුමා දිය පිනුම් ගැසූ ගලක් ලෑල්ලක ආකාරයකින් ඒ අසලම පිහිටා තිබේ. එයට පිනුම්ගල යැයි ව්‍යවහාරයේ පවතී. එම ස්ථානයේ රාජාභරණ තැබීමට මණ්ඩපයක ගල් කණුවලින් නිර්මාණය කර තිබුණු නෂ්ටාවශේෂ දක්නට තිබේ. මෙය සිරිමල් වත්තේ උයන් වත්ත නමින් හැඳින්වෙන ගං ඉවුරෙහි පිහිටා තිබේ.

හීන් කුමාරි සැඟවුණ කුරුකොහොගම වලව්වේ කොස් ගස අදටත් විශාල වෘක්ෂයක් ලෙස පවතින අතර මිනිස් ක‍්‍රියාකාරකම් වලින් තර්ජනයක්ව පවතින එම කොස් ගස කුරුකොහොගම වැසියන්ගේ උත්සාහයෙන් සුරැකී ඇතත් අසල්වැසි නිවසක පියස්සකින් ගසේ බෙනයට ජලය ගලා ඒමට සැලැස්වීමෙන් ගස විනාශයට පත් විය හැකි බව ඉතිහාසයටත්, රජු වෙනුවෙන් දිවි පිදු හීන් කුමාරිටත් ආදරය කර කුරුකොහොගම පැරැන්නන් පෙන්වා දෙයි. එය රැකීම කාගේත් යුතුකමකි. රජ සමයේ පටන් කුරුකොහොගම ගමේ ගම් සභා කටයුතු, වෙල් විදානේ කටයුතු කළ මණ්ඩපයද තවමත් ඉතාමත් දර්ශනීයව ආරක්ෂා වී ඇත්තේ වෙල්යායේ ඉහත්තේය. එම මණ්ඩපය කවදත් කාටත් ඉතා සිත්කළු මණ්ඩපයකි. මොහොතක් හෝ විඩාහැර ගැනීමට කොයි කාටත් සැනසිලි දායක ස්ථානයකි.

ශ‍්‍රී පරාක‍්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජුගේ පියා II විමලධර්මසූරිය රජුය. 1687 දී II විමලධර්මසූරිය රජු සෙංකඩගල පුර සිංහාසනාරූඪ විය. II විමලධර්මසූරිය රජුගේ පියා II රාජසිංහ රජුය. 1635 – 1687 දක්වා වසර පනහකටත් වැඩි කාලයක් කන්ද උඩරට රාජ්‍ය කළ එඩිතර සිංහල රජෙකු විය. එනම් සිංහලයේ අවසන් සිංහල රජුගේ අත්තා හෙවත් සීයා වන්නේය. II රාජසිංහ රජ සමයේ පෘතුගීසින්ට යටත්ව තිබූ දකුණු ප‍්‍රදේශ විනාශ කොට ජන ගුන්‍ය කර එම ගම්වල සිංහල වැසියන් කන්ද උඩරට රාජ්‍යයට ගෙන්වා ගැනීමට කටයුතු කර ඇත. එයට කිපුණු පෘතුගීසින් 1638 දී උඩරට රාජ්‍යය ආක‍්‍රමණය කරන ලදී. එහිදී ගන්නෝරුවේදී ඇති වූ දරුණු සටනින් II රාජසිංහ රජු ජයග‍්‍රහණය ලබා පෘතුගීසින් අන්ත පරාජයට පත් කරන ලදී’

මෙම ජයග‍්‍රාහි සටනින් පසු කන්ද උඩරට සිංහල රාජ්‍යයට වඩාත් බලපෑම් එල්ල නොවීය. II විමලධර්මසූරිය රජු වසර 2 ක කාලයක් දැහැමින් රජකම් කළ වකවානුව විය. ජනතාවද නිහඬව ගත කල කාලයක් විය. II විමලධර්මසූරිය රජුගේ බිසෝවරුන්ටද දරුවන් නොවීය. රජුගේ අන්තපුපරයේ බිසෝ තනතුරේ සිටි යකඩ දෝලිය වූ වත්තේගම මුතුකුඩ වලව්වේ මුතුකුඩ කුමාරිහාමි හට දරුඵල ලැබීය. ඇය කුල කුමරියක් නොවුවාය. කුමරිය පුත් රුවනක් ප‍්‍රසූත කළාය. රජු ඉතාමත් සතුටින් කුමරා කෙරෙහිත් කුමරිය කෙරෙහිත් ආදරයෙන් පසු විය. සෑම විටම රජුගේ අනුග‍්‍රහය වරප‍්‍රසාද ආදර ගෞරවය දෙදෙනාට ලැබිණ. II විමලධර්මසූරිය රජුගෙන් පසු රාජ්‍යයට කුමරෙක් සිටීම එයට ප‍්‍රබල හේතුවක් විය.

මෙය තරමක් රහසිගතව තිබුණු අතර අන්තඃපුර අනෙක් ස්ත‍්‍රීන් හා කුමරියන්, ඇමැතිවරුන් රජුගේ නානායක්කාර් වංශිකයන්ටද හිසරදයක් විය. කීප දෙනෙකුගේද විරුද්ධත්වයටද හේතු විය. මීළඟට රජ වීමට සුදුසුකම්ව සිටියේ මාංපිටියේ කුමාර බණ්ඩාරයි. ඔහු රජ කිරීමට පිරිසක් බලාගෙන සිටින ලදී. රජුගේ අවසරයෙන් කුමරියත් කුමාරයාත් වත්තේගම මුතුකුඩ වලව්වට ගොස් ඒම සිරිතක් වශයෙන් සිදුවිය. එයට රජු ආරක්ෂාව පිරිවර සපයා ඇත. මෙසේ කල්ගතවත්ම කුමරාට විරුද්ධ ඇමැතියෙකුගේ කුමන්ත‍්‍රණයක් සිදුවිය.  II විමලධර්මසූරිය රජුට පුත් කුමරෙක් සිටින බව සැලවීමත් සමඟ රජුගේ නානායක්කාර් වංශිකයන් කුමරා මැරීමට කුමන්ත්‍රණය කළහ. රජු වඩාත් කුමරා කෙරෙහිත් මුතුකුඩ දේවිය කෙරෙහිත් ආදරයෙන් පසු විය. එයද නානායක්කාර් වංශිකයන්ට හිසරදයක් විය.

දික් රජුගේ අනුග‍්‍රහය ඇතිව කුඩා කුමරා සහ දේවිය වත්තේගම මුතුකුඩ වලව්ව බලා යන අතරතුර ලේවැල්ලේ ගංතොටින් එගොඩ වෙන අවස්ථාවේ ගෙඟ් ගිල්වා මැරීමට කුමන්ත‍්‍රණය කර සැලසුම් කර ඇති අතර ග​ෙඟ් ජලය වැඩි බැවින් තොටියා දැනුම් දී තිබෙන්නේ පළමුව කුමරා සහ කුමරිය ගඟන් එගොඩ කර පිළිවෙලින් එක එක්කෙනා එගොඩ කළ හැකි බවයි. එයට මනාප වු කුමරිය කුමරා තුරුළු කර ගෙන ඔරුවේ නැගී ගමන් කරන අතරතුර ගඟ මැදදී ඔරුව සැඬ පහරකට හසු වූවාක් මෙන් කැරකී ගිලී ඇත. කුමාරියත් කුමාරයාත් ජලයේ ගසා ගෙන ගියත් කුමරිය කුමාරයා තුරුළු කර ගෙන ආධාර ඉල්ලා ලතෝනි දෙද්දී තරුණයෙකු කුමරාත් කුමරියත් බේරා ගෙන මෙගොඩ කර ඇත. මෙය රජුට සැලවීමත් සමඟ රජු ඇමැතියන් ලවා ඔරු කරු සොයා දේපළ රාජ සන්තක කර නගරයේ වීදී පුරා ඇද ගෙන ගොස් හිස ගසා දමන ලදී.  කුමන්ත‍්‍රණයට සම්බන්ධ ඇමැතියෙකු සහ සෙසු පිරිස සොයා රජු රාජ දඬුවම් පමුණුවා දේපළ රාජ සන්තක කිරීමෙන් අනතුරුව කුමන්ත‍්‍රනයට සම්බන්ධ අන්ත:පුර ස්ත‍්‍රීන් ද හිස මුඩු කර දඬුවම් පමුණුවා රජවාසලින් පිටුවහල් කර ඇත. රටවැසියන්ද කුමරා සහ කුමරිය මැරීමට පිරිසක් කටයුතු කළ බව දැන ගත් මොහොතේ II විමලධර්මසූරිය රජු විසින් රහසිගතව කුමරියත් කුමරාත් රජ වාසලෙන් පිටකර රහසිගතව සැඟවීමට කටයුතු කරන ලදි. කුමාරත් කුමරියත් බේරා ගත් රඹුක්වැල්ලේ තරුණයාට රජවාසල මහා ගබඩා නිලමේ තනතුරට පත් උදුදුම්බරින් නින්දගමද පවරා දෙන ලදී.

මුතුකුඩ කුමාරිහාමිගේ පුත් කුමරා රහසිගතව කුරුකොහොගම පොද්දල්ගොඩ කඩතුවා ගල්ලෙනේ සැඟවීමට රජු කටයුතු කර ඇත. ඉතාමත් දර්ශනීය ප‍්‍රදේශයක් වන කුරුකොහොගම දිය ඇලි ජලධාරා වලින් සහ සරුසාර කෙත්වතු වලින් සපිරි ආරක්ෂිත ප‍්‍රදේශයකි. මෙහි පොද්දල්ගොඩ කන්ද පිහිටි කඩතුරා ගල්ලෙන තුළින් අවට පරිසරයද මැනවින් දර්ශනය වෙයි. ගල්ලෙන විශාල මණ්ඩපයක පියස්සක් මෙනි.

පියස්සේ තැනින් තැන ගල මුදු දැමීමට සේ හිල් විද ඇති අතර එයින් කියා පාන්නේ ගල්ලෙන රාත‍්‍රියට ආලෝකය සැපයීම සඳහා පහන් එල්ලා තිබූ බවයි. එය අද නවීන පන්නයේ නිවාසයක සිවිලිමේ එල්ලෙන විදුලි ලාම්පු ආකාරයට සැලසුම් කර ඇති බවයි. ඉදිරිපසින් දිය දහරක් ගලා බසින අතර දිය දහරට යටින් ගල් තලාවේ තවත් ගල්ලෙනක ඉහළින්ද ඇති විශාල ගල් කුළු අතර මුර කුටි කටාරම් කොටන ලද ගල්ලෙන් පවතී. එම ගල්ලෙන අවට ගල්ලෙන් වලින් සමන්විත ලෙස ගල් ලෙන් සංකීර්ණයක් පහළින් ඇති විශාල කුඹුරු යාය සරු සාරය. එදා ඔවුන්ගේ බත සපුරා ගත් කුඹුරු යායයි. ගල්ලේනේ සැඟව හැදුණු කුමරාට එම ගල්ලෙන විශාල රජ මැදුරක් මෙන් විය.

සියලුම පහසුකම් මෙම ගල්ලෙනේ ඇති අතර ගල්ලෙන තුළ ගමන් කිරීමට උමං මාර්ගයක්ද තිබී ඇත. මේ වන විට එම උමං මාර්ගය වැසී ඇති අතර එම උමං මාර්ගය වැටී ඇත්තේ කන්දෙන් එහා පැත්තේ දිය දහරක් අද්දරට බව පැරැන්ණන්ගේ මතයයි.

දිය අද්දරින් මතු වී ඉහළට පැමිණිය හැකි අතර එය අසලට තල් අත්තක් ඇල්ලූ පසු උමං දොර ඇරෙයි. උමඟ තිබෙන බව කුරුකොහොගම වැසියන් ප‍්‍රකාශ කරයි. උමං දොරින් දෙපස කඳු මිටියාවත් තුනක් ඇති අතර හාවුන් කෙලිනා ගල, නයින් කෙලිනා ගල, ඩෙංකුටු ගල වශයෙන් හඳුන්වයි. අතීතයේ ඩෙංකුටු ගල හේවිසි නද ඇසුන බවත් එබැවින් ඩෙංකුටු ගල වශයෙන් මේවා ගම්මුන් හඳුන්වයි. හාවුන් කෙලිනා ගලෙන් විහාල ලෙස හාවුන් සෙල්ලම් කරමින් සිටි බවත්, නයින් කෙලිනා ගල නයි සිටි බවත් ප‍්‍රකාශ වෙයි.

කුඩා කල සිට මෙසේ සෙල්ලම් කුමාරයා හෙවත් ශ‍්‍රී වීර පරාක‍්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජු කුරුකොහොගම තම ගම් පියස බවත් නිතරම කිට්ටු සම්බන්ධකම් පැවැත්වූ බවත් නිතරම ආගිය බවත් සඳහන් වෙයි. කුමරුට සතළොස් වියේදී II විමලධර්මසූරිය රජතුමා ජම්මාන්තර ගත විය. එයින් හිස්වු කන්ද උඩරට රාජ්‍යයට කුමරෙකු තෝරා ගැනීමේ තරඟයක් එවකට පැවති මන්ත‍්‍රී මණ්ඩලයෙන් පැන නැගී ඇත. විමලධර්මසූරිය රජුගේ මෙහෙසිය රාජ කන්‍යාවක් වුවා නම් මේ තරඟ පැන නොගන්නේය. එහෙත් මෙම තරඟයේදී දෙදුම්බර අධිපති මුතුකුඩ කුමරියගේ පුත් කුමරා II විමලධර්මසූරිය රජුගේ ලේ උරුම කුමරා බව දැන සිටි බැවින් රාජ්‍යයට සුදුසු යැයි ඡන්දය දීමෙන් දෙනුවර අධිපතියන්ගේ විරුද්ධත්වය ව්‍යවර්ථ විය. බලගතු පක්ෂයේ අදහස් උදහස් බලය හමුවේ 1706 දී මුතුකුඩ කුමරියගේ සහ II විමලධර්මසූරිය රජුගේ පුත් කුමරා ශ්‍රී වීර පරාක‍්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ යන නමින් සෙංකඩගලපුර සිංහාසනාරූඪ විය.

කුරුකොහොගම හීන් කුමාරියත් හීන් කුමාරි කොස් ගස පිළිබඳවත් අතීතයේ තොරතුරු ගවේෂණයේදී සහාය වූ කුරුකොහොගම වලව්වේ තිස්ස සෙනෙවිරත්න මහතාට ස්තූතිය පිරිනැමේ.

 

 

 

නැගෙනහිර පළාතට අයත් මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි අනුරාධපුර සමයට අයත් බවට සැළකෙන විශාලම ස්තූපය හා එය පාදක කර ගනිමින්  ගොඩනැගුණු ආරාම සංකීර්ණය කිසියම් පිරිසක්  ඩෝසර් කර ඇතැයි පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරයි.

විසිරී පවතින නටඹුන් පරීක්‍ෂා කිරීමේදී මෙම ස්ථූපය  හා  ආරාම සංකීර්ණය ක්‍රි.ව. 02-03 පමණ සියවස්වලට අයත් වෙතැයි අනුමාන කල හැකි බව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අභ්‍යන්තර ආරංචි මාර්ග පවසයි.

මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කයේ එරාවුර් පත්තු චෙන්කලඩි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයට අයත් මාවඩිවෙම්බු ග්‍රාම සේවා වසමේ මෙම ස්තූපය හා ආරාම සංකීර්ණය පිහිටා ඇත.

වාලච්චේන මඩකලපුව මාර්ගයේ ADS හංදියෙන් වමට හැරී කිලෝමීටර් 04ක් පමණ දුරක් ගමන් කිරීමෙන් මෙකී ස්ථානයට ළඟාවීමේ හැකියාව පවතී. කලපු කොටසකින් වටවූ භූමියේ තරමක් උස් ස්ථානයක ආරාම සංකීර්ණය පිහිටා ඇත.

මෙහි ප්‍රධාන ස්තූපය හා ආරාම සංකීර්ණයේ කොටසක් ඩෝසර් කර මිරිස්, මෑ, බටු හා පොල්  වැනි බෝග වගාකර ඇත. ස්තූපයට අමතරව ඉපැරණි  ගොඩනැගිලි 07ක අවශේෂ හඳුනාගත හැක. ස්තූපයට නැගෙනහිරට වන්නට  පිහිටි  අවශේෂ ගොඩනැගිලි තවමත් විනාශකර නොමැත.

ස්තූපයේ උතුරු දිශාවට  වන්නට සිරිපතුල් ගල් දෙකක් හා කැටයම්  රහිත සඳකඩ පහණක්  දැකිය හැකිය. ස්තූපයට අයත් විශාල ප්‍රමාණයේ  ශිලා පුවරු, ස්තම්භ  හා ගඩොල් යන්ත්‍රෝපකරණ මාර්ගයෙන් ඉවත්කර ඉඩමේ  කෙළවර ගොඩගසා ඇතැයි පුරාවිද්‍යා ආරංචි මාර්ග පවසයි.

තවත් ගඩොල්  කොටස්  ස්තූපය අසළම ගොඩගසා ඇත බවත් ස්තූපයේ විශ්කම්භය මීටර් 32ක් පමණ බවත් සඳහන් වෙයි.

ස්තූපයේ පේසා වළලු හා ගර්භයේ බිත්ති කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී ඇති අතර මෙයට අයත් බොරදම් ගඩොල් තැන තැන විසිර පවතී. ස්තූපයට නැගෙනහිර දිශාවට වන්නට පෙරලා දමන ලද යූපස්ථම්භය දැකිය හැකිය. භූමිය පුරා රක්ත වර්ණාලේපිත මැටිබඳුන් කොටස් මෙන්ම උළු හා ගඩොල් විසිර පවතී.

සිංහලේ අන්තිම රැජින දෝන කතිරිනා නොහොත් කුසුමාසනදේවීට එම උරුමය ආවේ තම පියාවන කරලියද්දේ බණ්ඩාර රජුගෙනි. එතුමා සීතාවක රාජසිංහ රජුට බියේ පෘතුගිසීන්ගෙන් උදව් ලබාගැනීම සඳහා රජ පවුලම කතෝලික ආගම වැළඳ ගත්තේ කුසුමාසන කුමරිය ළදරු අවස්ථාවේදීමය. අභීත රණකාමියකු වූ සීතාවක රජුගෙන් ආධාර ලැබුණු වීරසුන්දර බණ්ඩාර, කරලියද්දේ රජුට විරුද්ධව කැරලි ගැසුවේ තම පුතා කොනප්පු බණ්ඩාර හා උඩරට වැසියන් සමගය. වීරසුන්දරගෙන් ගැළවීමට බැරිව අවසානයේ කරලියද්දේ රජුට, සිය පවුල සමගම ත‍්‍රිකුණාමලයට පැන යෑමට සිදුවේ. එහිදී රජුත්, දේවියත් අකල් මරණයකට පත්වූයේ වසූරිය වසංගතය නිසාය. තුන් හැවිරිදි කුඩා කුමරියත්, රජුගේ බෑණනුවන් වන යමසිංහ බණ්ඩාරවත් මන්නාරම පෘතුගීසි බළකොටුව වෙත ගෙන යනු ලැබිණි. යන්තම් තරුණවියට එළැඹෙන තෙක් මෙහි සිටි කුමරිය පෘතුගීසි රජ කුමරියක සේ අධ්‍යාපනය ලැබුවාය. පෘතුගීසීන්ට අවශ්‍ය වූයේ දෝන කතිරිනාව පෘතුගීසි සෙනවියකුට විවාහ කර දී, කෝට්ටේ සිටින තම සිංහල රූකඩ පාලකයා වන දොන් ජුවන් ධර්මපාල සේ ඇයව කන්දේ රාජ්‍යයේ තබා ගැනීමටය.

පළමුව පෘතුගීසින් දොන් ජුවන් කොනප්පු බණ්ඩාරගේ නායකත්වයෙන් හමුදාවක් නුවරට ඇරියේ යමසිංහ බණ්ඩාර රජ කරවීමටය. එසේ රජවූ යමසිංහ මාස 6 කට වඩා ජීවත් නොවීය. කොනප්පු බණ්ඩාර ඉන් අනතුරුව රජ වූයෙන් යමසිංහගේ මරණය සිදුවූයේ කොනප්පු බණ්ඩාරගේ කුමන්ත‍්‍රණයක් නිසා බව සාමාන්‍ය පිළිගැනීමයි.

මේ අතර සීතාවක රාජසිංහ 1893 දී කොනප්පුට විරුද්ධව සටනට ආවද පැරදී ආපසු යෑමේදී පෙතන්ගොඩදී උණ කටුවක් ඇනී මිය ගියේය. මෙයටද කොනප්පු බණ්ඩාරගේ සම්බන්ධයක් ඇති බවත් පැවසේ.

ආක‍්‍රමණකාරී පෘතුගීසි හමුදාවට දෙවැනිවරට පාඩමක් කියා දුන්නේ දොන් ජුවන් කොනප්පු බණ්ඩාර දන්තුරේ සටනේදීය. ඉන් අනතුරුව සිංහාසනයට උරුම කිවූ දෝන කතිරිනා නොහොත් කුසුමාසනාදේවීව බලෙන්ම සරණ පාවා ගෙන 1 වැනි විමලධර්මසූරිය නමින් රජ විය.

මේ රාජකීය දෙපළගේ ඊළඟ ප‍්‍රධාන කටයුත්ත වූයේ අනාරක්ෂිතව තිබූ දළදා වහන්සේ නුවරට වැඩම වීමයි. ඒ අනුව රජ වාසල අසලින්ම දළදා මාලිගය ඉදි කෙරුණි. එහි ඇති අදටත් බොහෝ සෙයින් වැඳුම් ලබන මැණික් පිළිම වහන්සේ පූජා කෙරුණේ දේවිය අතිනි. එය දේවියගේ ඥාතීන් විසින් සාදවන ලද්දකි.

රජ වාසල සිටි සෙනරත් නමැති උපවැදි වූ රජුගේ ඥාති සොහොයුරාත්, ඒකනායක මුදලිත්, ඔවුනගේ සහචරයනුත්, විශේෂයෙන් දෙවනගල නායක හිමිගේ අකැමැත්ත නිසාත් දේවිය දැඩි ආතතිකයකට පත්වූවාය. තම දේවියගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගත් රජු කෑගල්ලේ වැලිමන්නන්තොට එතුමිය උදෙසා මාලිගයක් තැනවීය. එය සතර කෝරලයටම ඇති එකම මාලිගය යි.

රජුගේ අභාවයෙන් පසු අකැමැත්තෙන් වුවද එතුමියට සිදු වූවේ තමා පිළිකුල් කරනා තැනැත්තා, එනම් විමලධර්මසූරිය රජුගේ පුංචි අම්මාගේ පුතා වන උපැවිදි වී සිටි සෙනරත් සමගම විවාහ වීමටය. (ඇතැම් තැනක සෙනරත් ඇයව දූෂණය කොට කැමති කරවාගත් බවත් සඳහන් වේ.)

ඇත්තෙන්ම 1 වැනි විමලධර්මසූරිය රජුගේ මරණය අදටත් අභිරහසකි. එතුමා උණ රෝගයකින් මළ බව කීවද එතුමා ඇත්තටම මියගියේ ඉතා තදබල විසක් ශරීර ගතවීමෙනි. වේදනාව ඉවසිය නොහැකිව රජු මහා වතුර භාජනයකට බැස ඉණෙන් පහළ ජලයෙන් යටකර තබාගත් බව පැවසේ. එසේම එතුමා මියගිය පසු, උඩවත්ත රාජකීය ආදාහන මළුවේදී චිතකය දැවූ බවත්, පසුදින එතනට ගිය රාජපුරුෂයන්ට හදවත නොදැවී තිබෙණු දැකීමට ලැබුණු බවත් කියවේ. මෙය රජුගේ උත්තරීතර භාවයේ සංකේතයක් හැටියට එකල විශ්වාස කළද, මෑතකදී මට ඇතිවූ සැකයකට මා වෝහාරික වෛi සිසිර රණසිංහ මහතාගෙන් විමසූ විට එතුමා කීවේ යකඩ වැඩියෙන් අඩංගු විසක් ශරීර ගතවූ විට එසේ හෘදය නොදැවී තිබෙන්නට ඉඩ ඇති බවය.

විමලධර්මසූරිය රජු මියගියේ ලන්දේසීන් හමුවී එන අතරය. ලන්දේසීන් විසින් කුසුමාසන දේවිය සම්බන්ධයෙන් කරනා ලද නොහොබිනා විහිළුවක් නිසා ඇතිවූ විරෝධයකදී රජුගේ පිරිස අතින් ලන්දේසීන් කපිතාන්වරයෙක් මිය ගියේය. ඇත්තටම රජුගේ දේවිය සම්බන්ධයෙන් එවැනි දෙයක් කීමට කපිතාන්වරයාට හයියක් ආවේ අපගේ එකෙකුගේ ඉගැන්වීම් බසකටද? ඇත්තටම එය කුමන්ත‍්‍රණයක්ද? එහි පිටුපස සිටියේ සෙනරත්ද? ඔහු කුසුමාසන දේවිය බලහත්කාරයෙන් විවාහ කරගැනීමෙන්ම සහ රාජ්‍ය විචාරය තම අතට ගැනීමෙන් එය සනාථ නොවන්නේද? එතෙක් දවස් දේවිය විසින් රාජ්‍ය විචාරමින් සිටියාය. එහෙත් වරක් ඔහු ලන්දේසී රාජ්‍යයට දන්වා ඇරියේ විමලධර්මසූරිය රජුගේ දරුවන් කුඩා නිසා නිසි වයස් එළැඹෙන තෙක් රාජ්‍ය විචාරන බවය.

විමලධර්මසූරිය රජුට දාව තමන් වැදු වැඩිමහල් පුතු, මහා අස්ථාන කුමරුන් ගැනද කුසුමාසන දේවිය පසුවූයේ බියෙනි. එයට හේතුව සෙනරත් රජු නිතර කුඩා කුමරුගේ ක‍්‍රියාවන් විවේචනය කිරීමයි. කුමරුගේ විනෝදාංශයක් වූයේ කොණ්ඩ කුරුල්ලන් කෙටවීමයි. කෙසේ හෝ ඔටුන්න හිමි කුමරු සියල්ලම දැන සිටිය යුතු බව පවසමින්, සෙනරත් රජු කුමරුවා මහියංගණය රජවාසලට ගෙනයන ලද්දේ පිහිනුම් ආදිය ඉගැන්වීමටය.

එතුමිය සිතු සේම සෙනරත් රහසින් එතුමියගේ වැඩිමහල් පුතු මරා දැම්මේ පළමුව විෂ අඹයක් කන්නට දී දෙවනුව මහවැලි ගඟට නාන්නට ඇරීමෙනි. මේ අඹ ගෙඩිය දෙවුනේ කුඩාකල සිටම කුමරුන් බලාකියා ගත් ස්ත‍්‍රිය අතිනි. කුමරුගේ සම වයසේ සිටි සේවක කොලූවෙක්ද මේ සමග මරා දමන්නට සිදුවූයේ මේ අඹ ගෙඩියේ රහස එළි වූ හෙයිනි.

සියලූ දෝෂවලින් මිදීමට ඉතා උත්කර්ෂවත් අවමඟුල් පෙරහැරක් පවත්වා කුමරුන් ආදාහනය කරවන ලදී. මේ වනවිට කුසුමාසන දේවිය සෙනරත්ව තදින් පිළිකුල් කරමින් සිටියාය. එයට හේතුව මේ වන විටත් දේවියගේ පළමු විවාහයේ දියණියන් දෙදෙනා වන සූර්ය අදසින් හා අන්තන් අදසින්ව ද සෙනරත් අතින් අපයෝජනයට ලක්වී තිබීමයි. මේ කුමරියන් දෙදෙනා සදහටම අවිවාහකව තැබීමටයි සෙනරත්ට අවශ්‍ය වූයේ. තමන් අපයෝජනයට ලක්වන බව නොදැනීම දියණියන් දෙදෙනා සෙනරත්ට හිතවත් වූහ.

ඒනිසාම රජ බිසව කලකිරී දියණියන්ද, සෙංකඩගල මාලිගය ද අත්හැර වැලිමන්තොටට ගියේ තම වැඩිමහල් පුතුගේ අළු බඳුනද රැගෙනය. මේ වන විට එතුමිය තම බාල පුතු ගැබ් දරා සිටියාය.

ඇත්තෙන්ම මේ අපයෝජනය ගැන පසුකාලයක එනම් කුසුමාසන දේවියගේ මරණින් පසු බාල කුමරිය තම මාලිගයේදී හමුවූ පෘතුගීසි සොල්දාදුවකුට කියා ඇත. කාර්ඩිනියෝ නම් මේ සොල්දාදුවාට කුමරිය පවසා ඇත්තේ තමා රන් ආභරණ නොපළඳින්නේ, තම මෑණියන්ගේ දෙවැනි සැමියා තමාව විවාහ කර ගැනීමට විරෝධය පෑමක් ලෙසිනි. ඌව සටනේදී මියගිය කොන්ස්තන්තීනු ද සා ගේ මරණය ගැන දුක්වන බවද පවසා ඇත. කාර්ඩිනියෝ මේ කතාව ෆැබ්රිකෝ නම් සොල්දාදුවාට පවසනවා අසා සිටි තුන්වැන්නෙක් මෙය වාර්තාගත කොට ඇත. එම වාර්තාකරු කොන්ස්තන්තීනු ද සා යටතේ සේවය කළ අයෙකි. (බන්දු ඩි. සිල්වා – රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ ජර්නලය – LVII වෙළුම පිටුව 146)

ඇත්තෙන්ම මේ වනවිට මේ මහල්ලා, තමාට ඇත්තටම ආදරය නොකරන බවත්, තමාව පාවිච්චි කරන බවත් කුමරිය තේරුම්ගෙන සිටින්නට ඇත. එසේම මේ වනවිට ඇයගේ වැඩිමහල් සොහොයුරිය වෙනත් අයකු සමග පලා ගොස් තිබිණි. සෙනරත් ඉන්දියාවෙන් වෙනත් බිසවක් ගෙන්වා ගත් බවත් සඳහන් වේ. කෙසේ හෝ මේ කුමරිය මව නොමැති තම බාල සොහොයුරා බලා ගත්තා පමණක් නොව, පසු කාලයක, එම දෙවැනි රාජසිංහ රජුගේ පුත් වන විමලධර්මසූරිය කුමරුන්ද බලාගත් බව පැවසේ. (රජුට විරුද්ධව ඇතිවූ කැරැල්ලේදී පුත් කුමරුන් රැගෙන ආරක්ෂිත ස්ථානයකට පලා ගියේ මේ අන්තන අදසින් නැන්දාය.) පසු කාලයක මේ මැදි වයස් කුමරිය වසූරිය රෝගයෙන් මියගිය බවත් ඇයගේ ආදාහනය රොබට් නොක්ස් දුටු බවත් පැවසේ.

ඉතින් සිංහලේ සිටි බලවත්ම පාපතරයා අතින් අසාධාරණයට පත් වූ සිංහලේ කඳුළු බිංදුව නමින් ප‍්‍රකට අසරණ කුසුමාසන දේවිය තම බාලම පුත් 2 වැනි රාජසිංහට උපත ලබා දී බලවත් වූ මානසික අවපීඩනය නිසා අවු. 36 ක් පමණ වයසේදී ජීවිතයෙන් සමුගත්තීය. තමා ජීවත්වීමට වඩාත් ප‍්‍රිය කළ වැලිමන්නන්තොට මාලිගා භූමියේම එතුමිය භූමදාන කරන ලදී. තමාව වැඩියෙන්ම අසාධාරණයට ලක් කළේ බෞද්ධයන් බව ඇය ඒ වනවිට හොඳින් තේරුම්ගෙන සිටියාය. ඒ නිසාම නැවත ඇය හොඳ කිතුනු බැතිමතියක් වූවාය. හිතවත් කුරුවිට රාලගෙන් එතුමිය අවසන් ඉල්ලීමක් කළාය. තමාට සමාදානයේ සැතපෙන්නට අවශ්‍ය නිසා ඇයව භූමදානය කරන ලෙසත්, එසේ කරන විට, තමා මේ ලෝකයේ වඩාත්ම ආදරය කළ වස්තූන් 3 ම තමා අසලින් තබන ලෙසත්ය. ඒවා නම් තම පුතුගේ අළු බඳුන, තම රෝස පබළු ජපමාලය හා බයිබලයයි.

ඌවේ කුමරු සහ කුරුවිට රාල එම ඉල්ලීම ඉටු කළහ. එහෙත් දෙවියනේ! එතුමියට සමාදානයේ සැතපෙන්නට හැකිවුණිද? මේ භූමිය කෑගල්ල දිස්ත‍්‍රික්කයට අයත්ය. ඒ ප‍්‍රදේශයෙන් බෞද්ධ ඇමතිවරුන්ද බිහිවූහ. ඔවුන් අතර සංස්කෘතික ඇමතිවරුන්ද සිටින්නට ඇත.

ලංකාවේ පළමු පුරා විද්‍යා කොමසාරිස් බෙල් මහතා මෙම ස්ථානය හඳුනාගෙන වෙන් කරන ලදී. මෙපමණ කල් සමාදානයේ සැතපී සිටි එතුමියට පසුගිය එක්සත් ජාතික පක්ෂ රජය කාලයේදී තවත් දරුණු අසාධාරණයක් වූවේය. එනම් එම රජයේ සිටි මුස්ලිම් ඇමතිවරු දෙදෙනෙක් මෙම පුරා විද්‍යා රක්ෂිතය තම ජනතාව අතර බෙදා දුන්හ. එය නීති විරෝධීය. ඔවුන් මෙම සොහොන ඉවත් කර ඇති බව පෙනේ. මෙයට විරෝධය පා අඛණ්ඩ සටනක යෙදුණු පිරිස තවමත් සිටිති.

Older Posts »

Categories